Konaakiri ñannde 29 siilo 2026 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tolnii ka jonnde yaakitorde Nootaniiɗo kawtital CEDEAO ngal Moodi Luwii Bileesi AKA-BRUU.

Faandaare yiidigal ngal ko geɓe ɗiɗi : jarnugol ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen sabu ko o lontiniraa kon hoore makko ka yaakitorde aranere e hollitugol mo toŋe CEDEAO ɗen ko tontaa kon e hoore Gine.

« Hannde Gine heɓi ardiiɗo hawtaandi immorde e suɓungo demokarasii ko ɗun si jagge CEDEAO ɗen fow haldi tontugol toŋe fawanooɗe ɗen e Gine » holli holni Nootaniiɗo CEDEAO on.

E banŋe goo, ka tummbundiral 67^ɓal Ardiiɓe hawtaaɗe CEDEAO ɓen ñannde 22 korse 2025 ka saare Abuuja, halduno yo Gine wernu jonnde hirnaange Afiriki nden fii ndiyan ñoggiraa nde (CCRE). Ngal haldigal no ɓanngini wununnde Gine nden e banŋe hiwugol ndiyanɗan iloojan ɗan e nder hirnaange Afiriki.

Konaakiri ñannde 28 siilo – leereeji 48 ɓaawo toɗɗeede Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, ndartoowo golleeji laamun ngun tolnii ka julere yaakitorde aranere Aamadu Wuuri Baa. Haaju ngun moftuno koohooɓe ɗuuɗuɓe, ka jonnde yaakitorde wano koolaaɗo kuuɓal ka ardiigu hawtaandi, yaakitoraaɗo ardiiɗo kabinee on ka jonnde yaakitorde aranere, ardiiɓe ka konu, yaakitoraanooɓe aramɓe, koolaaɓe kuuɓal ka yaakitorɗe e feddeeji ɗoworɗe ɗuuɗuɗi.

Ndartoowo mawɗo hawtaandi ndin Dfru Soosef Toñaa Dooree coobii manngu kuugal ngal Ardiiɗo hawtaandi ndin halfini Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen. O anndintini duŋayee wonuɗo on e huurugol kuugal ngenndiyankewal. E saa’i ka taawata habboral ngal no mawni.

O anndintini kadi manngu taarikayankewu humondirngu e ngal geɓal ngal ardiiɗo hawtaandi ndin yeɗi Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen wonndudu e fadanɗe e banŋeeji wonndiigu e faggudu.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ɓanngini wonndema saa’i laamu ƴanɗewu e saa’i toppitaagol caɗeele wontirii ɓaawo men jooni. Ɗoo e yeeso Gine udditay damal kesal fii baylanduru heyru, e ardiigu duumiingu.

O tentini wonndema laamu ngun ardinay ardiigu ñeeñanngu, laatiingu, waawayngu ɓannginde golle laatiiɗe tinoteeɗe, ɓanngayɗe e ngaurndanji jaamaaji ɗin. E nder ɗun, o holli nanondiral e ɓure wonuɗe ɗen hakkunde ɗoworɗe fii ɓantal e tottere haqqeeji jamaaji ɗin e banŋe ɓantal.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen holnii wonndema, ko teddungal wonani mo ardagol nde yaakitorde e nder needi e kellifaaku : «  Ardorde yaakitoraaɓe ɓen huuray golle mun ɗen, nde wonay yiilorde ñinnoore ɗoworɗe laamu ngun » o ɓeyditi.

Wonannde jamaa on, Aamadu Wuuri Baa anndintinno wonndema saa’i fewndiiɗo on, no lanndii anngisannde heyɗintinaande immorde e jamaa on fow : « Ngenndi ndin yaarii yeeso woo si tawii doose mayri ndin no tiiɗi, e si tawii jamaa mayri ndin no hoolii ndi e nder kuugal. Ko ɗun faandi ɗen artirde ka ardiigu wona kuugal men. »

Konaakiri ñannde 27 siilo 2026 – Ɓaawo yamiroore Ardiiɗo Hawtaandi ndin faade e toɗagol Moodi Aamadu Wuuri Baa ardagol yaakitorde aranere nden, liggotooɓe ɓen ka jonnde yaakitorde aranere waɗuno bolol sannirgol jaɓɓoo e nder welo-welo ko o hewtii ka jonnde yaakitorde.

E nder ngon jaɓɓo, o yewtiduno e liggodeteeɓe makko ɓen ka “kabinee”. Ko e nder ɗun, yaakitoraaɗo ardiiɗo kabinee on e tawdaaɓe ɓen fow sanni mo jarni weltanii ko tawi kon o lontiniraama hoore makko, ɓe yelanii mo polgal faadee e golle ɗe o halfintinaa ɗen.

Ka yewtere makko, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ɓannginii wonndema gila ñannde 5 silto 2021 e ley ardiigu Ardiiɗo Maamadii Dummbuyaa baylanduru leydi ndin fokkitanaama wonndude e angisannde mawnde e tinnaare duumiinde. Gila ɗun laamu ngun alaa sakkere ko yeeso tun ngu yaarata.  « Gine no waylaade, e ɓurtay tun waylaade. Leydi ndi annduɗon ndin hannde wonirtaa nii e duuɓi arooji. Waylanduru ndun yaaway si en waawii tabintinde deeƴere, en toppitike e heyɗintine timmbaaɗe ɗen.» O maaki adii o tolneede.

Konaakiri ñannde 21 siilo 2026 e nder newinngol heyɗintina alhaaliiji jagge kiwal ngal, laamu ngun heyɗintinii ardorde fii « cibercriminalité »e haɓugol juri karallaaku. Ko ka kartiyee miniyeere comiin Diksin huɓeere heyɗintiniraande wintaari ngenndiyankoori Gine ñoggiraaɗun BND
Ko ñannde 17 bowte feƴƴuɗe huɓeere nden hurmbitaa e saa’i ka tawata boneeji no heewi e ca’e ɗen immorde e gannde kese e karralle yulirɗe.
Hannde e ndee naasannde (alkamisa), Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, Aamadu Wuuri Baa wonndude e yaakitoraaɗo kiwal ngal Seneral Bassiiiru Jallo ƴewtike nokkuure nden
e tawnde huɓindiiɓe ɗuuɗuɓe ka poliisi ngenndiyankoojo e huɓindiiɓe ka banŋe ardiigu yaakitorde.
E nder ƴewtagol ngol ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, jarnii golle moƴƴe waɗuɗe ɗen e banŋe heyɗintingol poliisi ngenndi ndin. O ɓeydi wonndema nde tawnoo bonki kin no mawnude, haray hino haani ka tawata laamu ngun no hebulanaade e jaggugol nooneeji no kiwal wonaa e alnireede non, ɓeydita aalaaji gollirɗi ɗin fii holnugol jamaa Gine on.
Wonannde yaakitoraaɗo e banŋe kiwal ngal, o holliiɓe golle ɗe nduu solndu joopanaa ɗen e banŋe kiwal jamaa on e jawle maɓɓe ɗen.

Konaakiri ñannde 17 siilo 2026 – sabu tolno Ardiiɗo Hawtaandi ndin Maamadii Dummbuyaa, Ardiiɗo Hawtaandi Faransi ndin Emaniyel Makoron lontinirno hoore mun ka tawdegol ngoo tolno Yaakitoraaɗo e banŋe Farankofonii, e huuwondire winndereyankooje e faransinaaɓe wonuɓe ka jananiri Sonna Elenoor Karu’a.

Nde tolno ngon gasunoo, Sonnaajo on e ɓe o ardi ɓen e Jaagoraaɗo Faransi on e nder leydi Gine  seenino sannaa ka Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Moodi Aamadu Wuuri Baa. Ngal tintidal wonuno sommbo yewtereeji kenndeeji hakkunde maɓɓe e wi’e Yaakitoraaɗo faransinaajo on. O ɓanngini wonndema ɓe yewtii fii njuɓɓudi laamu ƴanngal ngal fii no Gine ruttora e laawol sariyayankoore.

Sonna Elenoor Karu’a heyɗintini tammbitannde Faransi nden e hoore himo jarni coobi golleeji waɗaaɗi ɗin himo waajooɓe toppitagol jokkitoo e baylanduruuji fuɗɗaaɗi ɗin. O fensiti fahin, huuwondiral Gine e Faransi immorde e eɓɓooje AFD e Expertise France, tentinii e banŋe cellal, laaɓal ca’e ɗen e banŋeeji goo.

Konaakiri ñannde 16 siilo, fii tolno Ardiiɗo Hawtaandi ndin, Maamadii Dummbuyaa, sukaaɓe no iwii Kankan e hoore motooji ɓe arii Konaakiri. Dugudu ndun ko emmbere kilomeeterji 700.

Ko ɓe sukaaɓe sappo e njeɗɗo, (17) jeyaaɓe e mojobere inneteende Club pour le rayonnement des acquis de la République et des Forces spéciales de la communication GMD. Ardu maɓɓe ndun ko heyɗintinngol angisannde maɓɓe nden e rerɗere maɓɓe nden faadee e miijooji Ardiiɗo Hawtaandi ndin Maamadii Dummbuyaa.

Hannde, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen jaɓɓino ɓe ka jonnde yaakitorde aranere  wonndude e cukko ardiiɗo  kabinee on ko jonnde yaakitorde aranere Moodi Lansine Hawaa Dummbuyaa.

Tippude e ɗun koolaaɗo konngol mojobere sukaaɓe ɓen Moodi Yaayaa Keytaa hollii wonndema ardu maɓɓe ndun ko timmirnirɗun fodaari ndi ɓe ƴettani Ardiiɗo on.

E innde Ardiɗo yaakitoraaɓe ɓen, sukko ardiiɗo kabinee on, jarnii wakkilaare maɓɓe nden, e giggol leyndi maɓɓe ndin e needi maɓɓe ndin e wakkilaare maɓɓe nden wonannde ngenndi ndin.

Konaakiri ñannde 16 Siilo 2016 jonnde ardorde Poliisi laral Konaakiri ngal hurmbitete ka woɗɗaa. Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Aamadu Wuuri Baa ƴewtoyike golle ɗen wonndude e yaakoraaɗo kippuɗo fii reenugol hiwa jamaa on Seneral Bassiiru Jallo. E nder ɗun ɓe coobii gollooɓe ɓen sabu hittinaare maɓɓe nden.

E nder nden ƴewtannde, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen jarnii gollooɓe ɓen. Golle jonnde ardorde poliisiiɓe ɓen ka laral Konaakiri, no humondiri e faale waylugol noone no poliisiiɓe ɓen woni e liggorde non e nder ngenndi ndin, wonndude e angisannde Ardiiɗo Hawtaandi ndin. E kala liggotooɗe e ley konngol Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen.

E wi’a Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, mahugol kuɓeeje fewndiiɗe woni ko Konaakiri, woni ko ka dowri, no heyɗintina mbaadi e ndimu e mbawdi liggotooɓe ɓen ka poliisiiji fii nafoore jamaa on. O anndintini wonndema laamu Gine ngun, ko adii kon, no fawii e dow teddingol njuɓudiiji reenirde nden e kiwal ngal.

Konaakiri, ñannde 15 Siilo 2025 Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, Aamadu Wuuri Baa, tolnii sonna Kajjatu Jallo ka jonnde yaakitorde aranere wonndude e Pr Luk Keselii-Be’awogii e jeyaaɓe e ɓeynguure sonnaajo on, ɓawto o iwtude Morooku ñawndagol e dow faabo laamu ngun.

E nder nden jonnde, ɓeynguure sonna Kajjutu Jallo nden fensitanii Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, no o ñawndiraa non ka ñawndirde Kaasa-bulankaa e no woni non samorande mo. E nder ɗun ɓeynguure nden weltanike sanne Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, sabu tammbitannde nden, e laamu Gine ngun sabu fawtaare nden ka jananiri.

Kajjatu Jallo ko fawanooɗo kural fewndo murtal ngal siilo e collite 2007 hari ontuma ko mo duuɓi sappo e jeegoo (16). Sonna Kajjatu naɓii sonjaaji heewiɗi, o operaama ko duuɗi e sakkitoro on ɗoo, ko jeɗɗaɓo e ko Morooku o waɗi, hari kural ngal battinii e noorol makko ngol, ko ɗun haɗaynoo mo daragol feewa.

Wonannde Pr Luk Keseeli-Be’awogii, operasiyon on laatorii no haaniri, nawnuɗo on wattii seppude kanko tun. Dankeede seeɗa ka ñawndirde, waajee seeɗa o heddorii.

Ngal kuugal no humondiri e faandaare Ardiiɗo Hawtaandi ndin Maamadii Dummbuyaa gila o laamii e silto 2021 sabu no jeyaa e yurmeende ngenndi ndin faadee e jamaa on.

Konaakiri ñannde 15 siilo 2026 -Aairdiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Aamadu Wuuri Baa, ƴewtoyike daral je ɗen Ahmed Seeku Tuuree, (AIAST). Nden ƴewtannde no humondiri e hebulannde tolnugol Ardiiɗo Hawtaandi ndin Maamadii Dummbuyaa laatintee ɗun ñannde 17 siilo 2026 aroore ɗoo

E nder nden ƴewtannde, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, ƴeewii nokkeeli buy e nder daral ngal, tentinii nokku ka heyɗintinaa ɗon kesun. O jarni, o weltanii gollooɓe e ndee eɓɓoore heyɗintingol daral ngal. Aamadu Wuuri Baa anndintini wonnde tayre aranere heyɗintingol ngol woɗɗike, o udditiniɓe laawol fii tayre ɗimmere nden, fii no daral alapurenje ɗen wonu winndereyankoore.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, ɓannginii wonnde hino haani ka haaju tolno Maamadii Dummbuyaa ngon mawninee. Sabu e ngon tolno Ardiiɓe leyɗe buy e ardiiɓe kawtitte aray Konaakiri, ko maa pehe ƴettee fii kiwal maɓɓe ngal. O holli haray eɓɓoore karallaagal ngal no holni mo fii jaɓɓagol no haaniri hoɓɓe ɓen, hara ɗun no yaadi e nooneeji no warrata non e nder winndere nden.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen watti ɗon wonnde himo torii ginenaaɓe ɓen fow annditugol wonnde ko aduna on fow sutii en nden ñannde, himo toroo mo kala e nokku kala ka o woni, tammbitagol no haaju on gasira e jam. O wona haaju ngenndi ndin fow. Ɓay o iwii ɗon, o seenii ƴewtagol golle ɗen ka fugutulde (estaad) Seneral Lansana Konte Nongo. Si o hommbiri ƴewtagol Yaakitorde Ginenaaɓe ɓen ka jananiri.

Labe, ñannde 12 siilo 2026 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ardike welo-welo hurmbitugol gollirde fii wintaaje jamaa ka laral Labe.

Timmbugol ndee gollirde fii wintaaje no humondiri e faandaaje ardiigu ngun fii ɓannindirgol laamu ngun e jamaa on, e hoore wattanngol hiila, reenugol, ayna wintaaje ɗen fii haɓugol ngeenaari.

Ka yewtere makko, Guwerneer laral Labe ngal ɓannginii wonndema ngal kuugal ɓeyday huuwondiral hakkunde jamaa on e laamu ngun e ɓeyda wintaaje ɗen e banŋe faggudu.

Yaakitoraaɗo faggudu e wintaari ndin anndintinii kañun, wonndema maande laamu ngun e dowri ndin no jeyaa e ɓannginngol naɓidal e huuwondiral, dowri ndin e laamu ngun.o watti ɗon ɗun ko maande mawnde wonannde laamu ngun, ko huunde haanaande e duumeede e mun. Huulannde nden ko : « wallugol calɗi mankirde nden, ɗi daña aynirɗe wintaaje ɗen, aynirɗe ngeenguuji, e newinngol dillere jawle ɗen no haaniri, e huɓindagol fiyaake kala ko woni wintaari. ».

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ɓanngini wonndema no haani ka tawta kala kippuɗo fii wintaari yo tawu hara ko nokkun gootun moftanaa weeri, ko nokkun gootun woni gollirde nden. No haani kadi wonannde ɗeya yaakitorɗe sabu ɗun newinay golleɗen yawna, yuɓɓindira no haaniri.

Wonannde Ardiiɗo Yaakitoraaɓe ɓen, faandaare nden no laaɓi, ko wattidugol gollooɓe ɓen e ɓanŋe goote nokkun gootun. Waɗa ɓe e nokku newiiɗo wonannde golle maɓɓe ɗen fii no ɓe ñinnira golle maɓɓe ɗen no haaniri.

Gollirde hurmbitaande nden no mari cuhun ka damal, no mari ley bente,faɗorɗo e birooji 36 e hunndaari fotinaandi fii ka gollooɓe ɓen wonaa ñinna golle ɗen no haaniri.

Pita, ñannde 12 siilo 2026 – ɓawto didol ngol Geme-banki, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tawaama e timmbugol fuɗɗoode golle heyɗintingol yanña duɗal ngal Ustoyaa. Anndintinen wonndema ko ngal aranal e liiseeji ɗin ka saare Pita.

Ngal kuugal no yeyaa e faandaare laamu ngun e banŋe ɓeyditugol duɗe ɗen newinana janngooɓe ɓen no ɓe janngira.

Nden heyɗintinannde no jeyaa e wintaari fii ɓantal ngenndi ndin (BND) e Banki Alemaañnaaɓe ɓen fii jiñinngol jannde (KFW). Eɓɓoore nden ko kuɓeeje 3  ɗe kooreeji 2 fawondirɗi (R+2), e suudu deftordu, kuɓeeje ɗiɗi ardorɗe, kuuɓeeje ɗiɗi neeminorɗe, kurle nayi, nokkuure fijirde, werdeji, e woyndu (fooraasi) ,  fii newinanngol fayɓe ɓen jannde fewndiinde.

Ardiiɗo jannde nden ka perefektiir Pita, Moodi Haadi Jaabii ƴettaniiɓe engisannde fii toppitagol e golleeji ɗin haa ɗi huuɓa, o fodii aynugol eɓɓoore nden fii no golle ɗen ñinniree no haaniri wonndude e nafoore wonannde jamaa on.

Ardiiɗo yakitoraaɓe ɓen torike jannganaakuuɓe ɓen waɗugol jannde nden ɗoworde maɓɓe. O ɓannginaniɓe hitteendi gollugol, ne’agol. O anndinntini wonndema ko jannde woni ɗoworde kala ɓural neɗɗanke. E wi’e makko, paykun kala no haani nafitorde ɓure ɗe laamu ngun woni yeɗude jamaa on e banŋe jannde.

E nder ko o wakkilinta fayɓe ɓen yo ɓe janngu e hoore soobee, o anndiniɓe angisannde laamu ngun e ardingol ngalu neɗɗanke  fii ɓantugol ngenndi ndin e nder yurmondiral.

Ka timmoonde, seedeeji ɗiɗi yeɗaama Ardiiɗo Hawtaandi ndin e Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen fii annditanngol ɓe golleeji mawɗi ɗi ɓe woni e waɗude ɗin fii ɓantal leydi ndin.

Aaɓunde ñannde 12 Siilo 2026 – Ardiiɗo Yaakitoraaɓe, wonndude e kenndeeɓe didii gaawol aranol fii fuɗɗagol golle darnugol duɗal hakkundewal ka nder sekteer Geme-banki ka nder perfektiir Pita.

Ko jawle wintaari ngenndi ndin fii ɓantal (BND) duɗal ngal darnirtee. Ko ngal cuuɗi “kilaasiiji” tati e biroo e mankirde e kurle ɗiɗi e woyndu fooraasi, wonnde e hoggo waya ngo meeter 400. Dumunne ñinnugol golle ɗen ko lebbi noogay e nayi (24).

E innde jamaa Ardiiɗo komiin Pita on Doftooru Yuusuf Baa weltanike ardiigu ngun, o jarni ɓe sabu kuugal ngal no tontii faaleeji yimɓe nokkuure nden.

Ardiiɗo perfektiir on e banŋe jannde, Moodi Haadii Jaabii, hollii weltaare liggotooɓe ɓen e banŋe jannde nden e jamaa on tentinii tawdaaɓe ɓen e ngol didol : « ndee eɓɓoore no jeyaa e nguuree wonannde hoɗo ngon ». E wi’e makko ngal duɗal  ko tugalal mawngal fii tottugol haqqeeji e newinngol wonndiigu. Ngal yeɗay fayɓe Geme-banki ɓen fotondiral e ɓiɓɓe leydi ndin ka ca’e.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen sifike wonndema darnugol ngal duɗal ko fii accingol yaadu woɗɗundu wonannde fayɓe ɓen ka kawte wano Buruwal-hollaande, Buruwal-Tappe e koɗooli goo jeyaaɗi e nder Dalabaa yahayɗi yeru km 15 maa 17 fii janngugol e duɗal hakkundewal ka saare Pita. Ɗun hinaa huunde welunde fii wonannde fayɓe ɓe duuɓi 10 maa 12. Tentinii si hawrii ko cukaloy deyoy.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen hollii wonnde aroore  Ginenaaɓe ɓen ko e sukaaɓe ɓen fawii, sabu hiɓe ɓadii 52% jamaa on. Tippude e ngal duɗal ɓadiingal ɗoo, laamu ngun no faandii newinanngol paykun kala jannde, jiñina jannugol fayɓe jiwɓe ɓen e wintagol e neɗɗanke on fii ɓantal duumiingal wonannde ngennde ndin.

Boke ñannde 09 Siilo 2026 ɓawto didugol berle liggotooɓe ka laamu ɓen, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Aamadu Wuuri Baa wonndude e yaakitoraaɗo fii Ca’e ɗen e berle ɗen moodi Mori Konnde e yaakitoraaɗo ardiiɗo kabinee on ka jonnde yaakitorde aranere, hewtuno ka mawɓe musidal saare nden, e innde Ardiiɗo Hawtaandi ndin Maamadii Dummbuyaa, ardiinaaɗo e ngoo suɓo feƴƴungo, jarnii jamaa Boke on fow ko ɓe tammbitii suɓo ngon e ko ɓe nootii kon fii ardinngol lanɗo on. O jarniɓe sabu faamu maɓɓe ngun e o heyɗintinani ɓe wonnde hoolaare nden ko kuugal e golle yi’otooɗe yuɓitirtee, golle humondirɗe e ɓantal saare nden.

Mawɓe saare nden ɓanngini kañun kadi weltaare e ɓe heyɗintini angisannde maɓɓe fii tammbitagol golle lanɗo on e laamu ngun fow : « Gila 1962 haa hannde Boke ko sera wattiraa, ko ɗun men faaliraa yo mbaadi Boke ndin waylu, tama’u amen no e Maamadii Dummbuyaa », ɓe ɓeyditi.

Tummbondiral ngal hommbiraa du’aaji fii deeƴeere, e ɓuttu e ɓanntal Gine e polgal e kala kuugal laamu ngun wonannde jamaa on.

Boke ñannde 09 Siilo 2026, e nder ñinnugol eɓɓoore simmanndu 2040 e banŋe newinngol ngurndan, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Ammadu wuuri Baa didii ka saare Boke, berle liggotooɓe ɓen ka laamu.

Werde nden ko ka kartiyee Goreye ka saare Boke e ko nde kuɓeeje 24 fii ka liggotooɓe ɓen ka laamu weera.

Ɓawto Serekore, Kankan, Labe, Kinndiyaa, Gekkedu, Faraana e Konaakiri, ko Kaakannde fewnditanii fii didugol berle immorde e faandaare Ardiiɗo Hawtaandi ndin.

Ardiiɓe saare Boke nden, weltorii kuugal ngal, tentinii ko tawata kon hingal jeyaa e ko waylata saare boke nden.

Kuugal ngal no jeyaa e haɓugol berle yakkiiɗe, eɓɓoore nden no huulani heyɗintingol noone berle ɗen. faandaare nden ko ca’e no aldaa e berle yakkiiɗe e nder leydi ndin fow. Yaakitoraaɗo Ca’e e berle ɗen Moodi Mori Konnde hollii wonnde perefectiirji 10 toppito si feƴƴii e Boke ɗun ko wano: Firiyaa, Gaawal, Kooyaa, Farekariyaa Koronti e nder Konaakiri…

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen inni jamaa Boke on wonndema heyɗinntigol ca’e ɗen ko faandaare ngenndi ndin e ɓural Ardiiɗo Hawtaandi ndin,. O holli wonndema laral Boke ngal ko aranal e kafuuji faggudu leydi ndin, hingal foddi e alhaaliiji yulirɗe e berle kenndeeje emmbere kafu maggal on.

Tummbundiral fii didugol ngol ko tawnde mawɓe saare nden, ardiiɓe saare nden, konu ngun, e nootaniiɓe mojobe renndo ngon, sonnaaɓe ɓen e sukaaɓe ɓen.

Boke ñannde 9 siilo 2026 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Ammadu Wuuri Baa, hewtii ka saare Boke fii ardagol didugol berle liggotooɓe ɓen ka laamu. Himo wonndi e yaakitoraaɗo fii ca’e e berle ngenndi ndin Moodi Mori Konnde e yaakitoraaɗo ardiiɗo kabinee on ka jonnde yaakitorde aranere Moodi Mohammed Sii Sawaanee.

Ngal kuugal no jeyaa e eɓɓoore ngenndi ndin fii darnugol berle fii liggotooɓe ɓen ka laamu wano faandori non Ardiiɗo Hawtaandi ndin Maamadii Dummbuyaa yeɗugol perefektiiruuji ɗin 33 e nder leydi ndin fow berle newiiɗe wonannde liggotooɓe ɓen ka laamu.

Nokkuure Boke nden ko 8^ɓre e nder leydi ndin gila hitaande 2025. ɗun fow ko fii newinngol ngurndan liggotooɓe ɓen e nder leydi ndin.

E wi’a Moodi Mori Konnde, berle 10 cincete e nder ndee hitaande 2026. Hikkayɗi ɗoo ɗin ka neeɓa ko ca’e : Kooyaa, Forekariyaa, Maamun e Korontii e nder Konaakiri.

Naasannde (alkamissa) ñannde 08 siilo 2026 Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Aamadu Wuuri Baa tolnii ka jonnde yaakitorde aranere mojobere karalɓe halfinaaɓe reenugol e ñinnugol toɓɓe 45 timmbanooɗe ɗen ka jonnde ngenndiyankoori. No ardii seeniiɓe ɓen yaakitoraaɗo ardiiɗo kabinee on ka yaakitorde aranere Moodi Mohammed Lamiin Sii Sawaane. Mojobere nden hewtuno salminngol Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen heyɗintinana mo weltaare mayre e naɓidal ngal e nder ɗii duuɓi tati feƴƴuɗi. yewtere maɓɓe nden newinii faamugol nokku ka golle ɗen fewndi tippude e ko ɓe halfinaa kon e nder toɓɓe 45 ɗen, yaltii e mun wonndema ɓuruɗe ɗen laatinaama e luttoɗe ɗen wattete ka eɓɓooje golle saatiiɗe njuɓɓudiiji golle hertorɗi ɗin.

Moodi Sawaane ɓanngini wonndema jonnde ngenndiyankoore woɗunde nden e hitaande 2022 no faandiino ardinngol ɓuttu e humondiral ngenndi ndin e ñinnugol suɓo-suɓo deeƴungo. Buy e ɗen faandaaje hannde hommbanooma. O ɓeyditi faale makko yi’ugol jeyaaɓe e mojobere nden ɓurtugol tammbitagol laamu ngun e banŋeeji ɓantal rendo e faggudu.

E nder jaabawol, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen e innde Ardiiɗo Hawtaandin ndin Maamadii Dummbuyaa, jarnii jeyaaɓe e mojobere nden fii ɓure ɗe ɓe dañani ɗen ngenndi ndin. O hoolini ɓe wonndema nulal ngal yottoto no haaniri si o heyɗintinani ɓe angisannde ardiigu ngun fii ñinnugol kuuɗe ɗen no haaniri.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Koohoo Aamadu Wuuri Baa ardike jeyaaɓe e laamu ngun fii hiwroyagol Ardiiɗo Hawtaandi ndin Koohoo Maamadii Dummbuyaa battane naatugol hitaande heyre nden, hannde ñannde 06 siilo 2026. Hiɓe wonnduno e jeyaaɓe ka kabinee ardiigu hawtaandi ndin, ka tentinngol koolaaɗo kaydi Seneral Amara Kamaraa e ardiiɗo kabinee lanɗo hawtaandi ndin Moodi Jiba Jakitee.

Ngal tummbondiral, wonuno yonta newinɗo heyɗintinngol engisanɗe gollooɓe ɓen ka laamu e fii ɓantal ngenndi ndin. Wano Ardiiɗo hawtaandi ndin gollooɓe ka laamu ɓen fow hari no ɓornii cuɗaari daneeri maande nanondiral e ɓuttu, e fotindirgol kuulanɗe fii Hawtaandi ndin.

E kongol Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, yaakitoraaɓe ɓen hiwrike Ardiiɗo hawtaandi ndin wonndude e yelaaji ɗuuɗuɗi: cellal, ngalu e polgal… Ɓe joopori ngal tummbondiral ɓe jarni Ardiiɗo on sabu polgal ngalo dañi ka suɓo-suɓo ñannde 28 bowte 2025. Ɓe heyɗintini angisande maɓɓe nden ilmmorde e teddinngol fiyaakuuji e kuulannde ngenndi ndin e eɓɓooje ardiigu ngun.

Ka jaabawol makko, koohoo Maamadii Dummbuyaa jarni angisannde maɓɓe nden e nanondiral maɓɓe ngal. O toriiɓe yumondirgol e jentagol anndeeji jamaa on, wona dilloobe immorde e faandaareeji ɓantal leydi ndin tonntoo faaleeeji jamaa dimo Gine on.

Ardiiɗo Hawtaandi ndin yelaniiɓe jam wonannde hitaande heyre nden. O anndintini ko kayre woni fuɗɗaade laamu ngun ka yonta mo duuɓi jeɗɗi mo tiitoonde mun woni : golle,, nunɗal, humondiral, e tama’u fii winndugol ɗerol kesol taariika hawtaandi ndin

Ka joofino tummbondiral ngal, Ardiiɗo Hawtaandi ndin maandinirii yiitigal ngal mbodo ɓeynguure wonndude  e yaakitoraaɓe ɓen fow si o ɗowtiɓe seeɗa ka nder kowle palee Muhamed V.

Seppindugol e makko hara hino yewtorde, no ɓanngini faawndiral e nanondiral gay mawnintinaare Ardiiɗo on wonndude e huuwondirteeɓe makko ɓen.

Winndannde DCI-PRG

Konaakiri ñannde 6 siilo 2026 Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ardike yeɗo wintaari hannduɓe ɓen tippude e eɓɓooje golle maɓɓe ɗen e nder weerirde mawnde ka saare laamu Konaakiri.

Ngal kuugal yaakitorde demal ngal tippude e eɓɓooje ɓantal demal e ngeengu Gine ñoggaaɗun e (PDACG) immorde e wintaari Banki winndere nden no huuli ɓantugol yeñinanɗe jeytoraaɗe ɗen fii ɓeyditugol mawnina demal ngal e nokkeeli toɗɗaaɗi ɗin. Fii hunnugol ɗun ko ɓadii dala amerikinaaɓe miliyon 150 mooɓitaa fii demal ngal e ngeengu mun ngun..

Nootiiɓe ɓen e innde Banki winndere nden, Moodi Iisaa Jaawa ɓay jarnii luujodeteeɓe maɓɓe ɓen e banŋe ngal kuugal, o aanndini wonndema, tugalal eɓɓoore mawnde Simannde 2040 nden e banŋe demal, suluuji neema e ngeengu no yaadi e faandaaje hittuɗe Banki winndere nden.

E wi’e makko, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, Sonna Mariyama Siree Sillaa ɓannginii wonndema gila ñannde ɓe hurmbiti Matching Grant, ɓuri yimɓe e mojobe 602 jiñinooɓe eɓɓoore demal wonndude e 34 % sonnaaɓe heɓii ballal e jawdi telen dala amerikinaaɓe miliyon 30  e miliyaaruuji 258 mbuudi faran Ginenaaɓe fii demal fonñe, dimɗe, maaro, yalage e ko nanndita e mun.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ka nder yewtere makko holii wonnde ngal kuugal ɗoo newinay timmbugol e waylugol neemaaji ɗin e tabintinngol woodede majji e saa’i fow.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, ɓanngini nafoore mun nden e banŋe faggudu, e renndo wonnannde wintaari ndin. O holli nafoore wano ko tawata kon remooɓe ɓen heɓay ganndal e faamu marirɗo neema, newinana ɓe keɓal jawdi e saa’i fow. E ngol laawol, laamu ngun ɗoo e yeeso ardinay eɓɓooje humondirɗe e demal ngal tentinii fonñe e dimɗe.

Konaakiri ñannde 05 siilo (sanwiyee)2026, liggotooɓe ɓen ka yaakitorde aranere hiwrike wonndude e yelaaji moƴƴi Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ka werde jammaande auditorium du Palais de la Colombe, ka jonnde Yaakitorde aranere.

Hiwrondiral ngal mooɓitino yaakitoraaɗo ardiiɗo kabinee on e cukko makko on e hooreejo kabinee on, e waajooɓe ɓen, e liggotooɓe nder-nderɓe e calɗi humiiɗi ɗin e yaakitorde nden.

Ko Moodi Ibrahim Sidime lonto koolaaɗo kuuɓal ka salndu sendikaa woni ko ɓanngini e nder teddungal e innde liggotooɓe ɓen ɓen fow, hiwraango e anniyeeji moƴƴi : cellal, moƴyere, ɓantal fii hitaande 2026. O jarni mo fii golle kenndeeje waɗaaɗe ɗen e nder hitaande feƴƴunde nden e hilla mo watti on e gollideteeɓe ɓen ka yaakitorde aranere.

Yaakitoraaɗo  ardiiɗo kabinee on, Mohammed Lamine Sii Sawaane anndintinii ka nder yewtere mun, wonnde hitaande lannunde nden heɓii caɗeele buy  ɗe Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ñinniri e hoore wakkilaare e haqqille. O jarni mo kadi fii ɓure ɗe yaakitorde nden dañi e oo saa’i sattuɗo : « Ardu mon ndun e hoore ndee Yaakitorde tawuno piiji buy no jilɓi wano toppitannde sumu kuɓɓan ɗan, faamu mon ngun ñippuno tallalakkeeji buy », o ɓanngini e piide misal

Ka nder yewtere makko fii tontagol yewtereeji ɗin, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, annditinno taho yonta wonaaɗe e mun on, e mo hitaande nden woni e fuɗɗorde on, wano hommbuggol ngol suɓo-suɓo ngon, tabintingol ɓure dañaaɗe ɗen, e nder hitaande fii no ñiiɓira deeƴere, ndimaaku, e toppitannde njuɓɓudiiji ɗoworɗe laamu ngun.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, annditini kuugal mawngal Yaakitorde aranere nden e banŋe yuɓɓindirgol, kuuɗe laamu ngun. O tiiɗinii e tabintingol rewrere, giiyaa e doftaare e laawol ɗowoodi laamu ngun.

« En timmbataa aduna on fow, e nder ñallal gootal, ko jurol-jurol yaare ten  »,  o ɓanngini,  e hoore himo ɓannginori wonndema Yaakitorde aranere nden no e nanondiral yottiingal wonndude huulannde laamu ngun fii no faandaaje ɗen huurora no haaniri.

Mawnde (juma) ñannde 26 bowte 2025, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Aamadu Wuuri Baa ƴewtoyike suluuji moƴƴinirɗi lekkeele ka koɗooli Maaneyaa e nder Konaakiri e Moribaayaa e nder Forekariyaa. Ndee ƴewtannde no humondiri e faandare ngenndi ndin fii sollintinangol fawtitaare huuɓunde e banŋe cellal e timmbugol suluuji wano laamu ngun eɓɓiri non.

Maaneyaa, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ƴewtike suluuru DB Pharmaceutical Company, suluuru yaadundu e fewndaare immorde e luujodal ardiigu e yeñinooɓe jawle ginenaaɓe. Suluuru ndun no waɗori aalaaji kesi fewndiiɗi waawayɗi moƴƴinnde miliyonji 57 lekkeele e nder lewru. No jeyaa e ɗen lekkeele ɗe ɓe moƴƴinta wano ɓannginiraa e faransiire sérums, perfusables, sirops et consommables médicaux, gasayɗe huɓindaade  60 %  hattonjinal ngenndi ndin wonndude e anniyee yeeyitugol ka leyɗe kawte.

Moribaayaa, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ƴewtike suluuru Mednext Africa SARL, immorde e luujooɓe ginaenaaɓe, libannaaɓe, indiyanaaɓe. Nduu suluuru ɗon no faandii moƴƴinnde nooneeji lekkeele 120 e nder hitaande fii huɓindagol hatonjinal ngenndi ndin e yeeyitugol ka jananire e innde Gine.

Ka joofinal ƴewtanɗe ɗen, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, jarnuno moƴƴa battane golleeji waɗaaɗi ɗin. Tentinii ko tawi kon ɗuytay coggeeli lekkeele ɗen, e newinanay sukaaɓe ɗuuɗuɓe fii golle e tawde kadi naaday jawdi tentinii mbuuɗi leyɗe janane ɗen. O anndintini wonndema ɗun ɗoo no yaadi e huulannde Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa e no yaadi e faandaare Simanndu 20240.

Konaakiri ñannde 24 bowte 2025 Ardiiɗo yaakitoraabe ɓen tolnii seeniiɓe faadee e CEDEAO, UA, OIF e MRU fii tammbitagol suɓo-suɓo ngon e nder Hawtaandi Gine ndin.

Senaayee ɓe imminaaɓe konaakiri, ko e dow nulanal laamu Gine ngun. Fii nanondiral, laaɓal, ko dagina suɓo-suɓo ngon. Yewtere nden hakkunde maɓɓe kamɓe imminaaɓe ɓen e Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ko ɓannginngol faandaare maɓɓe nden e humpitagol ka njuɓɓudiiji suɓo-suɓo ngon fewndii ɗon fii no ngo laatora no haaniri

Ardiiɗo imminaaɓe ɓen anndintini wonndema, Gine, nde tawnoo no jeyaa e ɗee kawtitte ɗoo fow e tippude e kuugal hawtaandi ndin ka taariika ɗee kawtitte, no haanaa tammbiteede. Nde tawnoo haaju on ko mawɗo kanje kawtitte ɗen ɗe imminay ƴewtotooɓe seeditoo 62 iwrayɓe e leyɗe ɗuuɗuɗe jeyaaɗe e nder Afiriki. Ɓen arooɓe tinay seeditoo tippude e sariyaaji e sar’inorɗe Gine fewndiiɗe ɗen : « si kuugal ngal gasii, ɓe winnday dartol seenayee maɓɓe on wonndude yamirooje ko ɓe hewtina ardiigu ngun ».

 

Nootiiɗo e innde OIF on jarnii ko tawi kon Gine teddinii ñalɗinkoore suɓo ngon. O watti ɗon wonnde kawtital ngal o jeyaa e mun ngal tammbitoto laamu Gine ngun no ngoo suɓo-suɓo laatora no haaniri. O ɓanngini angisannde OIF nden no haaju on laatora.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen weltanike seeniiɓe ɓen e innde ardiiɓe Gine ɓen. o holli wonndema seena maɓɓe on no jeyaa e ko teddini haaju ngun teddini Ginenaaɓe ɓen e ɗun no ɓanngini hoolaare nde ɓe jogani Gine nden e haaju mo Gine timmbi on. : « meɗen weltii, ko tawi kon meɗen hunnude aadi tippude e angisannde amen fii ruttugol hawtaandi Gine ndin e laawol sariyayankewol ɗoo e lannoode hitaande nden 2025 ».

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, jarni fahin kuugal kenndewal ngal OIF waɗi ngal e lewru Collite 2024 fii newinngol ruttagol Gine ngol ka mojobere. Ɗun wonuno ɓural mawngal e banŋe huuwondire Gine ɗen e ɗeya leyɗe e nder winndere nden.

Fii suɓo-suɓo ngon, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen anndintinii wonnde no jeyaa e ngoo suɓo-suɓo dumunne miccagol fii heyɗintinal ngal : « ngal kuugal no wona sommbo yo men lanndito, men tefa, men taskoo ko feƴƴi e hawtaandi ndin ko tabintini ndi e ndee pelɗere laamorɗe. Hari hino haani ka men timmba aalaaji tiiɗuɗi waawayɗi wurtugol, tentinii e nder ndartugol gorol suɓo ngon fii dañugol aalaa kenndeejo, hoolaaɗo yawtuɗo yeddondire fow. »

Kinndiyaa ñannde 23 bowte 2025 Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Koohoo Aamadu Wuuri Baa didii koofol aranol ngol fii wununnde ardiigu ka saare Kinndiyaa. Eɓɓoore nden no ɓanngini faandaare laamu ngun e ñiiɓingol tabintina berlee gollooɓe ɓen ka laamu. Ka nder yewtere makko, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ɓanngini wonnde ko nga’al e go’o, Gine huuri suɓo-suɓo hara ligootooɓe ɓen ka laamu no tawaa e ñinnugol ɗun e kadi hara ɗun bonnaali hay ñallal gootal golle laamu ngun. O watti ɗon wonndema ɗun ɗoo ko e ley duŋayee Ardiiɗo Hawtaandi ndin Maamadii Dummbuyaa.

Ndee wonunnde no jeyaa e yaccaare ngenndi ndin fii heyɗintingol golle ardiigu ngun. Sifa ɗee eɓɓooje no jokkaa Faraana, kankan e Labe ko hikkoyta ɗon ko Boke. Berle e ɗee kuɓeeje, no ɓanngini faandaaje :  newinangol liggotooɓe ɓen ka laamu liggeeji maɓɓe ɗin; huutorgol aalaaji gasayɗi ɓannginnde laaɓal e golle ɗen hakkunde liggotooɓe e ligganteeɓe. Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen anndintinno wonnde liggotooɓe ɓen ka laamu, ko jamaa on woni e ligganaade. O wotti ɗon wonndema ko yo ɗun laato e nder tinnaare e nder laaɓal e nunɗal.

Ka lannoode, Ardiiɗo hawtaandi ndin ɓannindirno ndee eɓɓoore ɗoo e eɓɓoore mawnde Simanndu 2040. Nde tawnoo nden ɗon ko eɓɓoore mawnde fii ɓantal jooporngal huuwondiral e faggudu duumiingu. No e nden eɓɓoore mawnde, salndu timmbugol berle fii ardiigu ngun yaanduɗe e faandaare mawnde laamu ngun tentinii e banŋe heyɗintingol e newinngol nguuree moƴƴo fii ginenaaɓe ɓen fow.

 

Serekore, ñannde 20 bowte 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen koohoo Aamadu Wuri Baa timmbii waɗugol ɗatal ngenndiyankewal RN11 ka ca’el Bunuma kilomeeter 10 ɗon e saare Serekore nden,

Ɗatal ngal ko kilomeeter 75, ngal humindiray Serekore e Yoomu haa ka keerol Labiriyaa. Ngal ɗatal newinay dillere nden, e ɓantal faggudu ndun tippude e faandaare ardiiɗo hawtaandi ndin, Maamadii Dummbuyaa.

Ko ngal (ɗatal) ñinnirtee, ko wintaari ngenndi ndin fii heyɗintigol alhaaliiji yulirɗe ɗen. Ardiiɓe koɗooli ɗin ka ngal yulirta ɗon weltorii kuugal ngal sabu e wi’e maɓɓe hingal yaadi e ɓantal faggudu e huuwondiral Ginenaaɓe ɓen.

Serekore ñannde 20 bowte 2025- Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Koohoo Aamadu Wuuri Baa, hurmbitii huɓeere ɓuɓɓinirde nden ka laral Serekore. Ndee huɓeere no tontii annɗe mawɗe humondirɗe e kiwal neemaaji ɗin, tentinii wano liƴƴi, nde tawunoo hiɗi jeyaa e neemaaji kenndeeji ginenaaɓe ɓen.

Marirde nden ko nde yeru toonuuji 400, hinde jogii marirɗe e ɓuɓɓinirɗe ɗe tamperatiiruuji        – 15 e – 25 degeree selci’us. E gassayɗe ɓoynude neemaaji yunngaaɗi ɗin e hinde mari kadi tamirde kaaƴe ndiyan ko yaawi fii ko gollooɓe ɓen e gere yunngugol huutora.

Ko darni ndee huuɓeere, ko ardiigu Gine ngun, fii tammbitagol eɓɓooje yunngo ngon, fii no neemaaji yunngaaɗi ɗin marora hara bonaali ɓaawo ɗi yunngeede, newinana jamaa on no o faggora ɗi fewndo ka ɗi moƴƴi ɗon e kadi tammbitalgol ɓantal faggudu ndun ka dowri.

Mawbaare ñannde 9 bowte 2025 – Ɓay ardiiɓe yaakitoraaɓe ɓen Gine e Maali Gaynii yewtidude ka nder, ɓe fewtidi jayndeyankooɓe ɓen fii yewtidugol e maɓɓe. E nder yewtere nden, tiitooɗe heewuɗe yewtaama hen.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe Maalinaabe ɓen Abdullaahi Mayga holii wonnde ardu makko ndun no humondiri e faandaare ardiiɓe Hawtaaɗe ɗen ɗiɗi tippude e ndonndi adiiɓe ardaade Aamadu Seeku Tuuree e Modibbo Keytaa. O weltori manngu yewtere nde ɓe waddi nden ka nder. O dolnori faandaare heyɗintinngol calɗi laamorɗi kafaaɗi Gine e Maali. O jarni Gine fii ko hawtaandi ndin tammbitii kon Maali fewndo ka ɓe hatonjini. Fewndo ka tawata hiɓe waɗaa serindaaɓe CEDEAO. O watti ɗon toraare Alla fii yo Gine yawtu teere suɓo-suɓo mun ngon ñannde 28 bowte 2025 e jam e nder nanondiral, e nder faamondiral ngenndi ndin. O jarni fahin ardiiɓe Gine ɓen faadee e hurmbitugol laana mawka ka eɓɓoore Simanndu nde o jammi piide-misalre e nder Afiriki.

Ɓay o ruttike e ka Maali fewndii ɗon hannde, e banŋe hare ɗen, Abdullaahi Mayga holliti yuɓɓondiral hakkunde leyɗe ɗen ɗiɗi e banŋe kiwal. O holli wonnde haɓugol teroriisiiɓe ɓen Maali no jeyaa e faandaare maɓɓe ɓurunde e mawnude nden e huwondire maɓɓe ɗen fow. O holli wonnde batte no waɗude e foolugol ayɓe ɓen gila duuɓi tati nii sabu anngisannde konu maalinaaɓe ɓen. O holli wonnde hiɓe e sago kumpitti bonɗi. O fellintini wonnde Bamakoo hay ndee wootere wonaali sago gaño. O inni Maali toppitoto e fee Gine fii no ɓe huuwondirira e banŋe kiwal leyɗe ɗen fii nafoore jamaa leyɗe ɗen ɗiɗi.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Gine Aamadu Wuuri Baa, hollii wonnde ardu yeruujo makko Maalinaajo on ko jaabawol Ardiiɗo Maali on. O ɓanngini naɓidal wonungal hakkunde Maali e Gine : « Kala ko heɓi Maali hewtay Gine ». ko e nder ɗun o torii haray naɓidal ngal ko yo toppite tippude e hiwugol ndonndi Adiiɓe ardaade ɓen e faandaare ardiiɓe ɓen niinii,, Maamadii Dummbuyaa e Asimii Go’itaa. Aamadu Wuuri ɓannginii angisannde Gine e tammbitagol Maali fii no ɓe yaltira e caɗeele ɗe ɓe woni ɗen e mun tentinii fii no ɓe nafitorora uddital ngal ka Baharu.

E nder yewtere fii kiwal ngal ka nder Laral, Aamadu Wuuri Baa jarnii wakkilaare Maali nden e haɓugol teeroriisiiɓe ɓen. O anndintini wonnde ngol haɓugol ko moƴƴere wonani jamaa Maali on e jamaaji ɗin e nder laral ngal fow. O fellintini wonnde  Gine no tawtiɓe e ngon fonndo ɗon. E no angisii tammbitagol wakkilaare maɓbe nden fii haɗugol layugol teeroriisiiɓe ɓen e leyɗe kawtalje ɗen.

Konaakiri ñannde 8 bowte 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen koohoo Aamadu Wuuri Baa ardike e ndee aaɓunde (tenen) ɗoo sincugol werde ka wonunnde liggotooɓe huɓindiiɓe wonunde ka kartiyee San-fil e nder Kalum.

Ɓawto Serekore, Gekkedu, Faraana e Kankan, jooni ko kalum hikki ɗon. Eɓɓoore nden ko fii newinanngol gollooɓe huɓindiiɓe ka ardiigu wonuɓe kalum ɓen nokku ka ɓe hoɗa. Ndee werde heyre ko nde kuɓeeje 370 yottiiɗe e yeeyirɗe (bitikaaji) 96 ɗun ɗon fow ko fii newinngol ngurndan e nokkuure ka ɓe weeri ɗon.

Ndee eɓɓoore no jeyaa e eɓɓoore fii ɓantal renndo e fanggudu duumiingu, Tugalal Simanndu 2040 e hinde yaadi e faandaare Ardiiɗo Maamadii Dummbuya waɗuɗo neweende werdeeji e wununndeeji ɓii-leydi en faandaare ngenndi ndin.

Konaakiri, ñannde 8 bowte 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ardike mawningol ñalaande hurmbitugol karallaagal eɓɓooje innaanɗe ekonomii bulee e nder Gine ñoggiraaɗun (PPF) gila ñannde 8 haa ñannde 12 bowte e weerirde ka saare laaamorde.

Faandaare PPF nden ko heyɗintinngol wintaaje haanuɗe fii ñinnugol ngaluuji maaje ɗen e canɗi ɗin  Gine, no ngalu ngenndi ndin ɓantora wonndude e tammbitagol golle e kiwal hunndaari.

Yaakitoraaɗo yunngugol ngol e faggudu maajeɗen hollii wonnde ngal karallaagal ko e hoore pewje mawɗe wonannde Gine. Ballal Banki Afirikinaajo fii ɓantal on no ɓanngini mbawdi hawtaandi ndin fii toppitagol e sifa ɗee golle tiiɗuɗe e karallaaku yaaduɗe e etoodi winndere nden.

« Ngol laawol ko haanungol sabu ekonomii bulee ko salndu faggudu men ndun. E kadi ko tugalal mawngal fii waylugol njuɓɓudi leydi ndin », o holli.

E nder yewtere makko nden, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen anndintinii wonndema si Gine fewtii e maayo ngon, ndaarii aroore wonndude e ñinnugol eɓɓooje njuɓɓudi fii ekonomii bulee haray en heɓi palannde mawnde e nder tammbitagol aroore men immorde e ngalu maaje ɗen e kadi haray en timmbi ko mawni fii ɓantal ngenndi men ndin ».

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ɓannginii wonndema maayo ngon ko kafu men ngu jaɓataa juheede ngu jaɓataa jiiɓaare. Hingu lanndii needi, e pehinorde yaadunde e kuulanɗe : « Ko tippude e ɗun si timmbuɗen eɓɓoore adintinnde wonndude e ballal BAD on », O ɓeyditi.

Konaakiri ñannde 8 bowte 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tolnii ardiiɓe kartiyeeji ɗin Korontii 1 e 2 wonndude e ardiiɓe kawtital boyraaɓe ɓen fewndo cumu loonde kuɓɓan nden Kalum

Hiɓe ari lanndagol ardiiɗo yaakitoraaɓe ben ballal fewndo ka anitannde ñalaande boyreede maɓɓe. e nder on albalaa’u, wonkiiji buy yeebino e jawle heewuɗe kadi. « Laamu ngun tammbitike men fota non, gila ɗun waɗi, immorde e AGUCH. E senngo amen meɗen jokki waajagol jamaa amen on », holli Moodi Amara Tuuree Ardiiɗo kawtital boyraaɓe Korontii ɓen.

E nder ɗun mawɓe, fayɓe e yiɓɓe faaleteno mawninnde nden ñalaande annitannde boyreede nden, ɓe mawniniraɗun janngugol Alqur’aana du’anoo fureeji ɗin.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen holniiɓe tammbitannde laamu ngun, immorde e makko fii yo kuugal ngal ɓe miijii ngal yo laato no haaniri.

Konaakiri ñannde 6 bowte – Ardiiɗo yaakitiraaɓe ɓen yahuno ndartoygol golleeji mawɗi timmbaaɗi ɗin e nder saare laamorde nden. Ɗun non, ko tentinii ka ƴanngal Kaasonyaa, Kaakimbo e Kisooso. Ndee ndartannde no humondiri e nooneeji ƴewtagol golleeji e anndugol nokku ka ɗi fewndii, ɓanngina angisannde laamu e banŋe hiwugol jamaa on, tippude e tallallakkeeji arooji e ndunngu kala.

E ɗii nokkeeli fow, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen anndintinii gollirgol nunɗal, gollana jamaa on fii no ɗii eɓɓaaɗi laatora. O nder yewtere o holli : « Ɗee ƴanɗe Kaasonyaa, Kisooso ekn haanaa wonude hibbirɗe ñoogu. Laaɓal, wattannde hilla, anngal darnugol e binnde mun no haani ka ɗowa on fii haɗitagol tallallakkeeji mun tentinii si ndunngii. Hiwen alhaaliiji men ɗin, hiwen ngurndan men ɗan. »

 

 

Konaakiri ñannde 5 bowte 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tolnii immorɓe ka suluuru Siman de Gine. Hiɓe ari hollitugol mo ardiiɓe kesun ɓen ka suluuru e yewtidugol e makko fii eɓɓooreeji ɓantal e banŋe siman e nder leydi ndin. Jonnde nden ɓannginii mbaylanduruuji kesi waɗuɗi ɗin e nder suluuru ndun ɓe holli wonndema jooni haray ko mojobere inneteende Hillside Triumph angisii wallitagol faandaareeji laamu ngun.

Nde o ruttinoo e ɓuccannde seeɗa e taariika suluuru ndun e golleeji ko ndu waɗi gila 1977, o ɓanngini haray hannde e ɗoo e yeeso ndu naatii e nder golleeji heyɗintinaaɗi woni ko golle woni ko gollooɓe tentinii e nder ardinngol sukaaɓe ɓen. O holli faale kippu keso on nootagol e lanndal maakiti on e tammbitagol golleeji ɗi laamu ngun timmbi ɗin. O watti ɗon wonndema ɓe tawdete e ɓantooɓe leydi ndin wano ɗun woniri faandaare maɓɓe gilaa duuɓi cappanɗe.

Konaakiri ñannde 4 bowte 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen hewtinaama ambilansiije tati e aalaaji heewuɗi danndirɗi fii ka jonnde yaakitorde aranere. Ɗun ko waɗi ko e tawnde yaakitoraaɗo faggudu e winntaari ndin, e wonndude e gollideteeɓe buy ka ardiigu. Nden yeɗannde ɓeyditay yaccinnde nooneeji no kiwal ngal woni e warrude e dillere ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen e nder leydi ndin.

E nder yewtere makko nden Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓannginii : « ɗun ɗoo no yaadi e faandaare Hawtaandi ndin ». O anndintini wonndema ɗii alhaaliiji, hinaa ɓurnorɗun, ko aala dannditorɗo huutorteeɗo nokku kala ka taƴalle waɗi.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen jarni yaakitoraaɗo kiwal ngal fii anngisannde makko nden e adintinannde nde o wonndi nden. Sabu ko ɗun newini heɓugol ɗee ambilansiije ɗoo e ko jokki ɗen kon.

Konaakiri ñannde 4 bowte 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, tawaama ka battane senndikaajo yo alla hinno Abdullaahi Soo koolanooɗo kunngol ka USTG e ka FESABAG

Neɗɗo ŋanaajo e mojobe senndikaa ginenaaɓe, Moodi Abdullaahi Soo feƴƴinii ñannde 02 bowte 2025. Himo acci ndonndi mawndi tippude e anngisannde makko nden, peewal makko ngal e nder haɓugol no neɗɗanke tottiree hannduyeeji mun ɗin e banŋe golle.  Ngurndan makko ɗan no yooɗiri haɓugol njagguuji renndo ngon, newinngol yewtereeji danndugol hannduyeeji gollooɓe ɓen. O battinii ko tiiɗi e nder hunndaari Senndikaaɓe ɓen e nder ngenndi ndin

Ka palee du peepul, ka ɓattane du’anagol furee on waɗaa ɗon, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen coobii fuuree on tippude e golleeji ɗi o waɗi e nder ngurndan makko. “ko jom iimaanu, nunɗal e peewal kuuɗe makko newinii deeƴere renndo ngon e wallitike newinngol golleeji ginenaaɓe heewuɓe”.

Konaakiri ñannde 4 bowte 2025 – Ardiiɗo yakitoraaɓe ɓen, tolnii immorɓe e kawtital leyɗe caangol Mano ngol. Ko ardiiɓe ko koolaaɗo kaydi mawɗo on, Jaagoraaɗo Sime’on Mb Moriba. Yewtere nden ko fii wurnitugol terɗe kawtital ngal, e anndintingol darnde Gine nden e nder kawtital ngal.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen anndintinii faandaaje ngenndiyankooje goo wano winndugol fello Fuuta ngon e maral winndereyankeere UNESCO  ka tawata maral looɗe ndiyan ɗen gasaataa si tawii leyɗe kawtal ngal tawaaka wano kawtite OMVG, OMVS e UFM

O anndintini fahin angisannde Gine nden e tammbitagol kawtite ɗen ka laral hirnaange Afiriki. Rewrinɗina ɗoworɗe mun e ɗen e faandaareeji kawtite ɗen fii newinngol ɓantal e kiwal e nder laral ngal.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen hollii wonnde laamu aroowu ngun si leydi sariyayankoori ñinnaama wattanoyay hilla ɓuri nii e kawtite ɗe Gine tawaa ɗen e mun : « miɗo fellintina on wonnde Gine hettoyay jonnde mun nden e nder winndere nden e 2026. Gine tottoyay hannduyeeji mun ɗin ». O ñoggiri.

Konaakiri ñannde 3 bowte 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ardike mawninngol ñallal winndereyankewal belsuɓe ɓen ka Sapitoo.

Ndee ñalaande no anndintina renndo naɓidungo fii tammbitagol yimɓe ŋakkiraaɓe mbawdi immorde e belsere, heyɗintina anngisannde ardiigu ngun fii tammbitagol no ɓe tawree e ɓantal ngenndi ndin.

« Bimmbi ñannde sifa mun anndintinaa ka jonnde yaakitorde aranere ñannde 3 bowte 2024, ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen hurmbituno rewirde belsuɓe ka jonnde yaakitorde aranere, ɗun holluno ontuma faandaare yaakitorde nden faaadee e taambitagol belsuɓe ɓen e yamiroore wonndema yaakitorde kala no haani toppitaade e sifa mun », holli e nder yewtere mun Moodi Usmaani Jaanee koolaaɗo konngol ka FEGUIPAH, o wattiɗon wonndema, heyɗitine ɗe ardiiɗo hawtaandi ndin huuri ɗen no haani wattorde jannde fii fow, e no gooto kala waawira huutorde alhaaliiji ɗin, e ñinnugol kafu ngun ka gollirde laamu fii newinanngol belsuɓe ɓen no ɓe tawiree e ɓantal leydi ndin.

Yaakitorde fii sonnaaɓe e fayɓe e yimɓe belsuɓe ɓen annditini wonndema si ɗuytaama jamndi (leere) 72 fii ngal balal haray laamu ngun ɓannginii wonnde tammbitagol ngol hinaa konngol tun ko kuugal kadi. O ɓeydi wonnde haray heyɗintine kesse buy timmbaama haa ka aalaaji tekitagol koyɗe. E wattugol tammbitannde belsuɓe ben ka eɓɓoore Simanndu 2040.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen heyɗintini kañun wonnde mawninngol ngal ñallal, ko heyɗintingol huuwondire e ndimu, e tama’u. Fii rewrirde nden ka jonnde yaakitorde, o anndinii wonnde o yamirii yo yaakitorɗe ɗen fow waɗu sifa mun. ».

Koohoo Aamadu Wuuri Baa, anndintinii wonnde no farlii laamu ngu  no belsuɓe ɓen janngira, no ɓe tammbitoree e banŋe cellal e wallitagol ɓe e nooneeji buy. Hay si tawii non ko waɗaa kon no yawinii. Himo lanndii kuugal battinay ngal e maɓɓe.

Konaakiri ñannde 1 bowte 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tolnii ka jonnde mun kippu ngendiyankoojo jannganaakuuɓe ɓen ley duuɓi sappo e jowi (U15). Sukaabe ɓen no iwi tun Gammbiya ka ɓe fooloyi fii tawdegol ka foolotiro afirikinaajo lato balon fii jannganaakuuɓe ɓen.

Ɓay o tolnii jannganaakuuɓe latooɓe balon ɓen wonndude e yaakitoraaɗo on e banŋe eltere ɓanndu, Koohoo Aamadu wuuri Baa, jarnii wakkilaare maɓɓe nden, ko ɓe mawnini kon ngenndi ndin e tawde sifa nguu ngalu ɗoo fow no e sukaae men ɓen.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen weltanii kippuuji sukaaɓe worɓe e jiwɓe nde tawno hari ɓe heɓiino mbuuñaari kanŋe ka jiwɓe ɓen e mbuuñaari kaalise ka worɓe ɓe. O jarni kadi Ardiiɗo Hawtaandi ndin fi angisannde makko nden faadee e eltere ɓanndu jannganaakuuɓe ɓen. O rerɗini wintagol e banŋe elter ɓanndu immorde e jannugol eltooɓe ɓanndu ka duɗe fii ɓantal eltere ɓanndu e yanñere hakkille jaangooɓe ɓen.

Ko adii yo Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen jonne mbuuñaari kanñe ndi jiwɓe ɓen yeɗaa ndin, o yeɗi gooto kala ɓural waawude lato balon. O jarni fahin sukaaɓe ɓen o rerɗini ɓe yo ɓe wonu ne’iiɓe, ɗoftiiɓe fii no eltere maɓɓe nden jalbinoy hawtaandi Gine ndin.

Konaakiri ñannde 1 bowte 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ardike mawninngol ñalaande 37^ɓere winndereyankoore fii haɓugol nawnaare SIDA e nder weerirde mawnde ka saare ɗoo. Tiitoonde hikkaare nden ko : ƴellitagol ŋakkereeji ɗin, wayla noone haɓirde nawnaare SIDA nden».

Mawningol ñaalaande winndereyakoore fii haɓugol nawnaare SIDA nden hikka no nodditi leyɗe ɗen fow e luujooɓe huuwondiraaɓe ɓeyditugol angisannde mun nden, fewtinoo e pehinorɗe tafaaɗe, yollita calɗi laamu humondirɗi e VIH ka nder eɓɓoore ngenndi fii cellal. Watta ɗon haɓugol kala inñinere humondirnde e wonnduɓe e mun ɓen. Yawta caɗeele ɗen dolnoo e ñawndugol VIH e nder Laral ngal.

 

 

Labe ñannde 29 jolal 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Koohoo Aamadu Wuuri Baa seenike e innde Ardiiɗo Hawtaandi ndin Maamadii Dummbuyaa fii hurmbitugol fuɗɗagol golle ɗatal ngendiwal RN5Maamun-Labe yeru Km 153.

Ngal kuugal mawngal no yaadi e faandaare ngenndi ndin, faandaare nde Ardiiɗo on ardini. Faadee e eɓɓoore Simanndu 2040 nden. No e nden eɓɓoore yeyɗintingol alhaaliiji ɗin yulirɗe ɗen, deeƴere ngenndi ndin e ɓantal Gine konektiiɗo e ballondirteeɗo.

Binnde Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, mokobaaɓe ɗuuɗuɓe ƴettuno konngol yewti fii ɓantal. Gooto kala e maɓɓe no ɓanngini tama’u e angisannde.

Ko udditi yewtere nden ko Guwerner Labe on Kolonel Rober Sumaa, o anndintini nafa ngal ɗatal ngenndiwal wonannde jamaa on : « udditugol golle ɗen wonii maande udditugol yonta keso ɓantal e nder laral ngal. Ngal  ɗatal ko nguure wonani jamaa men on e moter ɓantal. »

E nder laawol gootol ngol, cukko ardiiɗo délégasiyon hoɗo Garammbe ngon Moodi Abdurahaman Sow yewtuno e innde hoɗo ngon fow, o ɓanngini weltaare maɓɓe nden : « ngal ɗatal, ko martaba kafaaɗo, heyɗintingol ngal ko tama’u mawɗo wanannde yimɓe huutorayɓe ngal ɓen.e ɓantal wonannde faggudu koɗooli ɗin. »

Nootaaniiɗo Henan Chine on, Moodi Wang ɓanngini kañun angisannde maɓɓe nden e golle karallaagal ngal : « mɗen anndi ittiri hoolaare nde laamu ngun fawi e amen ngun. Meɗen angisii ñinnugol ɗate yottiiɗe e hoore meɗen teddini etoodi fewndii ndin. »

Yaakitoraaɗo golleeji kafaaɗi ɗin Moodi Laayi Seku Kamara  holli hoɗuɓe ka binnde ɗatal ɓen no golleeji ɗin waɗirteenon. : « yimɓe ɓen wallitete e banŋeeji ɗin fow, ɓe ruttete kala ko ɓe bonnanaa e sukaaɓe ɓen tawete e gollayɓe ɓen. »

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen e nder ko o ɓannginta faandaare Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, o anndintini faandaare laamu ngun: « laawol ngol ko maande nunɗal e nanondiral e ɓantal. Kala ka laawol rewi, tampere diray ɗon. E inde Ardiiɗo hawtaandi ndin, men heyɗintinay ɗate ɗen fii yo ginenaaɓe ɓen fonne e ballal e nder leydi ndin fow. »

Fuɗɗagol golle ɗen ko maande fokkitannde mawnde wonannde balanduru ballaŋe ngenndi ndin. Hiɗe ɓanngini faandaare Ardiiɗo on Maamadii Dummbuyaa fii fonnugol ardiigu leydi ndin, newina dillere nden, e tammbitoo ɓantal ngal e banŋe faggudu.

La RN5 wonay maande golle mawɗe timmbaaɗe e innde Simanndu 2040 : Gine heyɗintinaaɗo konektiiɗo e fewtuɗo aroore.

Konaakiri ñannde 27 jolal 2025 – Ardiiɗo Yaakitoraaɓe ɓen ardike e weerirde jonnitugol kaydiiji leyɗe ɓee liɓananooɓe Kaaporo raayi e Kipe 2 e dimees.

Ngal kuugal no faandori tottugol ndimu, daginira leyɗe ɗe ɓe jonnitiraa ɗen ɗeri saryayankooji. ɗun no ɓanngini angisannde Ardiigu ngun e hunnugol aadi ƴettodanoondi fewndo yewtere ngendiyankoore nden e hitaande 2022.

Wattodaade e henndagol ɗeri ɗin, ko maande mawnde e kuugal annditanngal jamaa on sonnjaaji ɗi ɓe naɓi e nder duuɓi sappo e pawdi. Faandaare nden ko yaafinorɗun e moƴƴintinirɗun hakkunde jamaaji ɗin, uddita laawol kesol yaadungol e nunɗal e wonndiigu, e hoolaare hakkunde yimɓe ɓen e laamu ngun.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen anndintinii neɗɗankaaku wonungu e ngal jonnital : “ ko fii moƴƴintinngol e muñinngol on toore nde fawaɗon nden gila ɓuri duuɓi sappo. Mi innuno on ontuma yo on maru kaydiiji mon fii ñannde goo yo on waawu seedintinnde wonnde on liɓanano. .Buy e mon naɓii sonjaa mawɗo gila duuɓi. Ɓeynguureeji buy boni sabu sonjaa on. ɗuuɗuɓe en wonii gay werde, men waawataa on yoɓitude ɗen lette ɗon fow wonnannde woodaaɓe e ɓe woodaaka “.

Tippude e ɗun, ardiigu ngun no heyɗintini faandaare mun e ñinnugol ngenndi naɓidal, nunɗal, fotondiral, e ngenndi fewtundi aroore mayri.

Konaakiri ñannde 27 jolal 2025 Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Koohoo Aamadu Wuuri Baa ardike udditannde ɗerol bajjol limtol huɓindiiɓe e gollidooɓe e laamu (FUGAS), wonndude e hurmbitugol ñallal lollinirngal weedo gollideteeɓe ɓen.

Ko woni e ñinnude ɗun ko yaakitoraaɗo on ka banŋe golle. FUGAS on ko fii huɓindagol, ngootinɗina, laɓɓina gollanooɓe laamu ngun e nder ɗerol gootol, wonndude e ñinnugol kiwal eɓɓoore njoddi ndin.

Ka nder yewtere makko, yaakitoraaɗo e banŋe golle on anndintinii wonndema oo aala ɗoo wallitoto laamu Gine ngun yawtugol tayre hittunde: “ Hannde kadi jiiɓugol ɗeri ɗin gasataa, winnditannde kala no aynitaa, adadu gollooɓe ɓen no anndaa, njoddiiji ɗin men, e naatugol ngol ko foolotiro ardetee e nder laaɓal, en yaltii e duulere fii ñinnugol heyɗintinal mawngal wonannde ardiigu men ngun”.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen kañun dolnori heyɗintinal ngal, o holli wonndema ŋakkereeji ko e daƴƴere renndo ngon iwrata adi yo woni e daƴƴe ɗowoodi : “ huunde waylataa fannii en huɓindaaki renndo ngon, wonndude e FUGAS en tutii ko mawnata Gine e ɗee niɓe majjere”.

O hommbiri innugol : “Gine no yaadude e mbaylanduru, alhaaliiji kesi timmbaaɗi ɗin no newinnde nguure men on tentinii e banŋe ardiigu ngun : laamu ngun no deeƴi ñinnirɗe ɗen no rewri, laamu ngun no e nder heyɗital, lamɓe ɓen no huuwondiraa. Ko jurol fii hewtugol Gine 20240”

Konaakiri ñannde 25 jolal 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen  tolnii mojobere jaagoraaɓe oropnaaɓe ɓen. Ko ardii mojobere nden ko Moodi Sawiyer Stikker jaagoraaɗo EU e nder leydi Gine.

Faandaare nden ko humpitagol ka eɓɓooje suɓo-suɓo ngon fewndii, balɗe, adii yo kampaañ on fuɗɗe ñannde 28 jolal.

E nder yewtere nden, jaagoraaɗo UE heyɗintini anngisannde UE faadee e wallitagol Gine : “ ko addi men ko yewtidugol e mon faadee e kampaañ on. Kampaañ udditoowo ko ɓooyaa. UE no faandi wallitagol Gine […] Meɗen toroo on suɓo deeƴungo newiingo ngo fow iwtiroyta ɓaawo suɓaaɗo on. Men yiiday e foolotirayɓe ɓen fow, men jentoo faandaare gooto kala wonannde Gine[…]. Suɓo ngon ko ginenaaɓe ɓen woodani, e no haani ka ɓe laatina ɗun gay jaggeede e hoore newaare e deeƴere fewndo kampaañ on fow”

Ka anndintingol, ngal tummbondiral ko fii newinngol naɓidal hakkunde ardiigu ngun e luujooɓe maɓɓe ɓen fii no suɓo ngon laatora no haaniri.

Konaakiri ñannde 26 jolal 2025 – e nder faale ɓeyditugol keɓal faggudu ndun e ardiigu hawtaangu ngun, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Aamadu Wuuri Baa ardike ka werde Kamayeen tummbondiral fii miijitagol ko honno ɓeydirta keɓal ngal e banŋe faggudu.

Immorde e yaakitorde aranere nden tummbondiral ngal tolnuno yaakitoraaɗo on ka faggundu e wintaari, oo ko yunngugol e jawdi maaje, oo ka dillugol, oo ka postu e laamiiɗo Banki mawɗo on wonndude e huɓindiiɓe seeɗa e banŋe fagudu e nder leydi ndin.

Faandaare nden ko jonnindiro miijo fii dañugol feere ɓeydugol e duuminngol ɓantal faggundu ndun e wintaari ndin e nder leydi ndin. Yewtere nden no didori tugaale nay :

• Lintugol kutuuji ɓeydayɗi moftanɗe jawle fii wintagol no haaniri, ɗoworɗe hawtaaɗe ɗen;
• Yaccingol alhaaliiji haldide ɗen e yaltino wintaari fii no ndi huutoree no yaawiri e no haaniri;
• Ɓannginal laawol wintagol e joge no haaniri wonannde ñamaale ɗen e tabintinngol faggudu ndun;
• Toppitagol njuɓɓudi kumpitti e banŋe wintaari ndin fii no holliren e nder yewtereeji men pehe laaɓuɗe;

Mooɓitugol ɓee yaakitorɓe humondirɓe e faggude fii lannde yaaduɗe e mun, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen hollii faale moftugol maral ngal fii no kuuɗe ɗen 2026 wintoree no newori. O hollii non wonnde ɗun no yaadi e faandaare lanɗo leydi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa.

Konaakiri. Ñannde 25 jolal 2025– ñinnirde mawnde alhaaliiji diina ɗin ɓannginii baɗe mun ɗen e nder hitaande nden nde wattori ɗon caɗeele ɗe nde hawri e mun e nder hitaande nden. Nde aadii, wonndema, nde ƴellitoto nde newina ardiigu ngun fii no golleeji ɗin laatora e nder ngenndi ndin.

Yaakitorde nden weeɓitani ɓe golleeji mawɗi ɗi nde waɗi wano :  ñinnugol hajju ngun woni ka julɓe woni ka nasaarankooɓe. Ɓe watti ɗon golleeji ɗi ɓe jokki fii tabinntingol ɓuttu e nder leydi ndin, e heyɗintingol nokkeeli diina ɗin, hajju ngun, e eɓɓoore jannde Gine e ka winndere, e kwn …

 

 

Konaakiri ñannde 25 jolal 2025 – Yaakitorde cosaane e ñeeñal ngal, bannginii, baɗe mun e banŋe ɓantugol finaa-tawaaji ngenndi ndin e ɓantugol golleeji ñeeñuɓe ɓen. E nder hitaande nden eɓɓooje kese buy ñinnaama dagingol sariyaaji humondirɗi e cosaane ɗen  ka CNT e kuuɗe ɗuuɗuɗe ɓantayɗe golle ñeeñuɓe ɓen

No jeyaa e ɗen golle winndugol fello Fuuta Jaloo ngon e suudu ka Almaami on taarantee ɗon e jeyal adunayankewal UNESCO  e naadugol saare Konaakiri nden e jurol ca’e sincooje. BGDA on kadi e ley konngol Ramatullaay Kamara, hollii wonnde o dañuno ɓure heewuɗe fii lollinngol tafallaaji ginenaaɓe ɓen.

Konaakiri ñannde 25 jolal – Yeewtere ndartal Yaakitorde njiilu  e werdeeji ɗin ko e ɓantal nokkeeli njiilu ngun e werdeeji ɗin  tiiɗinoraa. Labinngol e newinngol njiilu ka geeci, ka pelle yaadude e eɓɓoore Simmanndu 2024 nden ɓeyditay yeru arayɓe ƴewtoo ngenndi Gine ndin.

Ɗun e ɗun mun, yaakitorde nden, no wonndi e caɗeele humondirɗe e jawle winteteeɗe, e jaɓingol yeñinooɓe jawle fii no golleeji maɓɓe ɗin yaawira no haaniri.

Faandaare maɓɓe nden ko luujede fii no ɓe timmbira yulirɗe e werdeeji gasasyɗi newinde njiilu ngun.

Konaakiri ñannde 25 jolal 2025 – Yaakitorde ɓantal sonnaaɓe e fayɓe e kiwal belsuɓe ɓen weeɓitii baɗe mun kendeeje yowondirɗe e renndo ngon e kiwal belsuɓe ɓen. Nde ñinnii golle buy telen jeytaare sonnaɓe ɓen e banŋe wallirgol ɓe jawle. Si tawiino hari hiɓe wikkaa joonii hiɓe tummbitii. Hiɓe timmbi kawtite, hiɓe elteede wonndude e sukaaɓe rewɓe.

Tawaaɓe ɓen ɓanngini, nde tawnoo luujooɓe maɓɓe ɓen no tammbitii ɓe, ndartinooɓe kadi wano non, ɓe anngisike ɓeydugol wakkilaare fii reenugol hiwa fayɓe e sonnaaɓe ɓen e nder leydi ndin.

Konaakiri ñannde 25 jolal 2025 – Yaakitorde sukaaɓe ɓen, hollitii ɓure golle hitaande mayre nden. E nder ɗun nde ardini heyɗintine ɗe nde  timmbi e nder hitaande nden. Nde anndini haray nde laatinii eɓɓooje buy, wano werde pinal sukaaɓe ɓen Bambeto e Sanngoyaa. Timmbugol cuuɗi sukaaɓe kesi e nder leydi ndin e eɓɓoore eltugol sukaaɓe ɓen. “daginannde kesun ɗowoodi ngenndiyankoori suukaaɓe ɓen fii toppitagol aroore wonndude e sukaaɓe tinniiɓe” anndintini ardiiɗo kabinee on.

Tummbondiral ngal ɓannginno caɗeele seeɗa ɗe yaakitorde nden woni e hawrude e mun. Tentinii e nettaare wonunde nden e yaltino jawle, e nettaare humondirde e ardiigu ngun. Ɗii fow no haɗiɓe lannitagol golleeji timmbaaɗi ɗin.

Tawaaɓe tontii wonnde ɓe waattay faale maɓɓe ɗen e nder ñoggannde ɗeri ɗin fii no golleeji ɗin laatora.

Konaakiri, ñannde 25 jolal 2025 -Yaakitorde kumpitti nden weeɓitii ɓaɗe mayre ɗen layugol e ngenndi ndin fow, woni ko rajoo woni ko habrirde nden. Yaakitorde nden holli kadi, nde wurnitii e ɓeyditii raajooji koɗooli ɗin. E kadi nde timmbii pehinorde fii newingol ɗowoodi jayndeeji ɗin e nder leydi ndin fow.

Caɗeele maɓɓe ɓuruɗe e hittude ɗen ko humondirɗe e jawle e aalaaji. Yaakitorde nden no aadii ƴellitagol ɗen caɗeele ɗoo e lannoode hitaande nden fii newinnagol ɓii-leydi kala no humpira kumpitti kenndeeji nokku kala ka o woni.

 

Konaakiri ñannde 25 jolal 2025 – yaakitorde fii cellal ngal hollitii baɗe ɗe nde huuri ɗen e banŋe heyɗintingol alhaaliiji ɗin fow, e dijitaliisugol  ñawndirɗe ɗen fii no ñawndugol ngol newora. No jeyaa e ɗin heyɗintinaaɗi : ñawndirɗi ka lare. Ñinnugol nokkeeli oksaari e sunnirɗi e nokkeeli ñawndirɗi ɓadiiɗi. E jiñono marke haa ɗe iwa e 47% hewta 63%, wonndude e yeɗugol marirɗe ɓuɓɓinirɗe e nder leydi ndin fow.

Caɗeele haanaaɗe ƴelliteede ko gaynitagol golleeji fuɗaaɗi. Liggotooɓe ka yaakitorde holii wonndema ɓe gasinay ɗun fow ɗoo e lannoode hitaande, e hoore ɗun kadi ɓe toppitoo, ɓe fewna nooneeji ardorde yaakitorde maɓɓe nden fii cellal neɗɗo kala yo wonu ko newii.

Konaakiri ñannde 24 jolal 2024 – Yaakitorde suluuji e PME ardinii heyɗintine ɗuuɗuɗe e nder ndee hitanande 2025. Tentinii pirinti  mbodo mbaaloodi ngenndiyankoori no suluuji ɗin fewndori non, nde wallitike PME buy wonndude e luujotooɓe ɓen e banŋe jawle e timmbugol cowlun suluuji e banŋe demal ngal.

“caɗeele ɗe ɓe hawri e mun e nder hitaande nden kadi hollitano, fii kala wonndema ɗe haɗaano ɓe laatingol eɓɓoore golle maɓɓe ɗen”, anndintini ñinnoowo mawɗo on. E wi’a makko ɗeri fii taskagol golleeji ɗin heblinaama wonndude e calɗi yaakitorde nden fow, ɗun non e banŋeeji ɗin fow : “ fii hitaande 2026 yaakitorde nden no aadii tammbitagol PME buy e nder eɓɓoore inneteende PME Aroore e suluuji mawɗi”. Ɓanngini Kolaaɗo kaydi on Binu Dunoo.

Konaakiri ñannde 24 jolal 2025 -Yaakitorde jannde karalɓe ɓen hollitii baɗe mun ɗen  wano: heyɗintingol duɗe karalɓe ɗen. Ñinnugol deftere eltirde jannooɓe tippude e liggeeji fewndiiɗi ɗin. Ɗee kuuɗe no ɓanngini faandaare yaakitorde nden yeɗugol Gine ekkekkooɓe ƴellitiiɓe e yeñinooɓe faggudu leydi ndin.

Yewtereeji ɗin ka ndartannde ɓannginno caɗeele buy wano: anngal yaccaare ardiigu ngun e satteendi hettugol jawle winteteeɗe ɗen. Tentinii kadi nde tawnoo sar’inorɗe buy waɗaaka batte junngo wano calɗi EPA e AGIP. Yaakitorde nden no etaade fii ƴellitagol nden ɗon lowre faadee e ballal yaakitorde aranere nden, immorde e faandaare mayre e newinngol jannde ka eɓɓoore golle hitaande 2026

Konaakiri ñannde 24 jolal 2025 yaakitorde ñaawoore nden ka ndartirde 2025.

Yaakitorde ñaawore nden ɓannginii baɗe ɗe nde ñinni, tippude e eɓɓoore golle nde nde ahodaa nden. Yewte maɓɓe nden ka jonnde yaakitorde aranere hollii ɓure ɗe ɓe huuri ɗen tippude e eɓɓore golle maɓɓe nden tentinii e banŋe heyɗintinal ngal e tootugol neɗɗanke hakkeeji makko ɗin. Ɗun e ɗun mun no woodi ko ɓe huulani hay si no dartii wano : anngal liggodoteeɓe, woni ñaawooɓe woni sotooɓe (grerefuuɓe) sabu ñaaweteeɓe ɓen no ɓuri adadu ko ñaawooɓe ɓen gasata ñaawude kon.

E hoore ɗun no wattii ɗon netteendi ardiigu ngun e netteendi keɓal jawle ɗen ka yaltinngol ɗe fii wintorgol e tentinii ko tawi kon ɗeri ñaawirɗi ɗin newaaki sabu waɗaaka batte-junngo. Hay si tawii caɗeele no waalii hen, haray tama’u no semmbi e golle jokkaaɗe ɗen fii hunnugol aadi ndi ɓe ahodi ndin e yaakitorde aranere nden.

Konaakiri ñannde 24 jolal 2025 – Yaakitorde jannde ƴellitiinde nden anndintinii faandaare mun ɓurunde e mawnude ka jannde ƴellitiinde, fii no nde wonira ɓarngal ɓantal ngenndi ndin. E hoore ɗun nde ɓanngini kuuɗe waɗaaɗe ɗen. Wano: heyɗintingol ɗeri sar’inorɗi ɗin, timmbugol plateform bajjo deftinorɗo fii janngooɓe ɓen, ƴettugol golle jannooɓe-wiɗoo ginenaaɓe e jeyaaɓe ka jananiri, e timmbugol alhaaliiji newinirɗi golle

Yaakitorde nden ɓannginno fahin caɗeele wano e banŋe winntagol hinde heɓude satteende e yaltino jawle. Tallallakke ɗun no haɗude nde joofinngol eɓɓoore golle ɗe nde ahodaa nden : « Yaakitorde aranere nden tammbitoto yaaaktorde jannde ƴellitiinde nden fii no aadi ndin hunnora immorde e newinanngol nde yaltinngol jawle winteteeɗe. », ɓeyditi Ñinnoowo mawɗo on Doftooru Faasine Konte.

Loolaa, ñannde 22 jolal 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ardike hurmbitugol dabbunde njiilu ngun 2025-2026 e ley tiitoonde “Simanndu oogirde fii ñinnugol njiilu nduumiingu” ndee  hurmbitannde nayaɓere ɓannginii faandaare ONT nden fii ardinngol ngalu hunndaari ndin e cosaane ɗen senngo Gine ka ley fitaare.

Ila ka ley fello Nimba, maral adunayankoore UNESCO, yaakitoraaɗo fii njiilu e werdeeji Mahammadu Abdullaay Jallo ɓannginii wonnde fuɗɗagol oogirde njanɗe nden Simanndu udditay ngalu e nokkeeli ɗin e banŋe njiilu: “ Fello ngon Nimba e wonndiire nden Jiyama ko hunndaari ndi noonemaa e wuuruɗi. Ɗun no waawi wontannde koɗooli ɗin ngalu mawngu. Tentinii si alhaaliiji ɗin timminaama e werdeeji ɗin kadi. E dow ballal Ardiiɗo on e Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen laamu ngun ɓeyday kafu njiilu ngun gila 1% haa 5% fii no Gine wonira nokku ka aduna yiilorta.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen coobii ngalu Gine ngun e banŋe finaa-tawaa, e hunndaari tentinii senngo ka ley fitaare “ Gine ko leydi yooɗundi, pelle mawɗe, pitaaje yoottiiɗe, canɗi hen fow pellet wa mayri alaa” tippude e ɗun o nodditi yeñinooɓe jawle ɓen e wattangol hiila e ɗun jiwɗina ngal ɓural.

Koohoo Aamadu Wuuri Baa, bannginii ɓural mawninngol njiilu ngun sabu ko ngu waylayngu no moƴƴiri faggudu hawtaandi ndin. E wi’a makko e nder ɗii duuɓi arooji : “ njiilu ngun no haani wonude tugalal mawngal gasayngal alɗinde ñeeñuɓe men ɓen e naalankooɓe e maaginooɓe men ɓen e banŋe ɗen fow”.

Konaakiri ñannde 21 jolal 2025 -Ardiiɗo yakitoraaɓe tolnii jannganaakuuɓe American International School of Conakry (AISC), wonndude e karamokooɓe maɓɓe ɓen. Ngon tolno no jeyaa e hebulaare jannganaakuɓe ɓen ka dental AISA-GISS waɗayngal Lusaka. Ngal dental afirikinaaɓe ko fii yewtidugol e yeruuɓe maɓɓe fii huɓindagol caɗeele winndere nden.

“tawegol maɓɓe ngol e ɗun, ɓeyditay ɓe faamu ngun e banŋe ardiigu e ɓantal. E kadi hebulinayɓe no ɓe tontora caɗeele winndere nden fewndo hannde”. Holli Saran Joys Kurumaa ñinnoowo kuugal ka duɗal amerikinaaɓe Konaakiri.

Konaakiri ñannde 21 jolal 2025 Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, ardiike ka duɗal mawngal, Gamal Abdel Naseer  tummmbondiral yeɗugol jannooɓe-wiɗoo ɓen yerirɗe yooɓeteeɗe 1000.

Faandaare nden, ɓeydugol tinnaare e karallgal e heyɗintingol aalaaji yerirɗe ɗen ka duɗe mawɗe. Newina jannde nden, tippude e rewrere fewndiinde nden ka gannde kese.

Ko e ɗun, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, inni yo ɓe yacco fii jonnde ɗimmere nden, sabu no woodaa alaaji 2000 sennditeteeɗi. E ɗen yerirɗe, no loowaa, Microsoft 365 jannde hakkille tafaaɗe IA, cybersécurité, anti-plagiat…), laamu Gine ngun, no faandii timmbude jannde newiinde yaadunde e fewndaare winndere nden, jannde waawaynde tontaade faale e faandaaje Gine fewndiiɗe ɗen

Konaakiri, ñannde 21 jolal 2025- Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ñinnii yewtere hollitannde jayndeyankooɓe ɓen e piiji feƴƴuɗi e nder ndee yontere feƴƴunde ɗoo. Fii tottugol haqqeeji e feeƴingol ko fewndii, o anndintinii wonndema « humputugol ko farilla, waɗugol ɗun ko tottugol haqqeeji ɓii-leydi en e kala golle fewndiiɗe », o udditiri yewtere nden

E nder nden yewtere,  ko tiitooɗe tati woni ko ɓannginaa. Hurbitugol golle oogirde njanɗe nden Simanndu, polgal ngan ka dental Transform Africa Summit TAS2025 e ɓantal sukaaɓe ginenaaɓe ka sincugol faadee e gannde kese.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, duumino seeɗa e ñallal 11 jolal 2025 ngal, sabu ko nden ñannde laana arana kan dilli e jamndi 11 ngoƴomaaje 11 ka geeci Moribaayaa. Maande mawnde wonannde hommbugol kuugal mawngal jokkaa ngal  e nder duuɓi tati feƴƴuɗi e nder wakkilaare e nder angisannde ngenndi ndin.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen jarni kippuuji liggiiɗi ɗin fow luujooɓe tammbitiiɓe ɓen fow, o ɓanngini faandaare Ardiiɗo Hawtaandi ndin, Seneral Maamadii Dummbuyaa rerɗinɗo no ɗun laatora e saa’i ko aduna on wonndi e caɗeele.

E dow karallalaagal ngal, ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tippude e mbaalooɗe leyɗe ɗen hollii wonnde Gine waawii huuwondirde e leyɗe ɓuruɗe dolnude e nder winndere nden. Wano USA, Ci’ana, Ostralii e Orop. Ko ɓee fow gollidaa fii yo ndee eɓɓoore no laatora wa ko mun alaa. .

O anndintini wonnde ñalaade 11 jolal e njamndi 11 ngoƴomaaje 11 hinaa meere sabu hino anndintina ñalaande maandingol daragol hare winndereyankoore aranere nden e hitaande 1918. Tippude e ndee eɓɓoore Gine waawii mooɓitude leyɗe mawɗe ɗe nanondiraa e hoore huunde wootere. O ɓanngini fahin wonndema e ngal gine warii mawba hollugol wonnde no waawi waɗuɗe ko buy sikkunoo laatotaako.

Ka toɓɓere ɗimmere, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen jarnuno polgal haɓɓiingal ngal e ñinnugol Transform Africa Summit ka saare Konaakiri. Denntal ngal no lanndinoo mbawndi mawndi telen huutorgol aalaaji fewndiiɗi ɗin.

E ngal ɗoo kadi Gine hollii wonndema no waawi ñinnude kuugal mawnirngal nii. E hoore no ɓanngini mboodooji kenndeeji fii ngenndi ndin e jananiri ndin wonannde luujooɓe ɓen fow e wintotooɓe ɓen.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, ɓanngini ka toɓɓere tataɓere, polgal suukaaɓe ɓen e banŋe sincugol faadee e gannde kese. On coobi ko tawi kon suukaa worɓe e rewɓe fow no tinnii e gannde kese yaaduɗe e karallaagal, o holli wonndema, kippu fooluɗo on heɓay mbuuñaari immorde e  yaakitorde aranere nden fii no o laatinira fonndo makko ngon ka sincugol.

O weltaanii yaakitoraaɗo on ka post e gannde kese timmbuɗo ngal dental gila pir haa mir hay si tawii ka fuɗɗoode ɓe heɓuno caɗeele.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen hommbiri innugol faandaare hollitugol ngol ko : «  ɓadondiral, hummpondiral, e laaɓal ».

 

 

Konaakiri ñannde 20 jolal 2025 – Yaakitorde kiwal ngal ɓannginii baɗe mun ɗen yeeso ndartinooɓe ɓen ka yaakitorde aranere e hoore hinde wattiri yeeso nafoore ko woni e kiwal ngal fii ɓantal ngenndi ndin.

Baɗe kenndeeje ɗen ko wano eltugol janna ɓeyda pehe fii no kiwal ngal ñiiɓira, haɓa njaggooɓe woni ko ngenndiyankooɓe maa ko ɓe ka gaɗa keeri men.

Hooreejo kabinee yaakitorde nden Seneral Kemoo Wulaaree anndinii wonndema ndee ndartannde wonii sommbo yo ɓe ɓanngin baɗe humondirɗe ko ɓe ahodaa kon. Ko ɗun si tawii hiɓe ɓanngini pehe ɗe ɓe timmbi fii adintingol jagga kuuɗe yimɓe bonuɓe ɓen e nder Hawtaandi ndin.

« Yewtere nden no humondi e karallaagal wonndude e abaaji ɓennduɗi humondirɗe e eɓɓoore golle nde ɓe timmbunoo nden. E huuwondire hakkunde maɓɓe e leyɗe janane ɗen e banŋe kiwal woni Gine, maa e laral hirnaange Afiriki faadee e caɗeelee fewndiiɗe ɗen. » o beyɗiti.

Konaakiri ñannde 20 jolal 2025 Yaakitorde faggude e winntaaje ɗen fenñinii baɗe mun ka ndartal saatinaangal. Ɓe hollii baɗe kenndeeje waɗaaɗe e nder hitaande nden yeru 90 % maande yottiinde wonndannde yaakitorde nden ɓe anndini wonnde si tawii ɓe hunnii aadi  wa nguu yeru ɗoo ko tawde heyɗintinal ngal no yaadi e faandaareeji ɗin. Tentinii naɓindal ngal e laamu ngun e liggantooɓe hoore mun e noone no ɗowoodi faggudu ndun woni e yiiloraade non e nder ngenndi ndin.

Koolaaɗo konngol on ka yaakitorde Maamudu Tuuree hollii baɗe heewuɗe ɗe yaakitorde nden totti wano aalaaji e pehinorɗe aynirɗe e ndartinirɗe ka nder yaakitorde, nooneeji no liggortee, e jaɓugol jamaa on fow gollidugol wano heyɗintinal ngal yamiri non e no faandaare Muramana Sumaa nden. Ko ɗun fow woni sommbo yo leydi ndin heɓu geɓal aranal e jeytaare e banŋe faggudu innaande “B+ñiiɓuɗo). Ɗun ɗoo ko hoolaare mawnde dañani leydi ndin e nder winndere nden.

Konaakiri ñannde 20 jolal 2025 yaakitorde tataɓere saatinaande nden ko oo ka MAEIAG fii yo nde ɓanngin baɗe mayre ɗen e nder huuwondire ɗe Gine timmbi ɗen.

E nder ahodal hitaandeyankowal ngal yaakitorde nden ɓannginii ñinnugol yeru 80 %  e golleeji maɓɓe ɗin. No e nder ɗen golle kenndeeje ɓuri 1300 ginenaaɓe jooɗiinooɓe ka jananiri wallitaaɓe no ɓe hewtitira ka maɓɓe.

“Yaakitoraaɗo on joɗiinoyii e jaagorɗe jaagoraaɓe (ambasadeeriiɓe) Gabon, Libii, Briksel tippude e tawnorgol sonnaaɓe e liggeeji ɗin.

Wonndude e ɗun, golleeji buy tñinnaame artirgol fii no ginenaaɓe ɓittiiɓe ka jananiri toppitoree”. ɓanngini joogoraaɗo Sonna Mariama Barry.

Konaakiri ñannde 20 jolal 2025 e ley konngol Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, Aamadu Wuuri Baa, ndartal sakkitoral ngal ka yaakitorɗe joŋaama. Ko aadi baɗe hitaande wonaa e ndarteede. Ɗun no ñoggaa e ɗenngal faransi (CAP) gila ñannde 20 haa ñannde 25 jolal 2025. Ko yaakitoraaɗo ardiigu leydi ndin woni ko udditi bara on ka ñalaande aranere.

Oo jarsiisi fuɗɗaaɗo ɗoo no yaadi e hannduyee mo ardiigu ngun haani tottude ɓii-leydi en. Ndartal ngal, ko anndugol ko honto ko ahodanoo kon ka fuɗoode hitaande fewndii, ko waɗaa, ko waɗaaka e caɗeele haɗude hunnugol aadi ndin fii no ɗe toppitoree fewnitee ñinnee, fii moƴƴere ngenndi ndin.

MATAD on adori ɓannginngol suɓo-suɓo ngon, e semmbinngol hiwugol keeri ɗin, e no caɗeele kawaakuyeeji ɗin tontore, e golleeji waɗaaɗi e banŋe ANAFIC on. « Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, no rerɗini en e dolnorgol desantaralisasiyon on tippude e winndugol pehinorde fii no ardiigu ngun waawira huɓindaade leydi ndin, ɓeyda doole ardiiɓe lare ɗen ». Ɓanngini Mohamed Sikee Koolaaɗo kongol ka MATAD.

Konaakiri ñannde 19 jolal 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ardike hurbitugol ɗee kuɓeeje kiwal ɗoo ɗiɗi. Ɗun ko CMIS on Simanterii e Huɓeere poliisi nden Dabompa.

Ɗii hurmbitaaɗi ɗoo wonii sappo e jeetati kuɓeeje ɗe yaakitoraaɗo on ka kiwal timmbi gila ñannde silto 2021.

Hiɗe tawaa e faandaare Ardiiɗo hawtaandi ndin, Maamadii Dummbuyaa. Fii hiwugol ngenndi ndin. Anndintini Yaakitoraaɗo kiwal ngal Seneral Bassiru Jallo

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ɓannginii wonndema e nder ko timmaa duuɓi nayi ardiigu ngun timmbii golleeji heewuɗi e banŋe kiwal jamaa on : « teddungal laamu ko e kiwal jamaa laamaaɗo iwata.», ɓeyditi Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen.

O holli wonndema sifa ɗee kuɓeeje darnaama ka dowri. Fii wallitagol poliisiiɓe ɓen no ɓe hiwira jamaa on e jawle maɓɓe ɗen.

Ka hommbugol, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen hollii wonndema ɗoo e ko arata haray en heyɗintinii alhaaliiji heewuɗi fii newingol kiwal jamaa on e jawle maɓɓe ɗen.

CMIS on Simanterii mahaama e hoore m² 4 500, ko suudu ardordu, suudu poliisiiɓe e suudu marirdu aalhaaji bakondirɗi e golleeji maɓɓe ɗin.

Huɓeere poliisi nden Dabompa, ko ndu koore mo birooji 6 ka ley, e birooji 3 e suudu yewtereeji ka koore ɗiɗaɓo.  E huɓeere goo nde birooji 7.

Konaakiri ñannde 19 jolal 2025 – e nder adintingol ndartannde sakkitorde waɗaynde e njelaare ñannde 20 haa e mawbaare ñannde 25 jolal 2025 cukko hooreejo kabinee ka yaakitorde aranere ardiiɗo mojobere ndartinaynde nden tummbondirii e calɗii yaakitorde aranere nden fii yewtidanngol.

Faandaare nden ko ɓannginangol calɗi ɗin aalaaji ndartinirɗi ɗin e no ɓe ñinira, huutora eɓɓore wootere ka ndartinngol.

« ngal tummbondiral, wonay sommbo eɓɓoore ndartino timmbee, maandinee hakkunde Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen e yaakitoraaɓe heddiiɓe ɓen, gooto kala ɓannginay golle ɗe o waɗi ɗen e nder hitaande nden. Ka nder ɓatakuru, ɓannginnte faandaare nden e noone no ƴettitirtee non anndintini Lansine Dummbuyaa cukko hooreejo kabinee ka jonnde yaakitorde aranere.

Konaakiri ñannde 19 jolal 2025, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tolnii ka jonnde imminaaɓe immorde e CPI. Ko ardi e maɓɓe, ko cukko polkileer mawɗo on Mame Manjaay Ñang

« ngal tummbondiral ko batte huuwondiral hakkunde Gine e CPI on e batte ñaawoore waɗunde nden fii  28 silto », anndintini yaakitoraaɗo fii ñaawoore nden Yaayaa Kayrabaa Kabaa.

Cukko polkileer on holi wonndema CPI on faala humpitaade no ñaawoorenden toppitortee noo faadee e wullintaande ñaawaaɓe ɓen ka bununnde 28 silto 2009, fii no tooñaaɗo kala hettira goonga mun kan.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ɓanginii e hoore haqiiqa faandaare Gine nden fii no ñaawooje ɗen nunɗira, gooto kala hetta goonga maa tooñe mun ɗen, tippude e sariya leydi ndin.

Konaakiri ñannde 19 jolal 2025, Jonnde yaakitorde aranere nden tolnii Entrprise Sekou Decor fii henndagol dokkal raayaaji ngal o yeɗi Ardiiɗo hawtaandi ndin e calɗi heewuɗi ka ardiigu.

Ngal kuugal ko maande mawnde, hinde yaadi e wakkilaare fii ɓanntal ngenndi, e heyɗintinal ngal immorde e Maamadii Dummbuyaa. « Anndee raaya ko maande aranere fii jeytaare ngenndi », anndintini koolaaɗo kuugal Entrprise Sekou Decor o anndintini ko ɓanngingol giggol leydi ndin waɗiniɓe ɗun.

Raaya ko maande hormornde fii humondiral e jeytaare. Ko o maande ndimu ngenndi kadi. Okkugol ɗun laamu ngun, ko ɓannginngol angisannde e laaɓal wonannde Hawtaandi ndin e toppitagol faandaare heyɗintinaare nden wonnannde Ardiiɗo Hawtaandi ndin.

Dokkal ngal ko :

• Raayaaji e dire mun 853,
• Raayaaji faatunnde 69,
• Raayaaji teddungal 21.

Konaakiri ñannde 18 jolal 2025 Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Koohoo Aamadu Wuuri Baa tolnii naalankoojo mawɗo e galli ginenaaji, inneteeɗo Azaayaa  adi o fokkitannde hirde makko nden ka werde Arena Pari.

Naalankoojo on no ari doomugol du’aa e waajuuji e fee Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, adi o hiiroyde e ndee werde nde jonndeeji 9000 fii townugol raaya cosaane Gine on.

Azaaya ɓannginii weltaare makko nden sabu tolnannde nden, o holli wonndema galli Gine ɗin no heɓude ɓural mawngal e nder winndere nden, tentinii gila Maamadii Dummbuyaa ardii Hawtaandi ndin : « ndee hirde, toonin mbawdi ndin, ko anitannde wonannde aditiiɓe e banŋe cosaane e artirgol Gine ka gangunal naalankaaku ».

Manaseejo makko on Mohamed Lanndumaa bannguraa ɓannginii wonnde hirde nden ko ballaŋal mawngal udditata e nder Pari wonannde, ginenaaɓe e cosaane leydi ndin.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen jarnii eɓɓoore nden, o banngini wonndema hinde yaadi e faandaare Ardiiɗo Hawtaandi ndin, yurmondiral e lollinngol jiwɗina ɓii ngenndi en. Koohoo Aamadu Wuuri Baa heyɗintinii, tammbitannde laamu ngun e sifaa ɗee eɓɓooje. Sabu ɗun hawrondirii e ɓure heewuɗe ɗe leydi ndin dañi wano hurbitugol laana oogirɗe simanndu nden e Transform Africa Summit (TAS2025) e ƴanngal ngal Bammbetoo

Konaakiri ñannde 15 jolal 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen koohoo Aamadu Wuuri Baa,  tawaama wonndude e Ardiiɗo Hawtaandi ndin ka hurmbitugol ƴanngal Bammbetoo.

Ƴanngal ngal ko miliyonji 26 dala ñinniraa, e dow ballal Koweet (FKDEA). Ngal newinay yaadu ndun ka hoore ballaŋal.

Ko ɓuri hittude e hurmbitugol ngol ko anital humondirngal e taarika ngenndi ndin adi lefol ngol taƴeede. Ardiiɗo Hawtaandi ndin, e Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, deƴƴuno yeru minitti fii wonnkiiji saa’idiyankooɓe ɓen e nder ngenndi ndin.

Ƴanngal ngal innaama « Échangeur de Bambeto » fii anintanngol yanuɓe ka hoore ballaŋal fewndo hare feddeeji ɗoworɗe. Ɗun hollii wonndema ɓantal leydi ndin e tariika ngenndi ndin ko yaaduɗun.

Konaakiri ñannde 14 jolal 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ardike hommbugol dental jeɗaɗaɓal Transform Africa Summit TAS2025, e ley tiitoonde : « Haqqille tafaaɗe fii Afiriki: sincugol ko nafata fow ».

E nder balɗe tati, tummbondiral mawngal moftii ɓuri yimɓe 7000 iwruɓe e leyɗe 40 faandaare nden ko wootere ñinnanngol afirikinaaɓe haqqille tawaaɗe.

Ardiiɗo yiilirde Africa smart nden Lansina Kone annditini wonnde Transform Africa Summit TAS2025 ko dental mawngal e himmungal gila ngal sincaa e hitaande 2013. Gila ɗun ardiiɓe hawtaaɗe ɗiɗo e imminteeɓe 40 e ɓuri yaakitoraaɓe 47 e tawdeteeɓe ɓuri 7000 iwruɓe e leyɗe  79, e hoore tawdeteeɓe 1552, e 584 CEO, DG, e PDG e star-up 590 afirikinaaɓe.

Yaakitoraaɗo on ka postu e Telecom; hollii wonndema Konaakiri hommbataa dental ngal. Ko lowre goo wonaa e udditeede, lowre nde tawata afiriki no waawi tenƴintinaade e nder gite, ndartoo e nder hoolaare, suusa timmbude e nder naɓidal. E nder ngal dental, hinaa yewtere tun waɗi  fii haqqille tafaaɗe men haccike Afiriki nimerik e hitaande 2040

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, jarnii laatal dental ngal no haaniri o ɓanngini wonnde Gine hunnii aadi: “ en anndinii hoore men wonnde hiɗen waawi gaynannde hoore men.”

O ɓeyditi wonndema e nder balɗe tati, Gine hollii no waawi wernude sifa ngal dental mawnirngal nii wonndude e ɓe karalɓe ƴelltiiɓe fow : « e nder balɗe tati on gollii, ko tiiɗi, men ndaaray men taskoo tippude e ko men yi’i e ko men faami. Miɗo anndi ɗee doole ɗoo fow ko e sukaaɓe ɓen woni  e sonnaaɓe angisiiɓe faalaaɓe hettude geɓal maɓɓe ngal ɓe hanndi ngal. »

Ka ñoggugol, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen holli wonndema, ngal dental ɗoo, hollii fewndaare winndere nden : « Sukaaɓe ɓen no faalaa waawude e waylude. »  O holli liggotooɓe ka ardiigu ɓen, tammbitagol suukaaɓe ɓen no ɗee golle yaraa yeeso duumoo fii ɓantal ngenndi ndin ».

Konaakiri ñannde 13 jolal 2025, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, Aamadu Wuuri Baa wonndude e yaakitoraaɓe goo, wernii ka jonnde yaakitorde aranere, yeruujo makko on Saralon Dawid Moynina Sengee e liggodotooɓe mun.

Ngal tummbondiral no yaadi e ɓeydugol huuwondiral e naɓidal hakkunde Hawtaandi Gine e Hawtaandi Saralon ndin.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe Saralon ɓen yottiinii nulal ngal koohoo Juli’us Madabi’oo nuli mo e Koohoo Seneral Maamadii Dummbuyaa. O anndini wonndema ko fiinaagol addiɓe e eɓɓoore Simanndu 2040 e Smart Africa. O hollii wonndema ndee eɓɓore no haana fiiniide e mun tentinii e banŋe moftindirgol ɓee luujooɓe ɗoo fow e ɗii alhaaliiji timmbaaɗi ɗoo fow.

Yaakitoraaɗo eɓɓooreeji ɗin Moodi Isma’el Naabee anndintini taariika naɓidal wonungal hakkunde Gine e Saralon tentinii wonannde jaamaaji ɗin. O holli no haani ka ɗun yanñiree e banŋeji faggudu e enersii e kadi e ɗatal laana kan.

Konaakiri ñannde 13 jolal 2025 – Mojobere mawnde Banki mondiyal weerii ka jonnde Ardiigu yaakitorde aranere. Ko tolniɓe ko koohoo Aamadu Wuuri Baa. Ko ardi e maɓɓe ko yaakitoraaɗo fii wintaari ndin Moodi Faasine Sillaa wonndudude e Sonna Marii Santal Uwanyiligira hooreejo saldu Gine, Koddiwaaru, Benen e Togo e Sonna Natalii Kuwasii Hakon hooreejo laral hirnaange Afiriki e banŋe wintaari (SFI)

Ngal tummbondiral mawngal, ko bimmbi ñannde hurbitugol eɓɓoore mawnde Simanndu nden waɗi.

Yaakitoraaɗo wintaari on holluno : « mojobere banki mondiyal nden no faandii timmmbugol noone huuwondiral kesal yaandungal e faandaare ɓantal leydi ndin wonannde ɗii duuɓi jowi arooji ɗoo.

Sonna Marii Santal kañun jarnii angisannde Gine nden fii yanñugol banŋeeji faggudu ndun hara hinaa oogirɗe ɗen tun. O anndini wonndema maral wintaari maɓɓe ndin fii Gine ko telen miliyaaruuji 1,5 dala wattodude e miliyonji 900 dola ɗi SFI mooɓiti.

Sonna Natalii kañun ɓannginii faandaare suuseeti maɓɓe tammbitagol Gine tentinii e banŋe demal, e giyaa (enersii) fii liggeeji sukaaɓe ɓen newora.

Konaakiri ñannde 10 jolal 2025 Ardiiɗo yaakitoraabe ɓen Kohoo Aamadu Wuuri Baa jaɓɓike ka daral alapuren Ahmed Seeku Tuuree, yeruujo makko on koohoo Rober Beegree MAMBE wonndude e yaakitoraaɗo fii oogirɗe on Koddiwaaru, Moodi Mamadou Sangafowa-Koulibali.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe Hawtaandi Koddiwwaru on, ko yottinngol nelal Koohoo Alhasane Dramani WATARAA Ardiiɗo Hawtaandi Koddiwaaru ndin, ka hurmbitugol eɓɓoore mawnde Simanndu nden, ñannde 11 jolal 2025 Maribayaa e nder Fodekariyaa.

Ɗun no jeyaa e ko ɓanngini naɓidal e huuwondiral hakkunde Koddiwaaru e Gine. Leyɗe ɗiɗi kafuɗe faandaare ɓantal e nder laral hirnaange Afiriki.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Koohoo Aamadu Wuuri Baa jaɓɓino ka jemma aaɓunde (tenen) ñannde 10 jolal 2025 ka daral alapuren Ahmed Seeku Tuuree Ardiiɗo Yaakitoraaɓe ɓen Ca’ina. LI’U, GU’OSHONG aruɗo fii hurmbitugol eɓɓoore mawnde Simanndu nden

Oo koohoojo ca’inaajo tawdete e maɓɓe ñannde 11 jolal 2025 e ngoo hurmbito ndee eɓɓoore mawnde Simanndu ka saare Fodekariyaa e nokku inneteeɗo Moribaayaa. Ɗun no ɓanngini huuwondiral e naɓidal hakkunde Gine e Ca’ina, huuwondiral farnorngal ɓantal duumingal.

Konaakiri ñannde 12 jolal 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, ardike tummbondiral maandinngol batte junngo  fii mahidugol suudu ñawndirdu hakkunde Ca’ina e Afiriki ka nder hoggo ñawndirdu Sino-gineyen.

Nden nokkuure ɓurtay tun mawninnde semmbina njuɓɓudi celaal ngal Gine ɓeyda ñeeñal e karallaagal no ñawndirtee e newinana jamaa on no ɓe ñawndora no haaniri.

Ka yewtere makko, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ben ɓannginno wonnde ma, ka aduna on fewndii ɗoo fii cellal ngal ko annde mawnde fii no deeƴere e ɓuttu tabitira e nder aduna on. “ Laral men ngal lu’irno sabu ndee nawnaare Ebolaa, hayraɗen wonkiiji ɗuuɗuɗi, e wano anndirɗon no Covid kadi toppitii e ɗun ɗon darni aduna on fow”.

O beyditi ɗon wonndema, mahugol nduu ñandirdu Ca’ina – afiriki, konaakiri ɗoo ɓurtay semmbinde huuwondiral ngal hakkunde leyɗe ɗen ɗiɗi. O inni ɓe wonndema ɓe suɓike banŋal wonndungal e himme e kittol. Ɗun ɗoo non ko fii bannginngol kittol mon e naɓidal hakkunde Ca’ina e Afiriki

Konaakiri ñannde 5 jolal 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Koohoo Aamadu Wuuri Baa tolnii e ndee njeslaare ka yaakitorde aranere dental mawngal mokobaaɓe iwruɓe Boké.

Ngal tummbondiral huuraangal e nder teddungal, no jeyaa e tammbitagol tawdeede ardiiɗo hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa ka suɓo saatiingo fii ardagol hawtaandi ndin.

E innde perfektiirji laral ngal fow Boke, Bofa, Firiyaa, Kunndaara, Gaawal. Koolaaɗo konngol dental ngal  Mawɗo Mohammed Kamus Kamaraa heyɗintinii finnde jamaa on fii ɓuttu e ɓantal e nder leydi ndin. Mawɓe ɓen hewtini Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, miliyon 900 faran Gine fii yoɓugol coggu tawdeede Seneral Maamadii Dummbuyaa  ka suɓo-suɓo.

Ɓe ɓeyditi, wonndema “ɗun ɗoo ko farilla wonani ɓe, e hoore ɗun, ɓe foɗɗoto kisan mooɓugol jamaa on”.

Ka jaabagol, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, jarni kuugal maɓɓe ngal : “Ɗun ɗoo ko maande mawnde”. O anndintini wonndema “Gine no hatonjini e  toppitannde, e deeƴere fii tabintingol baɗe ɗen, e fii no fewtira caɗeele fewndiiɗe” O watti fahin wonndema Ardiiɗo hawtaandi ndin, Seneral Maamadii Dummbuyaa, weltoray baɗal ngal, o ɓeyditani ɓe, “yo  dental ngal ɓurtu rerɗinde jamaa on e naɓidal, e jingondiral e nder laral ngal fow”.

Ngal tummbondiral, hollii naɓidal hakkunde ardiigu ngun e jamaa Gine on.

Konaakiri ñannde 5 jolal 25 – E innde Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen koohoo Aamadu Wuuri Baa, yaakitoraaɗo ardo kabinee yaakitorde aranere Moodi Mohammed Lamin Sii-sawaanee ardike e ndee njeslaare (alarba) yewtere karallaagal eɓɓoore rerɗingol sukaaɓe ɓen fii tabintingol ɓuttu ka nder kartiyeeji gila Hamdallaayi haa Kaabelen. No tawanoo e ngal tummbondiral, ñinnoowo jawle on, ka tabintino ɓuttu ( PBF e faransiire), e cukko nootaniiɗo UNICEF on Gine, waajotooɓe Ardiiɗo yaakitoraɓe ɓen, nootaniiɓe komiinji ɗin.

Ka yewtere makko yaakitoraaɗo Sawaanee, ɓanngino wonnde ɗun ɗoo no yaadi e faandaare Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa e ley ñinnannde Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Aamadu Wuuri Baa. O beydi wonndema yo sukaaɓe ɓen tawde e ɓantal ngenndi ndin : “ ndee eɓɓoore  no faandii faaminngol sukaaɓe ɓen wonnde ɓuttu ko tugalal aranal fii ɓantal. E ɗoo e yeeso, bonnere waɗataake, ka hoore balllaŋal” o ɓeyditi wonndema njuɓɓudi Nasiyon Inii ndin tammbitoto Gine fii hiwugol rendo ngon.

Konaakiri ñannde 5 jolal 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ardiike ka palee jamaa on yewtere hollitugol eɓɓoore feŋugol (konektugol) duɗe ente ngenndiyankooje 2200 immorde e eɓɓoore jammaande JIGA

Nden eɓɓoore ko jeyaande e ɓɓoore mawnde Simanndu 2040 e salndu Simanndu Akademii. Nden eɓɓoore no faandii haɓugol ɓurdindine lare hawtaandi ndin. Fii no niwinirira jannde sukaaɓe ɓen nokku kala ka ɓe woni.

Wonannde yaakitoraaɗo on fii jannde ente ɗen, ndee eɓɓoore newinanay jannoowo kala, janngoowo kala e golloowo e banŋe jannde, no dañira oogirɗe jannde wonndude  e kala ko nimerisaa, fonna fow e nder keɓal anndal ngal. Woni ka palle maa e tummbe goo. « nde hitaande 2025 no joofoya, haray duɗe 1000 feŋaama. E ɗun battinay e fayɓe milion gooto ».

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, hollitii wonnde no e ndee eɓɓoore uddital mawngal e banŋe jannde, e banŋe mecce : « jannoowo hanki no wona, ka o woopa wonude jannoowo on janngo : himo gasa ɓeydaade, jannga o ɓeydoo ». O ɓeyditi  kadi, duɗe ngenndi ndin, gila neeɓi no yeggitaa, hino haani ka leydi ndin wona haɓayndi annganl fottondiral ndi wona fonnayndi arsiikeeji fayɓe ɓen e nder ngenndi ndin fow.

Ka fewndii ɗoo, eɓɓoore timmbii liggotooɓe 1700 e ko tawata ko ɓuri kon e majje ɓeyditanay sukaaɓe ɓen ganndal e banŋe mecce yaaduɗe e nimeriisugol. E kadi duɗe 585 feŋaama e nder leydi ndin.

Konaakiri ñannde 4 jolal 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tolnuno Senndikaaɓe jannooɓe ɓen fii ñippugol murtaldu ndu ɓe ƴiwnini ndun. Ngal tummbondiral ko damal aranal fii ɗaɓɓitugol pehe no ɓuttu ñiiɓira.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ben ɓanngintinii, faale makko liggagol fii no renndo ngon deeƴira. O anndintini faandaare  mojobere ngendiyankoore fii yewtere renndo. O holliɓe haray yewtere nden no waawi waɗude e ley konngol ndee mojobere wonndude e calɗi yaakitorde nden fii newingol pehe yaawuɗe fii dañugol laawol ɓuttu.

No jeyaa e ko ɓe lanndii (sendikaaɓe ɓen) ñinnugol yamiroore 0027 nde ñannde 24 Siilo (Sanwiyee) 2024. Sinndikaaɓe ɓen no tamƴinii ko nde ñinnaaka kon e banŋe jannde nden no ɓanngini ɓurdindinal hakkunde calɗi laamu ngun sabu woɓɓe goo tottaama haqqeeji mun immorde e yamiroore nden.

Nde tawnoo senndikaaɓe ɓen no fiɓii e finnde mun nden ɓe hollii wonndema ko no newori, ɓe tortorii haqqeeji maɓɓe ɗin. Sabu ɓe bortintaa ligge jamaa hay e goote.

Konaakiri ñannde 2 jolal 2025

E innde, Ardiiɗo hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dumbuyaa, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, Aamadu Wuuri Baa ardiino e ndee ñalaande dewo (alat) ka saare Konaakiri ɗoo hurmbitugol eɓɓoore eltere siwilɓe ka konu. Kañun eɓɓoore nden ko mojobe jowi ɗe liggotooɓe guluuje sappo e jannooɓe guluuje sappo. Kuugal ngal ko e innde yiɗugol ngenndi mun e ligganagol ndi waɗaa. Sabu no e ɗun faandaaje CNRD ɗin e nder heyɗintinal leydi ndin.

Ardiiɗo yaakitoraaɗo on e nder yewtere makko, o jarnuno liggotooɓe heyɓe ɓen nde tawnoo e nder jonte ɓe senndodii ngurdan maɓɓe ɗan e konunkeeɓe ɓen.  O anndintini wonndema “heyɗintinal ko ka haqqille fuɗɗorta, fii no ndimu ngun huuɓira e nder ngenndi ndin.” O lanndii gooto kala, ligganagol Gine e hoore iimaanu e needi. Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen anndini kadi wonndema ndee jeere aranere ɗoo ko jeere Maamadii Dummbuyaa nde innetee.

Yaakitoraaɗo fii golleeji Moodi Fayyaa, Burunoo hollii wonndema ndee eɓɓoore ko fii pottal ngenndi ndin e teddingol ɓure laamu ngun, nde tawnoo ko ɗe dimɗe naɓidal hakkunde yaakitorɗe ɗen e yaakitorde nden ka kiwal leydi ndin.

Yaakitoraaɗo kiwal ngal koohoo  Abuubakar Sidiki Kamaraa jarnii sukaaɓe ɓen, tentinii jeyaaɓe e ngal heyɗintinal, ngal o tuumata ɗoo e yeeso ko martoraaɓe e banŋe kiwal ngenndi ndin.

E innde eltaaɓe ɓen koolaaɗo konngol jeere innitiraande Seneral Maamadii Dummbuyaa nden, Moodi Mohammed Magasubaa, ƴettaniiɓe aadi, wonnde ɓe nafay ngenndi ndin e nder needi e yankinaare, ɓe wonay misal wonnande aroyayɓe ɓen O torii Ardiiɗo Hawtaandi ndin yo o tawe ka suɓo fii ardagol hawtaandi ndin ñannde 38 bowte 2025 fii no o toppitora e liggeeji ɗi o fuɗɗii.

Konaakiri ñannde 31 yarkoma  2025- Ardiiɗo yaakitooraaɓe ɓen ardike hurmbitugol jonnde mojobere ginenaaɓe fii bisineesi jammaande (GBF) e nder weerirde (hotel) ka saare konakiri.

GBF ko mojobere tinniinde e luujondiral ka pinal e faamu fotti fii ɓantal ngenndi ndin. “Himo yaadi e faandaanre timmbugol hunndaari yeñinal jiñinayngal, e laaɓungal sartiiji ɗi tawata no newina duuɗoral faggudu men ndun, yeñina jawle”, ɓanngini yaakitoraaɗo on e ɓanŋe suluuji mawɗi e njuɓɓudi yeñinooji cewɗi Dorfootu Jaakaa Sidibee

O ɓeytiti wonndema “GBF on no yaadi e faandaareeje Simandu 2040 ɗen. E nder miliyaaruuji 75 habbaaɗi yo yeñine, telen miliyaaruuji 45 moftete barki alla e sekter piriwee on fii eɓɓooje arane ɗen”.

Cukko ardiiɗo mojobere nden e ardiiɗo CGE-GUI Moodi Ansumaan Kaba ɓannginno wonnde GBF on no wonani ɓe kamɓe sekter piriwee njuɓɓudi yeñinayndi ɓantal wonannde kala ginenaajo.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen holii wonndema GBF on no wonndi e faandaare nde laamu ngun ardini, lowe ɗen ko senndaaɗe, men tammbitoto no haaniri fii ɓantal yeñinooɓe jawle ginenaaɓe ɓen : « Miɗo weltanoo gooto kala e mon, fii angisanɗe mon ɗen no sekter piriwee on wonira tugalal waylayngal faggudu ngenndi ndin.»

Ardiiɗo njuɓɓudi ndin Moodi Aamadu Wuuri Baa anndintinno wonnde no jeyaa e faandaare laamu ngun newingol no faggundu ndun ɓantora. Tippude e ɗun, « sekter piriwee on hinaa ɗowtugol tun haani waɗude e nder nduu waylanduru, ko himo haani wonude tugalal tigi e banŋeeji ɗin fow. »

O joofiniri innugol Gine no haani woɗaade wi’ugol ko fodoore si no alɗiri oogirɗe hayri waasi ɓantal : « Ɗe heewaa ɗen leyɗe ɓantorɗe sabu oogirɗe majje ɗen tun, ɓantal ko e banŋe ɗen fow ».

Konakiri, ñannde 29 yarkoma 2025 e innde Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ardike hurmbitugol anital duuɓi 33 HAC on. Huurugol  jayndeeji ɗin e oo saa’i suɓo-suɓo ko tiitoonde anital hikkawal ngal. Ɗun non ko e tawnde ardiiɗo CNT on Doftooru Dansaa Kurumaa, e adiiɓe ardaade CNC e HAC on e wonndude e liggotooɓe ɓuy ka jayndeeji.

Ardiiɗo HAC Buubakar Yaasin Jallo tippunde e ngal anital kitaale, o jarnuno arnɓe liggiiɓe fii no jayndeeji ɗin hettira haqqeeji mun ko adii o jarnude Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa. Sabu ballal ngal o haaɓaali yeɗugol ɓe.

E nder yewtere makko, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen jarnuno sanne adiiɓe daranaade fii kettal jeytaare jayndeeji ɗin, o jarni wonuɓe e mun fii ɓantal demokarasii. O anndintini wonndema jaynde ko tugalal mawngal e nder rendo ngon “ ko laamu nayamu” hiɗe haani jokkude faandaareeji majje ɗin no haaniri.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, ɓannginno dillere fewndiinde nden e banŋe humpitugol ko fewndii ko ɗin waɗi si tawi HAC on no foddi e pehinorde huuraynde jayndeeji ɗin. O anndini wonnde laamu ngun no wonndi e anngisannde fii tammbitagol jayndeeji ɗin tentinii e banŋe darnugol cuuɗi jayndeyankooɓe ka lare leydi ndin e newinangol ɓii-leydi kala no o humpitora no haaniri.

Konaakiri ñannde 29 yarkoma 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tawaama e mawbaare (alarba) ka “Palee di peepul” e juuragol ngol ngenndi ndin ñinnani Aalhajji Maamuudu Kamara  Mawɗo musidal on Gine ka daande maayo, feƴƴinɗo e aaɓunde ka labutaani Sinoo-Gine. Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen e innde Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa wonndude e gollideteeɓe makko buy ka ardiigu, ɓe juurino furee Mawɗo musidal on adi o natteede Kindiyaa.

E nder ɗun, jayaaɓe e CNRD, jeyaaɓe ka ardiigu e ardiiɓe yaakitorde aranare e jeyaaɓe ka diina  buy bannginno e nder yewtereeji konnguɗi moƴƴi faande e neɗɗo mo ɓe haaɓaali waccirde neɗɗo yiɗuɗo ɓuttu.

Alahajji Maamuudu Kamara ko e hitaande 1945 jibinaa ka saare Kinndiyaa. O yeɗii ngurndan makko fow e fii ɓuttu e no ɓii-leydi en wuurira ngurndan newiiɗan. Faatunnde makko nden hayrinay jamaa on ko tiiɗi. Kono miccaaku ngu o jaalini ngun battinay e yeereeji arooji ɗin.

Ɓay juuragol ngol gasi, furee Mawɗo musidal on nattano kissan Kindiyaa saare ka o jibinaa fii yo wattine e nder teddule ɗe o hanndi fow.

Konaakiri ñannde 30 yarkoma 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ben tolnii e ndee aaɓunde (tenen) njuɓɓudi ñinnoori Miisi Gine (COMIGUI). Ko ardii njuɓɓodi ndin ko sonna Aaminata Jallo. Hari himo wonndi e Miisi Gine on sonna Tigidanke Beretee e cukkoo Miis arano on  sonna Yuusuf Balde jammaaɗo Yuyu.

Ko woni sommbo tintidal maɓɓe ngal, ko yewtidugol fii hebulanagol foolotiro winndereyankoore nden. Ɗun non ko sonna Tigidanke Beretee woni ko nootanoytoo Gine e ngon foolotiro Miisi winndere waɗayngo ñannde 21 jolal (noowembur) 2025 e leydi Ta’iland. E hoore ɗun sonna Yuyu kañun tawde e foolotiro waɗayngo inneteengo “Miisi Yunayted Nasiyon ” waɗayngo ñannde 4 bowte (deesambur) ka saare Miyami e nder USA.  E innde COMIGUI Sonna Aaminata weltani laamu ngun sabu ko ngu woni e tammbitaade njuɓɓudi ndin e ɗee tummbondire ɗiɗi  fii ɓantugol cosaane e mbaadi Gine ndin e nder winndere nden.  Foolotiroyooɓe ɓen ɗiɗo kañun kadi holli wonnde hiɓe angisii fii townugol raaya e faataaji mun e nder ndimu.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen heyɗintinani ɓe tammbitannde ardiigu ngun tentinii e golle yaadude e miijooji Ardiiɗo Hawtaandi ndin fii ɓantugol Gine e nder windere nden.

Konaakiri, ñannde 30 yarkoma 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ardike hurmbitannde 18^ɓre mojobere ñinnaynde njuɓɓudiiji kawtital leyɗe fii sahel e nder weerirde  “hotel”ka saare ɗoo.

Jonnde nden ko gila ñannde 30 haa ñannde 31 yarkoma 2025 waɗata e kadi faandaare nden ko tinugol ɓure dañaaɗe ɗen e miijitoo fii no beydora e nder laral ngal ma e nder aduna on fow, holla ɗate no huurira faandaareeji kawtital leyɗe (nassyion-uni) ñoggiraaɗo ODD e nder Sahel on faade e damal innaangal l’UNISS (United Nations Integrated Strategy for the Sahel).

Sonna Kristel Yunees jaagorɗo nasiyon uni e leydi Gine e nder yewtere makko, o ɓannginni wonndema lara Sahel ngal no e saa’i sattuɗo. Deeƴere e ɓantal maggal duumiingal no humondiri e kuugal gooto kala e men fii no ɓuttu tabitira e maggal : « ko e nder ngon miijo haanuɗen jokkitaade e angisannde men fii wallitagol leyɗe Sahel ɗen fii no ɗe deeƴira, ɓantoo. »

Wonannde Moodi Abdullaayi Di’ey, jaagooɗo nasiyon uni fii ɓantal leyɗe Sahel, yurmondiral ngal haanaa ɓanngir e hawjere ko e giiɗe wintaari : « si en jogondiraali fii tontagol caɗeele men ɗen fii timmbugol ɓantal en yaltoytaa e mun. »

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen bannginii wonndema Gine nde taawunoo ko e daande Sahel woni, no senndodi e maɓɓe piiji buy e nder laral ngal. Leydi Gine ko ngal e cele yimɓe e faggudu woni. Leydi Gine ndin no hakkunde Sahel e daande maayo ngen Atlantik.

Tippude e ɗun o holli hino haani ka huutoren laamu heyɗintinaagu e nder laral ngal tippude e baɗal gooto kala, e nanondiral e hoolaare : « Gine no toroo yo Sahel ardin laamu ngu fow tawaa e mun ka tawata leydi kala, musidal kala yo tawu no tawdoraa e pehe ɗen e geɓe ɗen. »

Ardiiɗo yaakitoraaɓe hommbirno yewtere mun nden e innde Ardiiɗo Hawtaandi ndin, angisannde mawnde laamu Gine ngun e tammbitagol ñinna ñoggaanɗe jonnde 18 ^ɓre mojobere nden e ɓe tawde e hoore haqiiqa e kala ko humondiri e deeƴere, e ɓuttu e kiwal e heyɗintinal leyɗe Sahel ɗen.

Konaakiri ñannde 30 yarkoma – e nder jokkitagol golle ngenndi ndin, e sukkinngol yiitidal fii nafa golleeji leydi ndin, Ardiiɗo yakitoraaɓe ben tummbondirii e adiiɓe mo ɓen ka yaakitorde aranere fii yewtugol ɓure mawɗe wonannde ngenndi ndin.

Ko ɗun ɗoo woni laabi tati hiɓe tummbondirde, gila o laamii yaakitorde aranere nden. Sakkitiiɗo on, ko ñannde 13 siilo (sanwiyee) 2025. No jeyaa e faandaare nden, senndodeede anndal hakkunde maɓɓe, anndondira e caɗeele tentinii wonannde adiiɓe ardaade ɓen.  : « Men faala tawnude sifa ɗee tummbondire e mbowka ngenndi ndin. » ɓeyditi ardiiɗo yaakitooraaɓe ben.

Ko tawanoo e tummbondiral ngal : Ahmed Tijjaan Suwaare, Kaabine Komaraa, Mohammed Sa’id Fofanaa e Momadii Yula. Ɓe yewtidi tiitooɗe ɗuuɗuɗe humondirɗe e ngenndi ndin. Gila yurmondiral e nder wonndigal haa e no ñinnirte njuɓɓudiiji ngenndi ndin, rewrude e n laamungun tabintinirta deeƴere njuɓɓudiiji mun ɗin.

E innde kambe aditiiɓe ardaade ka yaakitorde aranere Ahmed Tijjaan Suwaare weltorii kuugal ngal, sabu ko maande ɓenndere ɗowoodi e teddinngol njuɓɓudiiji ɗin : « Meɗen jarna Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen sabu teddungal e yaajere hakkil ko ɗowiraa kon ngal kuugal. Meɗen weltanoo fahin jagge (kabinee) makko ɗen sabu golle ɗe ɗe jokki ɗen e wallitagol no hannduyeeji ɗi o fawtii laatora.»

Konaakiri ñannde 27 yarkoma 2025, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, koohoo Aamadu Wuuri Baa,tolnuno kawtital REMAO ngal (Njuɓɓudi almuuɓe e banŋe ñawndugol hirnaange Afiriki). Nden jonnde wonuno sommbo no jannganaakuuɓe ginenaaɓe ɓen weeɓitira mbuuñaari maɓɓe ndin ka jonnde Ces e nder leydi Senegal. Ɓe holliti kadi wonndema Gine toɗɗaama fii ñinnugol jonnde aroore nden e hitaande 2026.

Wonii duuɓi noogay gila REMAO sincaa Wagadugu e nder leydi Burkina. Kawtital ngal no mofti jannganaakuuɓe duuɗuɓe e banŋe ñawndugol ka laral hirnaange Afiriki. Gila ngal sincaa, hitaande kala ngal timmbay jonnde e nder leydi tawaande e maggal fii ɓeyduru ganndal. Gine no tawdeede e ndun ɓeyduru ganndal.

Jonnde waɗunde nden Ces e hitaande 2025, gilaa ñannde 8 haa 17 Silto, ginenaaɓe ɓen yeɗano bure e mbuuñaaje jeetati. Ɗen ɓure ko batte golle leebbi ɗuuɗuɗi ɓen jannganaakuuɓe.

E innde seeniiɓe ɓen fow, Ardiiɗo salndu Gine REMAO ndun Davi le courtois ANANI jottinno weltaare yeruuɓe makko ɓen immorde e ko Ardiiɗo yaakitooraɓe ɓen sanniɓe kon tolni, e walkilaare Gine e banŋe folnugol jannde nden faadee e sukaaɓe ɓen.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen jarnuno jannganaakuuɓe ɓen weltaniiɓe sabu wakkilaare maɓɓe nden e ndun salndu jannde ɗon.

Koohoo Aamadu Wuuri Baa ɓannginannoɓe nafoore e ɓure ko woni kon e nder jannde e beleeɗe e yannkinaare wonunde nden e banŋe ñawndugol. Sabu ko yarlitaare mawnde fii nafugol mofte winndere nden.

O weltaniiɓe fota ko tawi kon sonnaaaɓe buy no jeyaa e maɓɓe. Seedee sonnaaɓe no janngunde fota e ko yadi e tasakuyee. Fii timmbugol jonnde Gine e hitaande 2026, o yamirno yo golle fii mun fuɗɗe kisan e dow naɓidal e yaakitoraaɗo on fii jannde ka duɗe mawɗe.

Conakiri ñannde 27 yarkoma 2025 Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen yahii hannde e aaɓunde (tenen) ka labutaani “sino-gineyen” wonndude e yaakitoraaɓe buy fii hiwrondirgol e ɓeynguure nden battanne faatuunnde Alahajji Maamuudu Kamaraa mawɗo musidal laral Gine daande maayo ngon

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, e innde Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa, yarlinno ɓeynguure, yarlini ginenaaɓe fow battane faatunnde nden.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen e nder yewtere makko nden, o anndintinno wonndema faatiiɗo on ko neɗɗo ɓuttu, mokobaa, e ko mooɓoowo. O anndintini fahin golleeji ɗi on waɗunoo fii hiwugol lollina fii pottal e nder leydi ndin.

Koohoo aamadu wuuri Baa holli wonndema e dow yamiroore Ardiiɗo Hawtaandi ndin, laamu ngun fawtike surrugol faatiiɗo on.

Hiwrondiral mawngal fii du’anagol furee on waɗay e talaata ñannde 28 yarkoma 2025 ka saa’i 10ɓo ka huɓeere Mbatu Mawngu (palee di peeple).

Konaakiri ñannde 27 yarkoma 2025 Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Koohoo Aamadu Wuuri Baa tolnuno ƴeñinooɓe faggudu immorde e leydi Alserii ko ardinoo ɓe ko Moodi Mejaase Farid, Ardiiɗo ƴeewirde mawnde golleji ngenndi ndin Alserii (Laboratoire Central des Travaux Publics d’Algérie)

Ko holli fii makko, ko Usmaani Kabaa ardiiɗo yeñinooɓe jawle Gine. E kadi ko o hooreejo yeñinirde “Groupe Guiter SA”. Ngal tummbondiral ko tayre heyre fii huuwondiral hakkune Alserii e Gine

Moodi Mejaase Farid holli wonndema ngal huuwondiral ko fii wallitagol leydi gine ndin no ndi timmbira eɓɓooje mawɗe alhaaliji e no ndi ñinnira huuwondiral e banŋe faggudu “heɓaa-mi heɓa”, timmpude e nafindiral e yurmondiral ngal Afiriki anndiraa. : « ko addi men ko ƴeewugol, senndoda e mon ko men waawi waɗude fii no ɓantiren Gine.Ɗii haldigalji ɗoo, hattataa e Gine ɗi udditanay’en en fow dame…», ɓanngini Moodi Mejaase Farid.

Ɓay ɓe sannaama tolnaama, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ɓannginanno ɓe wonndema gine no e wuurital, e no angisii fii ɓantal : « Alserii e mbawdi mun fow e ɓantal mun fow ko luujo mawɗo wonani men. Waawen huutorde ɗun fii yo en fow en nafitor.

Konaakiri,ñannde 27 yarkoma 2025 ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tolnuno e ndee aabunde (tenen) ka jonnde yaakitorde mojobere sonnaaɓe ɓe Serekore wonndude e oo suka inneteeɗo Lamine Warabaa Saakoo jeyaaɗo e ndee fedde inneteende Gooto Fii Fow (Un Pour Tous). E ngal tummbondiral, kañun sonnaaɓe ɓen jonnuno koohoo Aamadu Wuuri Baa yoɓannde « kitansi » nde miliyonji 900 faran Gine fii wallitagol Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa ka suɓo-suɓo fii ardagol hawtaandi ndin ñannde 28 bowte 2025.

Tawi juhannde nden no yoni haa ɓurti Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, o weltaniiɓe sanne, o jarni anngisannde maɓɓe nden. O anndini ɓe wonndema ɓe Bofa ɓen e ɓe Faraana ɓen e ɓe Pita ɓen kadi hewtinii mo ballal maɓɓe ngal. Ɗun ɗoo hollii wonnde ngenndi ndin fow no tammbii muraadu ndun. Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ɓannginani ɓe wonndema o yottinay nelal ngal e faabooji ɗin fow e Ardiiɗo Hawtaandi ndin. O watti ɗon wonndema Lannɗo on jaabotoɓe ka woɗɗaa tentinii e ko Ginenaaɓe ɓen habbori mo kon.

Konakiri ñannde 28 yarkoma 2025 – Gine no muutaade e timmbugol ballaŋal e banŋal nano. ɗun ko eɓɓoore nde kilomeeterji 770. Ballaŋal ngal hino rewa e nder lare nay leydi ndin.

Ko ɗun waɗi si Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tolni hannde ka jonnde mun seeniiɓe ɓen e innde “China Railway Construction Corporation” birooji 14 “Group (CRCC-14)”. Ko ardii ɓe, ko Moodi Faransuwaa Haliyee tawaaɗo e sincugol e ardiiɗo biroo taskorɗo on FSDI, luujo karallaagal kañun eɓɓoore nden.

Nde tawnoo eɓɓoore nden innaama ko nde nafa ngenndi ndin, nde jeyaa e ko ɓanntata dowri ndin yeñina ngeegu hakkunde lare e tiiɗina huuwondire e banŋe faggudu e nder leydi ndin.  Taƴe ɗiɗi arane ɗen e ballaŋal ngal ko jogindirgol Kooyaa e Maarelaa (nder Faraana) e nder dummunne mo duuɓi jowi.

E nder yewtere maɓɓe nden, Moodi Haliyee jarnuno tammbitaare e nder tinnaare Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen e tawde o mooɓindirii karalɓe cenɗe ɗen ɗiɗiinon.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, yeyɗintinani ɓe e innde Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa angisannde ardiigu ngun fii yaccagol no taskanɗe nden lannira, ɓe fuudoo golle ɗen sabu ko ɗe maande huuwondiral hakkunde Siin e Gine fii ɓantal ngenndi ndin.

Konaakiri ñannde 27 yarkoma 2025, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, koohoo Aamadu Wuuri Baa,tolnuno kawtital REMAO ngal (Njuɓɓudi almuuɓe e banŋe ñawndugol hirnaange Afiriki). Nden jonnde wonuno sommbo no jannganaakuuɓe ginenaaɓe ɓen weeɓitira mbuuñaari maɓɓe ndin ka jonnde Ces e nder leydi Senegal. Ɓe holliti kadi wonndema Gine toɗɗaama fii ñinnugol jonnde aroore nden e hitaande 2026.

Wonii duuɓi noogay gila REMAO sincaa Wagadugu e nder leydi Burkina. Kawtital ngal no mofti jannganaakuuɓe duuɗuɓe e banŋe ñawndugol ka laral hirnaange Afiriki. Gila ngal sincaa, hitaande kala ngal timmbay jonnde e nder leydi tawaande e maggal fii ɓeyduru ganndal. Gine no tawdeede e ndun ɓeyduru ganndal.

Jonnde waɗunde nden Ces e hitaande 2025, gilaa ñannde 8 haa 17 Silto, ginenaaɓe ɓen yeɗano bure e mbuuñaaje jeetati. Ɗen ɓure ko batte golle leebbi ɗuuɗuɗi ɓen jannganaakuuɓe.

E innde seeniiɓe ɓen fow, Ardiiɗo salndu Gine REMAO ndun Davi le courtois ANANI jottinno weltaare yeruuɓe makko ɓen immorde e ko Ardiiɗo yaakitooraɓe ɓen sanniɓe kon tolni, e walkilaare Gine e banŋe folnugol jannde nden faadee e sukaaɓe ɓen.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen jarnuno jannganaakuuɓe ɓen weltaniiɓe sabu wakkilaare maɓɓe nden e ndun salndu jannde ɗon.

Koohoo Aamadu Wuuri Baa ɓannginannoɓe nafoore e ɓure ko woni kon e nder jannde e beleeɗe e yannkinaare wonunde nden e banŋe ñawndugol. Sabu ko yarlitaare mawnde fii nafugol mofte winndere nden.

O weltaniiɓe fota ko tawi kon sonnaaaɓe buy no jeyaa e maɓɓe. Seedee sonnaaɓe no janngunde fota e ko yadi e tasakuyee. Fii timmbugol jonnde Gine e hitaande 2026, o yamirno yo golle fii mun fuɗɗe kisan e dow naɓidal e yaakitoraaɗo on fii jannde ka duɗe mawɗe.

Boke, yarkoma 2025 – Jamaa Boke on e nder welo-welo e weltaare jaɓɓino Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen jaɓɓo mawgo ka suudu sukaaɓe ɓen. Imminaaɗo Ardiiɗo Hawtaandi ndin ko jarnugol jamaa ari fii kuugal maɓɓe ngal ka suɓo-suɓo fewndo lanndugal gal ñannde 21 silto 2025.

Lanɗo komiin Boke on e lanɗo laral ngal jarnuno weltanii Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen sabu ko ɓe annditi kon fii maɓɓe e tentinii golle wonaaɗe e waɗeede ɗen e nder laral ngal.

« Ko weltini Ardiiɗo Hawtaandi ndin, ko tawde en waawii hunnude aadi fadinoondi gila neeɓii, holla hiɗen waawi waɗude kuuɗe mawɗe e nder ɓuttu, e nder nanondiral », inni Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen.

Koohoo Aamadu Wuuri Baa, holluno wonnde tawano ko suɓo-suɓo fii lanndugal ngal yeru 90 haa 94 % e nder leydi ndin fow. Wonnanndema kanko nguu yeru ɗoo no ɓanngini anniyee jamaa e tawdeede e lanndugal ngal : « Si yeru ngun mawnirii nii, haray ɗun no ɓanngini wonnde leydi men ndin no e laawol heyɗintinal. Ɗun ko maande ngenndi hooliindi ñinnirɗe mun ɗen… »

O jarni jamaa on fow, woni ko suɓiiɓe “eyyo” maa ko suɓiiɓe “oo’o” e hoore himo ɓanngini wonndema demokarasii ko e hoore teddinngol miijooji ɗin fow, kala e ko suɓii.

E banŋe goo, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen holli wonndema ngoo suɓo si laatiike ko tawde no yurmondiraa ardiiɓe dowri ndin e ardaaɓe ɓen no naɓidi e nder yurmondiral o weltanii kadi jannooɓe ɓen e ñawndooɓe ɓen sabu wakkilaare maɓɓe nden e finndingol jamaa on fewndo lanndugal ngal tentinii ɓee ka dowri.

Ka joofinngol, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, yottinno jarnoore Ardiiɗo Hawtaandi ndin e innde ardiigu ngun fow, faadee e jamaa Boke on : « ko on woni men okkude doole no men ñinnira ɓuttu e ɓantal hiɗon tawaa e muraaɗi ɗin. Ko gollangol on men woniri ɗoo. Angisannde mon nden no jeyaa e taariika ngenndi ndin. »

Boke ñannde 23 yarkoma 2025- Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen e nder yaadu makko fii jarnugol jamaaji Gine ɗin ka dowri, hurmbituno ka labutaani Boke santaral oksaary.

Yaakitoraaɗo fii cellal ngal ɓannginno wonndema oo santaral no yaadi e aalaaji fewndiiɗi ɗin fow ka winndere fii wallitagol ñawndugol heñoraaɗi ɗin.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen weltanino ñawndooɓe ɓen sabu wakkilaare e anngisannde maɓɓe faadee e ñawndugol nawnuɓe ɓen. O weltanii yaakitoraaɗo on fii ka cellal sabu tinnaare makko nden fii newinanngol jamaa on no o ñawndora ka dowri.

Mawnde ñannde 24 yarkoma 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ɓay iwii Boke kanko e wonndiɓɓe makko ɓen ɓe yaaduno Labe, fii jarnugol ɓe, battane suɓo ngon ka lanndugal. Sare mawnde laral ngal waawuno juhirde ɓe jaɓɓo mawngo.

Koohoo Aamadu Wuuri Baa lollinɗo fii yo eyyo on suɓe, tawuno no jeyaa e aruɓe jaɓɓagol ɓen, hooreɓe ɓen ka diina e ka dawla. Yiltii o yiidi e mawɓe laral ngal, sonnaaɓe ben e sukaaɓe Labe ɓen, o ɓannginaniɓe faale Ardiiɗo Hawtaandi ndin yo ɓe jeyno Sariya Mawɗo daginaaɗo on.

No jeyaa e ɗowtunooɗo Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, yaakitoraaɗo on ka jannde e neeedi San Pol Sedii e gollideteeɓe makko goo.

Labe ñannde 24 yarkoma 2025 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen hommbii yaadu makko ndun fii jarnugol ɓii-leydi’en battane suɓo ngon faade e yottinngol nellal Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa.

Ko ka huɓeere « Anfii » duɗal ganndal karallaagal kuruula ka saare Labe yewtere nden waɗi. Ɗun non ko e tawnde ardiiɓe laral ngal, mawɓe ɓen ka diina, sonnaaɓe ɓen e sukaaɓe saare nden waɗi.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen koohoo Aamadu Wuuri Baa jarnuno ɓenndere faadee e demokarasii e ndimaagu ngu yimmbe Labe ɓen ardini, fewndo suɓo ngon ñannde 21 silto 2025 : « En hollii wonndema hiɗen waawi ñinnannde hoore men suɓo-suɓo » O ɓanngini.

O anndintini fahin wonndema Sariya Mawɗo suɓaaɗo on wonii ɗoo e yeeso finnde humindirde ngenndi ndin e jamaaji Gine ɗin fii naɓidal e nder ɓuttu e nder ɓandal.

Fii ɓannginngol ko fewndii Koohoo Aamadu Wuuri Baa ɓeydituno wonnde : « ngenndi ndin no iwde e maande ara sariyayankoori. Ko ñinnirɗe dolninaaɗe si ɗe yaarii yeeso Gine yaaray yeeso e nder ɓuttu ».

Ka joofinngol, o weltanino mawɓe ɓen sabu du’aaji maɓɓe fii ɓuttu e nder leydi ndin. O iwi Labe e hoore heyɗintinangol ɓen angisannde laamu ngun fii ɓuttu e demokarasii e weldinndingol jamaa on e nder ɓantal, wano miijori non Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa.

Faraana ñannde 22 yarkoma 2025 – Saare ka jaaliba tubbi ɗon wernii ardiigu ngun : no e aruɓe ɓen Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, Aamadu Wuuri Baa, Yaakitoraaɓe : ka eɓɓoore e huuwondire winndereyankooje Isma’el Naabee, Golleeji ngenndi ndin Laayi Seku Kamara, koolaaɗo ka’idi ardiigu ngun Benuwaa Kamano…

E innde Ardiiɗo Hawtaandi ndin, Seneral Maamadii Dummbuyaa, ko Ardiiɗo yaakitoraaɓe ardii kuugal ngal wonndude e Ardiiɗo Mbatu mawngu ngun. CNT ;

Ɓay ɓe cippike ka alapurenwal, ko Seneral Bunnduka Konde ardiiɗo laral Faraana ngal wonndude e perefee Kisidugu, Daabolaa Dingiraaji, Faraana e gollideteeɓe maɓɓo ɓen jaɓɓii ɓe sani tolni.

Ƴanngal Faraana ngal ko aala mawɗo fii yulindirgol banta laral ngal. Ko Huuwondiral Sapon ngal woni ko winntii fii mahugol ƴanngal ngal. Ko ɗun si kuugal ngal ko tawnde Jaagorɗo Sapon on waɗi, seedee naɓidal hakkunde leydi Gine ndin e ndi Sapon ndin.

Konaakiri ñannde 21 yarkoma 2025, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tolnuno imminaaɓe faadee e fedde  njuɓɓudi afirikinaari fii jeytaare golle haqqille noddirteeɓe e faransiire ka ñoggannde OAPI wonndude e ardiiɗo mun on Moodi Denis L. Bohusu, fii jonnugol Gine seedeeji tabinntinnɗi jeyal Gine e piiji ɗiɗi, ɗun ko Leppi e fuuñe jammaaɗe « Baronne de Guinée ».

Ko ardiiɓe ka yaakitorde, ko sonna Jaakaa Sidibee yaakitoraaɗo on e banŋe ngeengu e yeñinirɗe cewɗe. Imminaaɓe ɓen lanndii ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen layinngol ngal geɓal.

Doftooru Jaakaa Sidibee ɓanngini wonndema ɗii seedeeji ɗo’o weeɓitii golle Gine ɗen e nder winndere nden e wonuɗowoo annday ɗoo e yeeso iwdi ɗii seeditanaaɗi fii mun ɗoo.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, jarni ɓe weltanii ɓe fii kuugal ngal, o holli wonndema ɗun ɗoo ko palannde mawnde wonannde anndital e kiwal immorde e golle ginenaaɓe ɓen.

O jarni OAPI e yaakitoraaɗo fii ngeengu e yeñinirɗe golle ɗe ɓe waɗi ɗen. O wakkiliniɓe e golleeji heddiiɗi ɗi waɗaaka ɗin nde tawno e nder ballondiral wonaangal e mun ngal sifa ɗun ko tugalal fii ɓantal faggudu. E no newina yeñinngol jawle wonannde liggotooɓe ɓen. E sincooɓe ɓen woni Gine, woni Afiriki.

Konaakiri, ñannde 21 yarkoma 2025, Ardiiɗo yaakitoraaɓe tolnuno jannguɓe Oxford ɓen tippude e eɓɓoore luujondiral Rio Tinto e Ardiigu Gine ngun fii ɓeyduru ganndal  huɓindiiɓe liggotooɓe ka laamorɗe Gine.

Gila 2023, huɓindiiɓe 19 ka laamorɗe Gine e 11 liggotooɓe Rio Tinto tawaama e nduu ɓeyduru ganndal e ndee eɓɓoore « Managing Mining, Oil and Gas for National Development »,

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen jarnii ndee eɓɓoore, o ɓanngini wonnde hinde jeyaa e ko haanuɗon waɗude. O anndintini leyɗe ɓantiiɗe ɗen fow ko ganndal ɓantiɗe. o ɓannginiri ɗun leydi Sinngapuur. Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen holli faandaare ardiigu ngun e nde tawnoo jannde nden ko doosal mawngal fii ɓantal ngenndi. « Singapuur, kun ca’un yunngooɓe wonii saare mawnde alɗunde e nder aduna on ». O watti ɗon ko yo huɓindiiɓe ginenaaɓe ɓen, yo tippu e ɗun ñinnana Gine sifa mun.

Adi o hommbude, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen hollii tama’u e nder aroore ɓadiinde fii timmbugol ko innetee tink-tanks ɗuuɗuɗi ko ndayginana ngenndi ndin.

Konaakiri ñannde 19 yarkoma 2025 Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, ardino seppuru ooleeru (rose) nde yaakitoraaɗo fii cellal ngal timmbi ñalaande dewo (alat)  fii haɓugol ndee nawnaare inneteende kanseer “cancer du sein, du col de l’utérus et pour la promotion de la santé mentale”. E nder ɗun, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ɓannginii angisannde laamu ngun fii tawnugol adintinal ndee nawnaare e faandaareeji ngenndi ndin.

Yeeso gollooɓe ka ñinnirɗe laamu, luujooɓe woni e karallaagal maa e faggudu e duuɗuɓe ɓii-leydi’en. Koohoo Aamadu Wuuri Baa jarnuno timmbuɓe ɗun ɓen, o watti ɗoo wonndema ɗun ko maande yurmondiral e naɓɓidal ɓii-leydi en. O watti yo jamaa on dolnor eltere ɓanndu e tefugol ko lawɗi si tawii ɓe aldaa e ɗee nawnaaje sabu ko ɗun waawataɓe danndude ɗee nawnaaje.

Wonnannde jonnde aranere e yaakitorɗe ɗen, lollinol mawngol waɗii fii tefoore nawnaare nden fii sonnaaɓe liggotooɓe ton ɓen fow. O inni yo ɗeya yaakitorɗe e dame laamorɗe e duɗe mawɗe … yo warru non.

« hinaa fii cellal ngal tun, ko farilla wonannde kala neɗannke e dosngal ngenndi ndin », O watti ɗon wonnde nduu seppuru waajagol yimɓe ɓen no haani duumaade.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ben, lanndike immagol fii danndugol hiwa ɓeynguureeji ginenaaɓe ɓen.

Konaakiri, ñannde 17 yarkoma 2025. Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ardino gollal daginndol dartol laamu ngun e eɓɓoore heyɗintinal leydi ndin e banŋe heyɗintingol ardiigu ngun  eɓɓoore jammaande ka ñoggugol e faransiire -PREMAP)

Ndee eɓɓoore no faandii ɓannginngol ŋakkereeji ñinnirde ɗen ɓanngina caɗeele e ɓure fii heyɗintingol eɓɓoore ardiigu ngun.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, jarnuno golle waɗaaɗe ɗen  o ɓanngini ɓure ko woni e nder eɓɓoore nden fii no ɓe timmbira laawol ardiigu kesol e duumotoongol “ ardiigu ngun haanaako yaarude e innde neɗɗanke ko yo ngu wonu aala etirɗo polgal e ɓantal jamaa on fow. Ko hasii, kon heyɗintinal no tiniree waa kuugal fewtinaangal fii lorrugol neɗɗo, hara ko fii ɓantal ngenndi ndin.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen dolnorno innugol no haani ka njuɓɓudiiji laamorɗi kenndeeji timmbee faandorɗi ɓure.  O anndintini kuugal ngal Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen haani waɗude tippude e Sariya Mawɗo hawtaandi ndin : « hiɗen haani yiltagol e ɓaawo rewrere neɗɗo timmben laamorde yaadu nde e luujondiral ka ɓuruɓe ardinaa ɗun non gasii woo si en fow en tinnike.

Fii joofingol, o jantino ngol tinndol ɗoo : “Si fulkuru gollay no haaniri ko bee ñiiƴe ɗen ƴakka , konondol ngol ɓenna e ɗeƴa terɗe kun kala golla golle mun ɗen. Ko ɗun woni ñinnirde. E ko ɗun haanuɗen anndude”.

 

Yiɓɓe kafidaaɓe Hawtaandi,

Ñannde 21 settambur 2021, jamaa Gine on waɗii suɓo dimo tabintinirgol Sariya Mawɗo on suɓagol eyyo. Tippude e limoore kenentinre, Yaakitorde ardiigu leydi ndin e lare mun ɗen, Jamaa on suɓike eyyo yeru 89 % e hoore jamaa on nootorii noddaandu ndun yeru 86,42 %.  Ɗun ɗoo ko laawol fii ruttugol ngenndi sariyayankoori.

Ngal lanndugal, ñannde 21 settambur 2025 no wonndi e ma’anaaji goo lugguɗi : hingal ɓanngini moƴƴintinal hakkunde dawla on e kawtite renndo ngon e kadi ko ngal fuɗɗoode laawol fewtinngol ngenndi ndin e laawol kesol humondirngol e ɓantal e rendo demokarasii e yurmondiral tippude e ngenndi heyri.

E innde Ardiiɗo Hawtaandi ndin, ardo ngenndi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa e innde Laamu ngun miɗo jarna on sanne weltanoo on weltaare mawnde.

 Yiɓɓe kafidaaɓe hawtaandi

Laamu ngun no jarna pinal et faamu mon e banŋe demokarasii. On ɓannginirii ɗun wonnde leydin men ndin ƴettii fokkitannde heyre.

E lare leydi ndin fow, ca’e e koɗooli e ka jananiri on ɗuuɗuɓe on dawuno tottugol hannduyee mon on e nder deeyere, wonndude e faamu demokarasi, ŋakkere ɓanngaali hay e nokku, gooto gaañaaki, gooto hayraaka : ɗun ko polgal ngenndi.

Ngal polgal ko dimɗe wakkilaare men mawnde, gila ka winnditagol, haa e suɓongon, haa e hiwooɓe suɓo ngon woni ko ngenndiyankooɓe woni ko winndereyankooɓe, suɓo ngon lannii e nder laaɓal e nder teddungal.

On huccinii ɗerol yewtereeji ɓaawoɗo, on suɓike gomɗinngol aroore. Koo ko suɓiɗon “eyyo” no jeyaa e hoolaare e pellital baylal Hawtaandi ndin. No jeyaa e ko udditanta en laawol fii soɓagol ardotaaɗo on e mbatoo ɓe ɓen ka mbatu mawngu e ɓee ka kominuuji sabu ko ɗun joofinta ruttal ngal e ngenndi sariyayankoori.

Woni ko eyyo woni ko oo’o  ɗun no ɓanngini aƴƴere men e banŋe demokarasii, miɗo weltanoo on fii moftal ngal ɓannginir ɗon e piiɗe mise. E miɗo jarna kala liggiiɗo fii no nduu muraadu laatora woni ko Gine, woni ko ka jananiri.

• E Pelle ɗoworɗe e ardiiɓe mun ;
• E sindikaaɓe e kawtitte liggotooɓe;
• E sukaaɓe e sonnaaɓe ɓe doole mun tammbitii suɓo-suɓo ngon ;
• E mawɓe koohooɓe e kawtitte renndo ngon fii deeƴeere nde ɓe ardini nden
• E konu e halfinaaɓe kiwal ngal fii faamu maɓɓe ngun;
• E ñawndooɓe ɓen, e humpitooɓe ko ñalli e ƴewtiiɓe e jeyaaɓe ka DGE fii angisannde maɓɓe nden;

Miɗo ɓanngina ɗoo wakkilaare  Arrdiiɗo Hawtaandii ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa mo angisannde mun newini nduu muraadu no haaniri.

« eyyo » on, hinaa polgal senngo wooto, kono ko polgal ginenaaɓe ɓen fow. Wonannde suɓinooɓe ɓen « oo’o » miɗo inna suɓo mon ngon no hitti. Yewtidugol e welditugol ko faandaare mawnde wonannde laamu ngun.

CNRD hunnii aadi ndi ɓe ƴettani jamaa Gine on. Damal kesal udditike, damal suɓo-suɓo saatiingo ngon e nder hunndaari deeƴundi e nder ɓuttu e nder demokarasii e ɓantal.

CNRD no hunnude aadi mun, aadi toppitagol alhaaliiji heyɗintino. Faandaare amen nden ko timmbugol ngenndi heyri naɓidundi e fow tippude e demokarasii wonndude e ñinnirɗe kenndeeje e faggudu yaajundu e mawningol ɓural neɗɗanke. Eɓɓoore simandu 2040 no yoni ko hooloren.

Oo saa’i taarikayankeejo no jeyaa e nder yontere kettal ndimu leydi men ndi anndintinten duuɓi 67 mun e ley tiitoonde “ tippen e ko feƴƴi, timmben aroore, en fow ”

Taariiika on maanditoyto wonnde ñannde 21 settambur 2025 jamaa dimo Gine on foccii ɗatal fii ngenndi demokarasii ñiiɓundi.

Yo wuuri demokarasii ! Yo wuuru Hawtaandi ndin ! Yo wuuru Gine !

 

 

Kurusa ñannde 10 yarkoma (oktobur ) 2025 e nder ƴewtal ngenndiyankewal fii jarnoore jamaa batte polgal « eyyo » ka lanndugal 21 silto (settammbur) Ardiiɗo Yaakitoraaɓe ɓen Aamadu Wuuri Baa aruno ka saare taarikayankoore Kurusa.

Mowɓe saare nden wonndude e lanɗo gorol ngol Alahajji Nankuma Keetaa jaɓɓiino mo e nder welo-welo mawngo. Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, yottinno e maɓɓe hiwraango e jarnoore ardiiɗo Hawtaandi ndin Ardo Maamadii Dummbuyaa sabu wakkilaare maɓɓe nden e needi ndi jamaa on ardini fewndo suɓo-suɓo feƴƴungo ngon.

Mawɓe Kurusa ɓen weltori seenayee on, ɓe heyɗintini angisannde maɓɓe nden e tawtugol tammbitoo njuɓɓudi heyɗintinal ngenndi ndin e nder naɓidal e nder deeƴere

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen senngo mun toriiɓe ñiiɓugol e ngal naɓidal maɓɓe fii yo ngenndi ndin duumo e ɓuttu woppa caɗelee mun kiɗɗe.

Ko Daabolaa woni timmoode ƴewtannde fii jarnoore batte suɓo-suɓo ngon. Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, imminano ka laral laamorde Faraana fii yottingol e mokobaa saare nden e jamaa on  nelal Ardiiɗo Hawtaandi ndin sabu mottondiral mawnngal ngal ɓe waɗi fewndo suɓo-suɓo fii lanndugal ngal ñannde 21 silto feƴƴɗo. Aamadu Wuuri Baa e gollideteeɓe makko ɓen jarnuno Daabolaa sabu needi ndi yimɓe ɓen ardini ndin e angisannde maɓɓe nden  fewndo suɓo-suɓo ngon e nder laral ngal fow.

Koolaaɗo jiñino foolirngo « eyyo » torike jamaa on tabitugol e nder ndin needi e giggol ,genndi mun sabu ɗii no jeyaa e sartiiji ɓantal e huuwondiral duumiingal

Mawɗo gorol ngol Alajji Mammadu Sayba Foofanaa wonndude e luujooɓe makko ɓen ɓannginno weltaare maɓɓe sabu golleeji ɗi Ardiiɗo Hawtaandi ndin woni e timmbude ka laral maɓɓe. Ɗun ɗoo hollii e wi’a makko anniyee mawɓe laral e yaadugol e miijooji ɓantal Ardiiɗo Hawtaandi ndin

Maamun ñannde 11 yarkoma (oktooburu) 2025 e nder ƴewtannde ɓawto lanndugal ngal, Ardiiɗo Yaakitoraaɓe ɓen koolaaɗo iñino suɓo-suɓo ngon ñannde 21 silto (settambur) feƴƴuɗo, heɓuno jaɓɓo mawngo ka saare Maamun . Mokobaaɓe saare nden sanni mo tolni e nder welo-welo mawngo e yeeso ardiiɓe laral ngal fow.

E nder ɗun, wano no o warri non e nokkeeli goo, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen heyɗintinanno mawɓe laral ngal salminaango e jarnoore Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa. Kanko kadi o jarniɓe sabu angisannde maɓɓe nden fii ɓuttu e naɓidal no newori ngal ɓe ardini fewndo suɓo-suɓo ngon. Ɓe seedi e hoore du’aaji heewuɗi fii ɓuttu e ɓantal duumingal wonannde ngenndi Gine ndin

E nder ƴewtannde jamaa on ɓaawo lanndugal ngal, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen yewtiduno e jayndeyankooɓe ɓen ka laral Maamun.

E nder nden yewtere, o ɓanngini kittol tonntondiral haqqee wano faandorii non Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa. Ngol kittol no haanaa teddineede e banŋe ɗen fow.

«Tontondiral haqqee gasataa gay jayndeeji kenndeeji, jalluɗi e timmbooji wano no mi hollirnoo  non e saa’i Serekore e kadi e nder lare goo. Demokarasii no hanndi e giiɗe goo wonndude e giiɗe ardiigu ngun » ɓanngini Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen holluno fahin jayndeyankooɓe ɓen Maamun yo ɓe hunnu no haaniri faandaareeji jayndeyannji ɗin wonndude e ñentingol laawol demokarasii.

Ko e nder welo-welo mawngo, ardiiɓe Maamun jaɓɓii Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen wonndude e gollideteeɓe maɓɓe ɓen, a jaɓɓaa ka suudu sukaaɓe ɓen. Ɗun non ko waɗi ko yeeso jamaa mawɗo (ardiiɓe e suukaaɓe )

Ardinaaɗo on ka Komiinu Maamun e guwerner laral Maamun ngal weltanino ardiigu ngun wakkilaare maggu fii ɓantal laral ngal.

E innde Lannɗo leydi ndin, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen weltanino jamaa Maamun on sabu laatagol no haaniri suɓo-suɓo ngon ka lanndugal e tentinii polgal « eyyo «  ngal e nder laral ngal e nder ngenndi ndin fow.

E nder ko o ɓanngini wakkilaare jannooɓe ɓen fii humpitugol ko woni kon ka nder Sariya Mawɗo o weltaniiɓe fii angisannde maɓɓe nden fii Gine kafidaaɗo e deeƴuɗo.

O torii jamaa Maamun on ñiiɓinngol ɓuttu e naɓidal. Sabu ɗun ka sarti mawɗo fii e faandaare ñinnirde nden e banŋe ɓantal duumiingal e nder hawtaandi ndin.

Ka timmoode Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen torino jamaa on nanondiral e nder deeƴere fii suɓo-suɓo saatiingo fii ardiigu hawtaandi ndin ñannde 28 bowte (deesammburu) 2025

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Aamadu wuuri Baan de tawnoo ko koolaaɗo fii jiñinngol lanndugal ngal e nder ngenndi ndin jaɓɓaama wonndude e gollideteeɓe makko ɓen ka saare Kinndiyaa jammaande saare dimɗe.

Ka suudu sukaaɓe ɓen, jaɓɓo ngon laatino e nder welo-welo mawngo. Kanko Koohoo Aamadu Wuuri Baa o seeditike weltaare jamaa kinndiyaa on. Ardiinaaɗo komiinu Kinndiyaa Alhajji Jangoo Siisee ɓannginii e nder yewtere weltaare jamaa on fii seena Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen

Guwerner Laral ngal Moodi Abuubakar Sidiki Jakitee heyɗintinii tawtannde heeriinde jamaa on e miijooji fii ɓantal Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen e innde Lanɗo leydi ndin jarnii sanne yilɓe Kinndiyaa ɓen fii jaɓugol yaltude e nder ɗuuɗal tawdee e suɓagol ka lanndugal ñannde 21 silto (setembuur) 2025.

ñannde 25 awiriilu 2025

Keewal mbaandi Kunndaara ndin no haani sifeede. Ko ɗun waɗi si tawi ko e nder weltaare mawnde e innde ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa, mi tawiri wonnde miɗo haani arude tawdee e mon sabu jikke ɗe laamu ngun fawiɗen e demal.

On yaafoto seeɗa mi yiltitoo, mi sifoo ko feƴƴi ɓaawo ɗoo. E hitaande 2008 fewndo tawunoo ko mi yaakitoraaɗo fii wonndiigu e weldintino jamaajiɗin e huuwondire hakkunde ñinnirɗe ɗen e yurmondiral, ko min jaɓɓinoo tuŋaarankeeɓe artiranooɓe ɓen fow. Mi tawuno ontuma yeru 80% e sukaaɓe artiranooɓe ɓen immorde e leydi Espaañ ko jeyaaɓe Kunndaara. Ɗun aaninin-mi fota. Mi wi’itii, ko honno ndii leydi alɗirndi ngalu demal yo tawu hara sukaaɓe mun fow no feri yaari Espaañ, tawa ko yo ɓen mooɓe artiree?

Mi yewtiduno e ardiiɗo fedde PAM nden  Moodi Ajiiji Jeng ontuma nun, mi inni mo hita o additu ñaameteeji fii faggirde almuuɓe ɓen ka duɗe, ko yo o jiwɗin, o jiñina fii demal ngal, o soodita e juuɗe remooɓe ɓen Kunndaara ɗoo, o sennditana duɗe ɗen. Mi tentinana on wonnde men waawaano ñinnugol nden eɓɓoore saabu ngantooji heewuuɗi.

Ko ɗun waɗi e ngaal, ɓay sukaaɓe yeñinooɓe fii demal tawii lan, wonii nii lebbi jeegoo maa jeeɗiɗi hiɓe lanndoo ballal, mi weltori mi inni ko en gooto e nduu muraadu ɗoo.

Woodii ko ɓe lanndii wano jasugol boyli (fooraasi ) fii mojobe rewɓe remooɓe, aawooɓe basalle ɓen.  Mi fodi kisan ballal an e ɗen banŋe ɗon.

Wa ontuma hari ko fii fooraasiji ɗiɗi men yewtunoo. Kono hannde wonndude e SEG on hiɗen eɓɓani foraasiiji jeeɗiɗi fii jiñinngol rewɓe aawooɓe bassal ɓen yo ɓe waawu gollugol e saa’i fow.

E miɗo miijii, ko min tigi kippata fii yo tawu e nder lewru hara fooraasiiji ɗin illinii ndiyan. E kadi mi lanndoto SNAP on immorde e yaakitorde ardiigu leydi ndin yo ɗuɗɗin fooraasiiji ɗin e nder laral Kunndaara e Gaawal ngal. Fii no boyli heɓora cenɗe fow e no demal ngal ɓantora e nokkuure nden.

Mi waɗay ɗun faandaare an. Mi anndii wonndema Kunndaara no alɗi e banŋe demal. Gila hitaande e feccere miɗo faami ɗun, fewndo ko mi arunoo Bajaar, en wattanay hilla wano gerduɗen non ka laral Kankan wurniten demal hutollo Gaawal e Kunndaara. Sabu hottollo ko demal moƴƴayngal e ngal laral wona sombo ko ɓanti nokkure nden.

En wattanay hilla fii mun, mi anndintina hiɗon mari aƴƴanɓe fii mun, gollidee e maɓɓe, wano Moodi Abdullaahi Tuure. Oo neɗɗo haari ko o koolaaɗo kaydi ka yaakitorde fii faggudu e wintaari. Jooni ko waajinorteeɗo ka yaakitorde fii faggudu e wintaari. E kadi ko kanko woni laamiiɗo yaltuɓe ɓe Kunndaara. Huuwondiree e makko fii Kunndaara nafitoree anndal makko ngal.

Hannde Bimmbi fewndo mi yewtidaynoo e Moodi Abdulaahi Tuuree mi anndintini mo wonnde yaakitorde faggudu ndun e wintaari ndin, ko banŋe winntaari ndin tun ɓe dolnori, anndaale ko faggudu ndun ɓantata leydi.

Ko goonga en neeɓii seppude e nder niwre, kono hewtii ka weeta. Immee wattoɗon e maggal tanoɗon ko gasata ɓantugol ka mon. Ko tippude e ɗun mi weltantoo ɓee imminɓe ngol bertol demal. Mi watta ɗon weltanagol remooɓe ɓe Gine bisaawo, ɓe Gambii, e ɓe Senegaali.

Huuwondirgol e hoore eɓɓoore golle, ñinna ɓuttu e laral ngal, ɗuyta ferugol gol fayɓe ɓen, annda wonndema ɗun nafataa ngenndi. Gaalal mawngal ngal, ko ligganagol jamaa on, yimɓe dowri ɓen sabu ko ɗun ɗon tun newinta ɓantal ngal.

Sukaaɓe Bajaar, sukaaɓe Kunndaara hita on haaɓu, en golliday fii yo tawu ko arata yo mawnu ɓuri nii. Moodi Abdullaahi Tuuree no anndi nii nii meɗen yewtidude e Wasinton wonndude e liggotooɓe ɓen ka FMI e ka Banki winndereyakoojo. E no hen piiji buy hittayɗi on.

Ko ɓay mi yi’ii mojobe sonnaaɓe no waɗa jarsiisi mun on, mi tawi ko goonga maɓɓe. Si mi yi’aano ɗun ɗoo mi anndataa ko ɓe miiji. Fewndo ƴewtannde nden e leydi manden, e ka ley fitaare; mi innuno, si en heɓii faabo mo miliyon 100 dala, haray miliyaaruuji 500 faran Gine huutorte fii wallitagol sonnaaɓe e sukaaɓe jokkuɓe fii ɓantal demal ngal. E men halfintaa ɗun goɗɗo, ko bankiiji gasayɗi on newinannde ñamaande men wattata e sooke mun. Fii si on yoɓɓii yo woɓɓe kadi waawe ñawleede. E hitaande kala men ɓeyditay haa ɓantal demal ngal huuɓa leydi ndin e nder dumunne pooɗiiɗo.

Jawdi ndin, laamu ngun ko hay huunde serindaaki. Ko e saa’i jowaɓo e hoore subaka men hewti ɗoo hanki immorde Telemele, heerikoo, Sagale, Caangel Boori. Kilomeeter 25 gila duuɓi, haa ko wonuɗen ɗoo ɗun waɗaaka ndole, fii jogindirgol ɗatal ngal.

E lewru noowammbur 2023 mi aruno Kunndaara mi rewri e ngaal ɗatal, mi yi’i masinji no golla fii yiitindingol on km 25 haa ka woni ɗoo ɗun gasaali. E ngal ko men arata ko a pew oto amen goo yaha ka fonngo hakkee ndugguwii. Ko alla faabii men.

Ko fii honɗun haɗi gila lebbi sappo e jeetati golle ɗen lannaali. Mi humpondiray e yaakitoraaɗo fii ɗate ɗen fii muuɗun. Sabu miɗo anndi ɓantal demal ko bee yaada e ɓantal ɗate. Ko bee ƴanɗe hara hinaa laana-baaki.

Ɗun no tawaa e faandaareeji ɗi yaakitorde fii ɗate nden halfinaa. Ko yo tawu ɗoo e hitaande nden lannude yo taawu laana-baaki luttaa hay e nokku e hoore canɗi Gine ɗin. Ɗun no lanndii golle buy, e aƴƴere. Kono si ɗun laataaki ngaluuji buy boyray en.

Ko ɗun si tawi ko bee men ƴewtoo on sabu yiidigal men ngal jiñinay gollooɓe ɓen rerɗinaɓe e golle maɓɓe ɗen. Miɗo jarna on sabu dokke ɗe waɗanɗon men ɗen.

Mi weltorii, e kadi on hollii wonnde hiɗon waawunoo waɗude ɓuri nii tentinii si ardiiɓe ɓen no jonnitude on hannduyeeji mon ɗin fow. Mi etoto fii yo fodaareeji Lanɗo men on, Seneral Maamadii Dummbuyaa fow yo ñinne no haaniri e nokku ka haani. Hita on haaɓu lannditee hannduyeeji mon ɗin fii no tottireɗon haqqeeji mon ɗin. Fii yo tawu ɗoo e ko arata hara men ñinnii ko heewi.

Remooɓe e aynooɓe Kunndaara, men golliday e mon, fii yo tawu hara e nder ko dummunne hakindiiɗo, Bajaar e Kunndaara yo wonu  saagaare ginenaaɓe ko ɗun woni haɓugol baasal, ko ɗun woni liggagol fii yo sonnaaɓe ɓen finu, firna. Sabu si on wattanii hilla mojobe ɗen fow, ko mojobe sonnaaɓe.

Miɗo jarna on sanne.

Ñannde 25 awiriilu 2025

On tinii e nder musidal, hino hitti ka yimɓe ɓen teddina finaa-tawwaaji men ɗin, e ɓure men ɗen. Ko goonga e nder ndee hitaande ɗoo men tawaama e Jihaaraaji buy  e nokkeeli sertuɗi wano : Timmbo, Kankan e hannde Sagale no gasa janngo men yaara nokku goo. Ɗun ɗoo no holli wonnde Gine ko leydi diina.

Ɗun no jeyaa e maandeeji men ɗin, Laamu ngun immorde e ardiigu ngun no haani wallitaande fii no ndee maande tabitira ñiiɓa e nder ngenndi ndin fow haa yawta keeri e nder leyɗe Hirnaange Afiriki. E si on wattanii hilla wonuɓe ɗoo ɓen no iwri e leyɗe fow e nder hirnaange Afiriki. Ko wano non si Jihaara waɗi e nokkeeli goo wano Tuubaa (Gaawal).

Ɗun no holli Hawtaandi Gine ndin ko leydi Diina. Ɗun no haani wonude ɓural tabitungal e duumotoongal.

Ñannde 27 Awiriilu 2025

Hiɗon anndi hinaa mi koɗo Saareɓoyɗo. Miɗo anndi caɗeele mon ɗen. Miɗo anndi hannduyeeji mon ɗin.

Nde tawnoo ko mi ardiiɗ e yaakitoraaɓe ben, ardiiɗo laamu ngun, mi tawu ko bee mi ara mi hiwroo on.

Hiɗon anndi ko mi maanditii fewɗo mi arunoo ɗoo wonii nii lebbi 18. Miɗo annditi ɗun haanii. Mi yottinay e ardiiɗo on Seneral Maamadii Dummbuyaa. Sabu ko lanndiɗon kon, ko ko haani.

Laawol hakkunde Kunndaara e Saareɓoyɗo e hakkunde Saareɓoyɗo eKandika. Sabu Saareɓoyɗo ko tintorgal.

Mo iwii Senegal, o arii ɗoo, o yiɗay weltorgol wonugol ginenaajo. Ko ɗun waɗi si tawii ko farilla wonannde ardiigu ngun gollugol ɗoo, totta on haqqeeji mon ɗin. Wano: laawol e ƴanngal hakkunde mon e Kummbiya, ilan yiite, e yulirɗe interneeti e tentinii duɗe e ñawndorɗe.

Mi ƴetantaa on aadi.  Sabu ontigi waawataa ɗaynude esiraaɓe mun kaa? Mo waɗii ɗun haray ko kanko anndi ko honno o yiltoroyta. En wakkilotoo, kono ko adii kon en wakkiloto winnditoɗen. Ko “kit”jelu ŋakkira ɗon? Nayi.

Awa, Perefee, hiɓe ŋakkiraa “kit” (aalaaji) nayi fii winnditagol, ko gerugol no ɓe henndoraɗi kisan. Ɗun ko go’o. Winnditagol ngol ko farrilla e mon. Mi yiɗaa naatude e fensitugol ko fii honɗun winnditantoɗon. Anndee tun ko ɗun wallata en fii yo e yawtu ndee teere ɗoo.  Ko honɗun woni yawtugol teere? Si ɗun ɗon waɗii haray en waawataa yiltitaade ɓaawo. Ko wakkilagol haa fow winnditoo. Haray fow wonii ɓii-leydi. Sabu mo alaa kaydi no wa’i wa si tawaaka. Mo tawaaka ko nokkanteeɗo. Ko o seytiniwoo ɓe innay o tawaaka. Waɗen feere heɓen kaydiiji ɗin hara e nder aduna on ka yaaruɗen woo anndoto ko en ɓii-leydi Gine. Si ɗun ɗon feƴƴii, ko lutti kon en wakkiloto. Fii laawol ngol, fii ƴanngal ngal e ko lutti kon fow sabu ko ɗun woni golle meen ɗen.

On jaaraama on weltanaama. Ɓurtee jogondirde, ɓurtee jogondirde, ɓurtee jogondirde, ɓurtee ɓannitude fow. Ngol winnditagol, alaa leƴƴi-leƴƴuure, alaa dinna haray fow no fota ka hannduyeeji e ka waɗɗuyeeji. Wakkiloɗen mooɓiten , fii e nder ɗii duuɓi arooji no leydi men ndin jalbira.

On jaaraama, on weltanaama, hiɗon hooloraa.

Dara ñannde 29 awiriilu 2025

On jaaraama, on jaaraama fota yo jannganaakuuɓe e jannooɓe. Ko welo-welo mawɗo wonanin-mi sabu ko teddiniriɗon-mi kon tawdegol e mon fii ƴawnugol raaya ngenndi men ndin.

Ko kuugal maandinngal. Miɗo tamƴinii wonndema jannooɓe on ɓen yewtii on firo yimugol gallol nginngiyankowol ngol e ƴawnugol raaya ngenndi ndin bimmbiwoo-bimmbi. Ngal kuugal no anndintina en bimmbiire kala jeyeede men e ndii ngenndi. Maanditee fota wonnde ko en Ginenaaɓe.

Tippude e ɗun, ko aldaa e miijo goo, woni ko jiwo maa ko gorko, noone kala no o innetee ko en ɓiɓɓe Hawtaandi Gine. Ko mi innato on, ko yo on wakkilo janngon, ganndal nafayngal nafa leydi ndin, wonon nafooɓe leydi ndin e wurin winndere nden. E ngol laawol ɗon miɗo wakkilina on. Miɗo weltii tawde jiwɓe no duuɗi en mon sabu ko kamɓe ɓuri ɗuuɗude e nder leydi ndin.

Si on janngii, ko mussiddaaji men ɗin ɓantotoo, sabu huɓindiiɓe gannde wonndiigu hollii wonndema si jiwo janngii haa ka suudu sappoɓuru o waɗii BEPC si o accitii, ɓiɓɓe makko ɓen feƴƴayɗon. Ko ɗun holli haray jamaa men on fow wonii huɓindiiɓe ƴellitiiɓe. Awa jiñinen sonnaaɓe ɓen, ɓe yaha ka jannde.

Miɗo jarna jannooɓe ɓen ka duɗal Daara ɗoo, rerɗina on e wakkilaare mon nden. Sabu hiɗon rerɗinde jamaa fii jannde fayɓe ɓen.

On jaaraama, kono si mi arii haa ɗoo, mi rerɗinay on fahin fii yo on yahu winnditoyoɗon on fow, sabu hiɗon haani heɓude kaydi jibinannde e kartal suɓo-suɓo.

E kadi yewtee mawɓe mon ɓen, yo ɓe winnditu on wonndude e kaydi jibinannde ndin. Yeru ɓe alaa ben yo ɓe ɗaɓɓanɓe, fii yo on heɓu rewro wajjo tabitungo.

Ngon rewro wajjo tabitungo, ko maande mon nden non. Hiɗon anndi batte kolli ɗin wonannde neɗɗo kala ko bojjo? Hay si ko siwtaaɓe ɓe nanndataa batte kolli. Ko wano non rewro wajjo tabitungo ngon, ko ngon winndorton ɗoo e yeeso ka woniwoo. Si on hewtii duuɓi kellifuyee tippude e sariya on, duuɓi 18, ko ngon rewro heɓirton kala kaydi ndi lanndi ɗon.

Awa miɗo rerɗina on, wakkilina on, mi weltike fota, e mi wattanay hilla e ko hoorejo mon on holli kon. Men jinndito hen seeɗa kono yiltitee ka cuuɗi janngirɗi mon, sabu en haanaa neeɓude ɗoo. Men jentoto on fii anndugol ko honɗun ɓuruɗon faaleede fii yo on ɓurtu yiɗude duɗal mon ngal.

On jaaraama sanne, ñalee e jam.

Urus ñannde 26 aawiriilu 2025

On tinii miɗo anndi Peer Bari moƴƴa non, gila neeɓii, gila e kitaale 1985, 1986. Ko ɗun woni gilaa neeɓii sabu nadine Bari yo Alla hinno. Gila ontuma mi yiɗi mo mi hoolii mo. Si o ariino Konaakiri men yiidayno men yewtida.

E miɗo ŋaldi e nunɗal oo neɗɗo, giggol makko diina no tiiɗi e o eltii taalibaaɓe ɗuuɗuɓe e nder Hawtaandi Gine ndin.

Ɓay o feƴƴinii, hari mi alaa  Gine, ko ɗun hanno mi ara , mi yarlina on e mi annda saare Urus nden, nde tawata ko innde nden tun mi anndunoo. Miɗo anndi ko ɗoo keretiyen ngenndi men ndin arata juuragol. E miɗo mari goreeɓe araynooɓe fattinoo ɗoo e saa’i goo, si ɓe hettitii giyaa, ɓe ruttoo, ɓe toppitoo e nguuree maɓɓe on.

Awa min no wonanili hajju, mi tinii kadi yenaale kardinal Rober Saara, ɗun no jeyaa e ngalu taarika ngenndi men ndin.

On jaaraama ko newnanin-mi yi’ugol ɗun. Miɗo weltanoo Alla ko okkin-mi cellal e ngurndan haa mi waawi arude juuragol yenaande Peer Bari.  

Faraana ñannde 13 Feeburiyee 2025.

En heyɗintiniri ndimu men ngun wurnitugol werde nden Nijer. Mi aruno, mi ƴewtii ndee werde e hitaande 1989 nden ñannde mi yoomuno. Tentinii nde tawunoo werde wa ndee, jeyaande e maandeeji ndimu men ngun, labiraande nii, yo tawu hara no weddoraa nii. Kooko nde weddaa fow, hinde weddodaa e taariika men e pinal men e finaa-tawaaji men ɓannginɗi noone no darnirten kuɓeeje men. Ñeeñuɓe timmbunooɓe ɗun ɓen haanaano yi’ude ɗun no yanira nii.

Tippude e ɗun ko e nder welo-welo mi yi’itir ndee werde no immitii. Miɗo jarna ɓee wakkiliiɓe fow fii no ɗun ɗoo laatora. Ɗee golle ko ɓanngini aniiyeeji moƴƴi ɗi ardiigu ngun ardini fii ɓantugol hawtaandi ndin.

Heyɗintinal ngal hinaa e konngol haaɗi. Ko giiɗe goo e laamorɗe goo, ko faale weldintinngol en e taarika men on e fewndaare fii ñinnugol aroore men nden. No e nder heyɗintingol ndee weede Nijer ewol fii ndiyan, fii canɗi men ɗin fii no wuuruɓe e binndi ɗii canɗi no wonira e hunndaari hiwaandi; sabu ngurndan alaa ka ndiyan alaa.

Ko ɗun si ɗii cuuɗi jeenay ka werde ɗoo, no ɓanngini miijo sincunooɓe huuwondiral Afirikinaaɓe. Ngon miijo no haanaa wurniteede wonndude e faandaaje kese, faandaaje kenndeeje. Ko fii ɗun si Seneral Maamadii Dummbuyaa no jammaa ŋanaajo Pelle Fuuta Jaloo,  sabu ka ɓaawo canɗi, ko ɓaawo pelle himo faandii wurnitugol ngenndi ndin gay sikke e gay kullol. Himo miijii timmbugol Gine ɓantorayɗo hoolaare mo konngol jaɓaa e nder Afiriki. Gine mo konngol mun ƴettetee e Manoriver Union, l’OMVG, l’OMVS, ABN yeru leyɗe 15 e nder Afriki.

Wonndude e wurnitugol ndee werde faandaare nden no yawti ko CEDEAO on woni kon hannde. Sabu wuuruɓe ɓen e fee ngol caangol no yawti keeri hernaange Afiriki ɗin. Ɗun ko wano Kamerun, wano Caad. Ko ɗun si jamaa Faraana on maa yimɓe laral ngal no haani tutugol leɗɗe sabu yooru ngun no ɓadaade. Ko mi hewti ɗoo hecci-hanki, mawɓe ɓen innanno wonnde Faraana no e nder niwre. Kono Farana no immitaade. Kono immitannde mawnde nden ko tawde Faraana no hurmbitude ndee werde Nijer. Ndee ko maande mawnde, hiweende, huutoree nde fewten ko arata.

Ko sifa nii tun waawirten accande jeere men nden e fayɓe men ɓen ndonndi mawndi, e nder timmbugol ngenndi mawndi wano adiinooɓe timmbirnoo dawlaaji gila duuɓi teemeɗɗe teemeɗɗe e nder hirnaange afiriki.  Hita en yeggituɗun.

Si en yeggitii tawal men ngal en wonay majjuɓe, si en wurnitii tawal men ngal en wattii ɗon fewndaare winndere nden en foolay ardoɗen.

Miɗo jarna on sanne.

Serekore ñannde 4 feeburiyee 2025

Golleeji ɗin fow no haani yuɓɓondirde no haaniri ɓantal ca’e ɗen, demal ngal, suluuji ɗin e maanaa etoo miijitoo no Gine wa’irta non e nder duuɓi 40. Fii yo ɗun laato, e fii no liggeeji ɗin fow yuɓɓondirira, ko aldaa e ballondiral hinaa huunde welunde fii. Ko ɗun si tawi ko bee noddita ƴellitiiɓe aƴƴanɓe wano mon ko wallitoo ñiɓugol aroore Gine nden.

Hinaa non fii si tawii hino weli fii, sabu hiɗon anndi ɓantal no arda e tallallakeeji goo si en etindiriiɗi nde wonnde hiɗen hawra e caɗeele walla e ɓure. Simandu ko eɓɓoore mawnde waylaynde liggeeji humondirɗi e faggudu Leydi ndin

Ɗatal laana kinngal ngal, timmbuno ca’e buy, ko ngal muli kon mulinorii ɗen ca’e maa wattiiɗe koɗoloy tosokoy. Awa Taransi-ginewal ngal timmbay kañun kadi ca’e kese ila ka ngal fuɗɗii haa ka ngal hatti.

Fii hita ngal wonu sommbo hare e yeddondire fii ko humondiri e leyɗe, ko bee men adintina. Men lanndoo wallitagol e banŋe wiɗagol taskoo no warretee. Woodoyay ca’e, woodoyay hawrehou  fii leyɗe, ko honno ɗun sakkortee? Miijitee no ɗun ƴettitirtee e nder ɗii duuɓi 2, 3, maa 4 arooji sabu Simandu kan hewtii ɗoo.

Simandu hewtii ɗoo wonannde on ka ñam-naange. Kono ko honno deeƴere nden hiwirtee . si tawii golleeji ɗin fow ko e ngal takkiingal (koridor) ɗun addoyay caɗeele. Haray bee ɗen ca’e arooje hebulanee wonnde e hawtindirgol ɓantal ñam-naage e nan-naange.

Haray hino haani ka suluuji njanɗe sincee ñam-naange e takkiingal nan-naange wonndude e suluuji baafata  fii ɓantal cenɗe ɗen fow. Ko ɗun ɗon ɓuttinta Gine. Hara kadi en yeggitaali wonnde ko ɓuri hittude e men goo ko demal ngal.

Miɗo wakkilina on, anndintina on wonndema kawtaɓe men gaccii sabu leydi, ɗun ko Koddiwaar. Fiinoɗen e maɓɓe annditen ko feƴƴi kon ka kawte. Nanngen kisan golle haanuɗe miijitaneeɗe. Fahin miɗo wakkilina on.

On jaaraama sanne.

Serekore ñannde 6 feeburiyee 2025

Nanondiral e naɓidal. Aranun ɗun mi wi’a ɗun deeƴere ko onon heeranii ɓuttu ngun e kiwal hawtaandi ndin ko onon heeranii. Hay si tawii non no ƴiwni e kawte ɗen fow.

Hiɗon anndi non ngal laral duuɓi noogay e ko ɓuri no feƴƴi ngal cukkano cenɗe fow hareeji.Faandaare nguu laamu ƴanɗehu, ko anitugol ndarta ko feƴƴi kon fii hita wattu. Ko fii ɗun si tawi onon jon joge en hiɗon haani hertorde kisal ngenndi ndin.

Kisal ngal pellet ko onon heeranii. Ardiiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii dummbuyaa no hoolori on e ɗen banŋe.

Ɗimmun ɗun ko humondiri e kiwal ngal ko bee men haalana on ko on ɓii-leydi ɓornaaɓe kono ko o on ɓii-leydi Hawtaandi Gine.

Kala ka wonuɗen woni ko on ɓorniiɓe walla hinaa hiɗen kafi hiwugol Hawtaandi ndin, jongindira koɗooli ɗin hiwa, wallitoo fii ɓantal. Golleeji waɗaaɗi gila ñannde 5 settambur 2021 hiɗon anndi ɗi.

Ko o golli kon no hitti . si en wowlii fii Simandu buy e men ko wonunoo paykoy nanii no  innee si  ngal ɗatal laana wallinaama haray Gine hewtii nokkugoo wonnannde ɓannta. Ko e ngal laral wonuɗon hiɗon jinndude e hiɗon sutii wonnde e ngal wallineede.

E dow ballal Alla ɗoo e lannoode hitaande 2025 laana arana kan dogay, ɗun ɓannginay wonnde Gine hewtii e teere heyre. Hiɗen haani hiwude on tama’u etoɗen fii leydi ndin fow yo hewtu e ko ginenaaɓe faandinoo kon e kitaale 50 yo laato e 2025 haa yeeso ton. E nder ɗun ko bee tabintinon ɓuttu ngun e nder leydi ndin.

Wano ardiiɗo on holliliri non, hitaande 2025 ko hitaande suɓo-suɓo, referandom sariya mawɗo, soɓo ardiiɗo Hawtaandi ndin, suɓo fii ka Mbatu Mawngu e suɓo fii ka ca’e e koɗooli fii ruttugol Sariya ngenndi ndin. Ɗun non ko kafu ginenaaɓe fow.

Hinaa ballondiral hakkunde lare Gine ɗen, hinaa jattugol konu ngun hanndoyeeji maggu ko ngu newinanaa e nder laamu ƴanngal ngal. Ko jonnitugol hawtaandi sar’inoraandi. Ka ɓii-leydi e konunke e yiɓɓe Gine ɓe wonaa ginenaaɓe heɓu deeƴere e nder keydi nanonirndi wonndude e pide laamu kenndeeje. Sabu ko tippude e ɗun ñinnirten ɓantal haɓen tammpere. Annditee weelaaɗo alaa noppi ko si yimɓe ɓen no haari, fayɓe maɓɓe ben no gollude, hiɓe waawi ñawndaade, dillude no newori, jawle maɓɓe kadi  no waawi dillude e nder leydi ndin fow, ɗon haray kala no waawi e nder ɓuttu ɓernde hiwude Hawtaandi ndin liggoo fii ɓantal.

Ɗun no waawi laataade, wurin ko sabu ɗun men arirani yewtidugol e mon ko hitti e men. Anndina on larun leydi ndin no foti fotude hay e nokku men yeggitaa. Ɗun no yaadi e faandaare Ardiiɗo on. Woni ko mo Yukunkun, maa mo Yoomu. Woni ko mo Joo, maa mo ka daande Atilantik senngo Bofa maa ka suriije ko bee o annda ko miijo wooto jogiɗen, faandaare wootere. Ko etagol haa ginenaajo kala annda no heeranii mo wuurugol e nder genndi deeƴundi. E dow bawgal Alla laatoto, e meɗen hoolori on. No wonani lan weltaare hannde daragol yeeso mon yewta.

On jaaraama sanne.

Serekore ñannde 7 feeburiyee 2025

Newnanee lan mi anndintina mi hollita baɗe kenndeeje ñinnaaɗe gila ñannde 5 settambur 2021. Woɓɓe wi’uno ko laamu ƴanngal. Laamu ƴanngal no wa’i waa jaaɓotiral lekkun.

Si foolotiro dogudu no waɗeede, luujo on jaaɓotirte lekkun si o wattoo e maggal. En waɗii no ɗun ɓurii duuɓi sappo, kono luujondiral ngal wa’aano no miijorɗen non. A wi’ay tun loojo on ko ɓawre-ɓawre yaari.

Awa nguu laawu ƴanngalhu ɗoo, ko faale wurtugol palje kiɗɗe ɗen, fiinoo e majje wurta no haaniri, dolnora alhaali neɗɗanke on. Wattora ɓural neɗɗanke e nder miijo ngon, sabu ko o ngalu. E ko ngun ngalu koomorten ardinen. Ko ɗun si meɗen angisii fii banntal nguu ngalu ngu wi’uɗen neɗɗanke.

Wurin fii eɓɓoore Simandu nden, haldaama wonndema 20% ko fanɗiwoo, mi inni ko fanɗi woo e nder ngalu heɓotoo ngu ngun ko e fii ɓantal neɗɗanke waɗetee. Ko wonni ɓantal neɗɗanke? Ko etagol no neɗɗanke on wuurira no newori. Woni ko banŋe cellal, wununnde, jannde ekn… sabu ko kanko woni ngalu aranu ngun.

No woodi leyɗe ɗe alaa oogirɗe jawle nder leydi. Kono hiɓe mari jom gannde wonuɓe sommbo yo leydi ndi ƴellito. Gine wonataa leydi ndi tawataa ko oogugol tun jawle leydi ndin naɓa e nder laana. Si duuɓi cappanɗe feƴƴii ɗoo ko ninse wonanta en. En wonay hara en alaa wonndiije, ninse menɗen mawnay. Ko bee ruttoɗen e ngol laawol ɗon.

Ko no mi wi’irta non, jonniten Seesaar ko o jeyi kon. Ardiiɗo men on Seneral Maamadii Dummbuyaa faandaaki si naa yo tawu janngo-janngo yo ɓiɓɓe Gine wuuru e nder leyɗi ka gooto kala hettata ndimu e hakkee mun ɗun-le gasiiwoo si tawii en dollonorii jannde nden. Mi jonna misal hannde hiɗen jogodii caɗeele e GAC. No innaa wonndema GAC no haani huutorde luttan CBG ngal fii suuluuru mun baafata ndun. Ardiinooɓe ontuma ɓen inni jonnee men mbuuɗi men yeeya on leyɗi baafata goo. E jooni non ko honno suluuru baafata heɓorta. E pellet hiɗen felliti si en luttii e yeeyugol leydi ndin en ɓeyditoraali alhaaliiji goo. Ko hay liggotooɓe ɓen si innaama oogirɗe ɗen ƴaarii. Haray ɓe ŋakkiraama golle. Kono si en waɗuno suluuji harayno no yahaade.

Si tawii koo ko etiɗen fow, ko fii yo koo ko lintuɗen ɗoo jaalo haray nafaali ko ɗun si ɗen haani heɓude ganndiɗuɓe, ñawndooɓe, karalɓe, wiɗotooɓe e dame ɗen fow. Si ɗun waɗii en hewtitoto leetannde men nden.

Ko fewndo ka enen yi’eten ɗoo internet, woɓɓe no e duule goo. Hakkille tafaaɗe lanniino jaalaade ka portooɓe ɓen, Siin kan haala ka. Ko bee janngen. Awa jawle wowlaaɗe ɗen fii mun ɗoo, ko fii no hebuliroɗon fii janngo. Ɗun non gasiiwoo si on janngii.

Ko bee dolnoro wiɗagol gol, jannde nden e wakkilaare nden. Musidal ngal wakkilaaki ngal yaarataa yeeso. Hiɗen haani immaade daroo daditoo.

Mi nanii kelle mon ɗen yaakitoraaɓe etiiɓe ɓen fii yo ndee huɓeere laato nanii. Kono ko huunde jogondirnde. Si wintaari ndin dankaaka, si yoɓooɓe duuti men yoɓaali hiɗon sikka ɗun laatoto. E hiɗon sikka en heɓay ɗate, duɗe maa en toppitoto labutaaniiji ɗin, maa yoɓen njoddiiji? En waawoytaa.

Ko ɗun firi wonndema waylo fendiingo ngon ko waylo huuɓungo haanungo fii yo on waawu wa’ude wa ɓeya jannjo-janngo. E nder ko jaraa duuɓi cappanɗe tati Siin jeyaama e ɓuruɓe alɗuɓe e nder winndere nden. Ko Gine wonoyta kon no e sooke mon.

Awa ronditee ɓure hawtaandi ndin, ko on sukaaɓe, ko goonga, kono faamu habbaaki duuɓi. Hiɗon waawi wonude sukaaɓe kono heɓana hakkil fii ɓantugol Gine e nder kisal, e nder keɓal e nder huuwondiral e naɓidal finaa-tawaaji ɗin fow. Ko ka nder duɗal mawngal aroore leydi sincete.

Wonanee misal ɓii-leydi en fow ɓe heɓaali feere hewtugol ka fewndiɗon ɗoo ka duɗal mawngal. No woodi piiji buy hittuɗi ɗi gaseten haalude senndoden, kono hiɗon haani maanditaade ko wonaa e waɗeede kon fow ko fii no janngo mon laatora fii yo on innoy ɓe alaa ɗoo ɓen wonndema ɓaawo ɓaawoo ɓen golluno fota fii yo en hewtu ka wonuɗen ɗoo. Awa wakkilee janngon fii yo on nafu hoore mon, nafon Gine nafo Afiriki nafon winndere nden.

Ko faale amen on non, ko angisannde amen nden non, ko yewtere amen nden nii yewtere yawtude ɓure amen ɗen moftunde ɓure ɗen jowi ka CNRD fii yo Gine jeye e ngendiiji ɓuruɗi hittude e nder winndere nden.

Alla no okkori en kala ko hattonjinɗen fii yo ɗun laato. Awa hooloɗen gollen.

Miɗo jarna on sanne.

Manjaana ñannde 18 feeburiyee 2025

Jamaa Manjaana “Al nikee”. Men jentike on, men yi’ii ko woni kon Manjaana.

Mi anndii hiɗon hatonjini e ndiyan. Hinaa non woniri Yaakitoraaɗo ? Miɗo anndi kadi hiɗonhatonjini e illan yiite. Ko mi waawi wi’ude ko woni e nder eɓɓoore laamu ngun ko mi anndaa ko honnde kono on heɓay e kadi ka woɗɗaa. Manjaana heɓay ilan yiite.

Hiɗon faalaa kadi ɗate. Mi haccike alluuje Manjaaa-Sabati ka ɓannginɗon faale ɗate waɗaaɗe ndole. Waawaa wonude yo ca’e goo heɓu ɗate ɗe ndole hara Manjaana alaa. On heɓay.

E noone goo si laamu ngun waɗii ɗun, haray ko ko haani, sabu Manjaana no mari leyɗe alɗirɗe demal kono si remaaka nafataa.

Si ɗate alaa, si ɗate hakkunde koɗooli alaa, si illan yiite alaa, si ndiyan alaa, pellet golle welataa fii eno ninsintina gollooɓe ɓen. Ko fii ɗun si laamu ngun no hattonjini yo  Manjaana ɓanto, yo manjaana heɓu ɗate fii no jamaa Manjaana on wuurira e nder ɓuttu e kisal e no anndirɗon non kisal ko neema mawɗo.

Ko ɗun si tawii e nder dumunne daɓɓo piiji buy wooday ko waɗi e aalaaji ɗi jamaa on gasata huutoreede.

Kiwal Gine ngal ko e nder kiwal Manjaana ngal jeyaa. E noone no hiwirten non Manjaana no fuɗɗori waɗugol faaleeji maɓɓe ɗin sabu no wa’i wa no innirten non sitta hiwugol idii ñawndugol.

Ɗoo ko bee men adintina, men adintina fii hita baasal ngal jaalo jaaƴo e nder laral ngal haa ngal wona sommbo jiiɓugol ɓuttu leydi ndin. Men etoto fii no faandaareeji mon ɗin yo jeye e faandaareeji ardiigu ngun ka aranun e ka ɗimmun kiwal laral ngal.

Miɗo anndi kadi hiɗon hatonjini e Baaki ko lummbiron hankkunde ɗoo e Sigiri. E wurin men liggoto fii ta haaju gooto yanu e Baaki e nder Gine fow. Ka fellintingol men yahay jooni Sigiri welayno men yo men rewu ɗoo hara hinaa yahugol haa Kankan si men yiltoo Sigiri.

Ko anndingol on wonndema ndee yaltannde amen ko fii humpitagol caɗeele ɗe wonnduɗon e nder deeƴere. Mo araali anndataa ɗe, ko bee men ara men seeditora gite amen ɗen. Annda ko haanaa waɗeede kisan hara ko ko jamaa on huutorta. Miɗo felliti ƴanngal hakkunde Manjaana e Sigiri ka hoore caangol sankarani, si waɗaama wonay huunde nafaynde fii ɓantal koɗooli ɗin e wallitoto fii kiwal ngal.

Men yottinay e Seneral Konun ngun Maamadii Dummbuyaa ko men tini kon fow, ko yewtuɗon men kon fow e men maandinay men huutora. E kadi wallitoto Ardiiɗo on fii yo o falto faandaaje arane ɗen fii ɓantal nokkuure nden ka aranun e ka ɗimmun fii kiwal hawtaandi ndin e ka tammun mi anndintinay ɗii ɗoo gasiiwoo si tawii ɓuttu no woodaa. Mi suuɗataa on, nde wonnde ko hare hoy koy alanaa-wonanaa yanata taho hakkunde jamaa on. Ka tawata kaari no monanii kaari. Hoɗo kaariwo no monanii hoɗo kaari woo e nder laral gootal ngal.

Ko faandaare amen yo men lanndito ardiiɓe on ɓen e koohooɓe saare nden yo ɓe eto fii no ñiiɓira huuwondiral e deeƴere e ɓuttu hakkunde jamaa on. Si ɗun waɗii, ko lutti kon aray jooni. Awa ko wattangol yiila nde wonnde aray ka ɗaɓɓitaɗon.

Ɗaɓɓite goo ko fii yanñugol kaawol ngol hakkunde haɓu ɓen. Si fow jonnindirii juuɗe gooto waawantaa hay gooto goɗun waawantaa jamaa on. Kono si hareeji no e nder Hawtaandi ndin, ko ɗun woni haray en nanondiraa. Si ɗun waɗu haray en newinanii ayɓe men ɓen no bonnira ka me’en. Ɗun ko yo en salo. Ko ɗun si hiɗen haani duumaade e waajagol, fii kiwal men ngal humpitaɓe ko fewndii fii nafa leydi men ndin.

E senngo ngoo, fii jaabawol annde nde ɓanngin ɗon ngoo. Miɗo jiñina on fii jiñinngol fii demal ngal sabu ko bee wuuren, wuuriren lakkere mennden. Neeminoren ko so’uɗen kon. Si mi wowlii ɗun on innay lan ko honno ɗun gassirta. Men wattay e sooke mon, tentinii sukaaɓe ɓen e sonnaaɓe ɓen fii yo en waawu remude ko yonata toore nden kadi mawna yona molon. Ko non woniri kaa Añeesi Sabo? No woodi noone no demal ɓantiree.

Sukaaɓe waɗee geseele bantara. Bantara no alɗina, hanki hari miɗo weltori anndugol mojobere sonnaaɓe Kankan no liggaade fii wattugol bantaaraajeɗen conndi ndi ɓe gasata yeeyude hay ka jananiri. Fii yo ɗun duumo ko bee bantara tutee.

Hiɗen e laawol wurnitugol iisine dimɗe ɗen Kankan, kono ko honno ɗun gasirta si tawii wallitotooɓe ɓen fellitaali wonnde no woodi angissɓe demal e banŋe dimɗe. Ko bee tuten leɗɗe ko hoolineren ɓe. Wonnde si iisine on heyɗintinaama haray dimɗe no woodi.

Fii eɓɓoore buna nden, ko goonga hari e saa’i buna jaalike e laral ngal fow hari jamaa on cukkike e demal buna ngal. Alɗinno e saa’i jamaa on, kono ɗun waylii honno Yaakitoraa fiii demal?

Fii iisin buna on men toppitoto e ndee. Sinaa fii non ko golle mon ɗen wurnata iisin on. Remoowo hinaa habbotooɗo haa ndiyan sinta si inna yo immano demal  tentinii wonannde buna.

Ko fewndo ɗoo haanuɗon immaade hebulinon ndelo ngon. Si on fuɗɗaaki law on leetay. Innoyon “aa taw si miɗo anndunoo”. Hoolee, men etoray eteteeɗe ɗen fow e dow ballal Alla no muraaɗi ɗin ñiiɓira.

Ko goonga woodii ko waɗi kono yonataa, men ndaaray no muraaɗi ɗin yaccinoree e nder ɗii lebbi arooji ɗoo. Men etoto kadi no eɓɓooje ɗen yuɓɓondirara e laral ngal hara ko waɗata kon Kankan e Sigiri no nanondiri e ko waɗata kon Keruwaane e Manjaana.

Keruwaane, Simandu. Perfektir Keruwaane nden seeditoto baɗe eɓɓooje Simandu ɗen. Ɗun e ɗun mun faandaaje mon ɗen no jari, hiɗon foddi e Duɗal eltirgal sukaaɓe e mecce. Heɓɓon ɗate fii no onon e jawle mon waawiron dillude no haaniri. Ko lanndi ɗon kon no jari e hino jeyaa e pide ɓantal ngal.

Jamaa Manjaana hiɗon anndi ko mi jeƴaaɗo koohinaaɗo Manjaana, foolifenji ɗi sonnaaɓe ɓen lanndii ɗin on wallayɓe dankitaade en yewtidanoyay fii mun.

Sukaaɓe dollorɓe humpitugol, honto finaa-tawaaji men ɗen. En wallindiray fii yo on heɓu foolifen “Al nikee” miɗo yottina e mon hiwrannde Seneral Maamadii Dummbuyaa. Anndee ɓuttu ngun Manjaana ko huunde hittunde e amen.

Golle fii no ɗun ɗon tabitira, hita nduggu kanŋe wonu sommbo yo ɓeynguureeji warindir, wattanee yiila. Sabu ko onon hiwata leydi ndin. Hiwee laral ngal. Gollidee waajoɗon, adintinon, haɗon fii no ɓuttu ñiiɓira.

On jaaraama sanne.

Masanta ñannde 10 feeburiyee 2025

Ɗun ɗoo hollii wonndema Masanta no jeyaa e oogirde mawnde ngalu neɗɗanke. Nguu ngalu no heewi faale, ko bee duɗe, ko bee golle, ko bee ɗate, ko bee kiwal sabu sukaaɓe ben e sonnaaɓe ɓen ko bee peheɗen fow mooɓindiree fii no jaalora hen ɓuttu e deeƴere.

Mi wattanii hilla wonndema golleeji buy fuɗɗanooɗi ɗoo lannitaaka. Ko ɗun si men lanndii yo on waɗan men ɗerol limtol majji fii no men taskorara fii majji e men ƴetta pehe fii no ɗi ñinniree. Sabu hiɗi hitti.

Ɗerol aranol ngol mi henndiingol ko mi hewti ɗoo ko ngol Bamala ngol. Wonndude e Yaakitoraaɗo e Ñaawoore nden men taskoto ko yaawi ɗerol ngol e pehe ƴettete wonndanɗe jamaa on nafa.  

Yewtereeji mawɓe saare nden ɓannginii eɓɓoore ɓantal Masanta.

Gila duuɓi cappanɗe heewuɗi Masanta no anndiranoo nodditireede saagaare kafe e nder Hawtaandi Gine ndin. E kitaale 90 hari no woodanoo ɗoo porosee RC2 e miɗo tamƴinii wonndema cuuɗi ɗin haanii no ɗoo fii kala hiɗi accitiraa nii.

Masanta ko tummbo Gine-ley-fitaare hiɗon kernidi e Labiriyaa, Badondiri e Saralon. E wano no anndirɗon non ko nokkeeli hittuɗi wonannde Gine, ko bee ɗate aafee hakkundeeji mun fii no yimɓe e jawle mun jaalora hen. En taskoto fii mun.

Ka tigi-tigi Masanta no mofti caɗeele Gine-ley-fitaare ɗen fow. Ko adii kon fii ɗate ɗen men etoto kofaandaare aranere Seneral Maamadii Dumbuyaa. Ko bee heɓen ɗate, wurniten laawol kafe ngol.

Ko nafoore woodani Ley-fitaare nden e Gine fow . Men etoto. Yaakitoraaɗo fii ilan yiite ngen dawuno ndartugol ko honno heyɗintinirta baaraasi on.

Annde men tammbitoto on no haaniri. Sabu saare wano Masanta e kitaale 50 no haani hettude jalbeendi mun ndin ɓaawo ɗoo. Seredu moggo ɗoo hari ko hitti no ɗon. Cuuɗi ɗin accitiranooma nii ko ɗun holli Masanta no haani immitaade, ɗun ko faandaare amen.

E meɗen hoolori on fii no ɗun laatora. Fii non yo ɗun laato ko bee, ɓuttu, e ɗeeƴere si ɗii ŋakkii ɓantal gasataa. Gasataa hay si tawii laral ngal no alɗi.

Ngal laral no jeyaa e ɓurungal alɗude e nder leydi ndin sabu leyɗe hertaniiɗe demal ngal. Demal waawayngal wurnude Gine fow. Si en yi’ii ɓee sonnaaɓe no golla en annday ɓee ko yiɗuɓe golle.

Alaa no ronkiren faamude wonnde laamu ngun no leeti ka men ɗoo. Mi fodataa on hay e huunde, kono on tinay ko men waɗata kon e ko kisan waɗata.

Meɗen jogii eɓɓoore hittunde wonndannde e nafa laral ngal fow ɗun ko Simandu 2040 fii yo ɗun laato fuɗoɗen gollude kisan, jonnindiren juuɗe fii ɓantal leydi men ndin.

Meɗen faalaa ɓuttu fii ɓantugol Gine. Miɗo jarna on, annditon wonndema kala ko winndoyɗoy ɗon ka ɗerol mon men taskayto e hoore soobee.

Miɗo jarna yankinaare mon nden e seena mon on. Mi yottinoyay e Seneral Konu ngun Maamadii Dummbuyaa Ardiiɗo Leydi ndin salminaango mon ngon, e weltaare mon nde ɓannginɗon nden e nder nduu suudu ɗoo. Ɗun no beydi men angisannde ñinnugol laabuddaaji ɗin woni ɗoo woni e nder leydi ndin fow.

On jaaraama sanne.

Kisidugu ñannde 11 feeburiyee 2025

Miɗo jarna on, sabu ɗee kelle mon ɗoo no ɓanngini wonndema suno mon hittuɗo wowlaama fii mun. Yi’ugol laawol ngol Kisidugu – Kankan no waɗaa ndole. Sabu ɗun newinanay on hewtoygol ka saare Kankan. Fii newinngol ngeegu e dillere jamaa on men. Ɗun ɗoo hinaa faale Kisidugu tun ko faale kala yiɗuɗo Gine.

Ɓantal faggudu newataako e anngal ɗate huutorteeɗe e nder hitaande nden fow. Golle sincataako ka ɗatal alaa. Sabu gooto arataa waɗana en golle ɗe o waawataa yaltinde ko o golli kon sabu anngal ɗate. Si en addii kadi liggotooɓe ka ɗate alaa ɓe ardataa e anniyee gollugol e nde wonnde ko ɗun hatta golle ɗen laaɓa.

Awa ɗatal ko go’o e ɓantal nokkuure, fii golle, fii ɓuttu, fii nanondiral e tentinii fii laral ngal, fii no Gine fow ɓantora. En yi’ii, en tawaama e caɗeele ɗuuɗuɗe, si mi arii annditude sabu hino haani ka anndintinen caɗele haɗuɗe en ɓantal e anndugol ko honno Gine jogoranoo  fii no wurtiren.

Wonnande sonnaaɓe ɓen piiji buy waɗaama kono en etoto no fow yaara ka golle e ngal en ɓeyday wintaari ndin fii no sonnaaɓe ɓen e sukaaɓe ɓen gollira no newori tentinii e banŋe demal fii no ɓe tammbitora beyngureeji maɓɓe. Mi anndintina hinaa fii kampañ poltik men ari he’e ko jentagol humpitoo caɗeele mon ɗen fii no men toppitora e majje.

Miɗo anndi hinaa e nder yewtere waawoton ɓannginnde faandaareeji mon ɗin fow. Kono no mi holliri non naanen miijiitee.

Hitaande 2025 ko hitaande hittunde wonnannde Gine. Hiɗen mari lowe ɗiɗi remeteeɗe:

Lowre aranere nden, ko ruttugol ngennndi dagiindi ka tawata ardiiɓe toɗɗaaɓe e suɓaaɓe no mari ligge heewuɗe e nder mun.  Ɗun non no fuɗɗora winnditagol ngol jiñina yimɓe ɓen yo ɓe winndito sabu laamu waawataa wallude neɗɗo mo alaa kaydi. Winnditee fii no heɓiron kaydi jibinannde, e kartal dentitee fii ɗun hay huunde on yoɓataa. Ko ɗun kadi wallata laamu ngun fii sennditugol jawle ɗen no haaniri.

E piide misal, e nder duuɓi sappo yimɓe Kisidugu ɓen sowoto yeru ɗiɗi ko bee eɓɓanen darnugol duɗe, cuuɗi ñawndorɗi, wonnunndeeji vi’en tun kala ko newinta ngurndan neɗɗanke.

Lowre ɗimmere nden ko Simandu 2040. Si innaama Simandu 2040 buy sikkay ko habbagol haa e hitande 2040 fii anndugol ko woni. Kono le yo on anndu eɓɓoore simmandu nden fuɗɗinoke. Wonannde annduɓe ɓen ɗatal laana kan no wallineede ɗun ɗon no tinoo.

Ko mi yamiri ardiigu ngun ko yo gooto kala liggo fii yo Simandu wonu sommbo ɓantal laral ngal.

Fii non leyɗe ɗen ko watanngol hilla fota e binnde ɗatal laana kan sabu no woodi adintinooɓe tanoo leyɗe e binnde maggal. Laral Faraana ngal ko tummbo Gine woni ka ontigi iwri woo ko bee o rewa ɗon si o yaha e laral goo. Koɗun si no haani ko ngal toppitee fii ɓantal alhaaliiji buy. Wurin ko farilla e men fii yo Simandu 2040 wono ɓargal, ƴaaɓorgal fii ɓantal duumotoongal e nder ngenndi ndin fow.

Ko tentingol ɗun addi men, anndina ardiiɓe on ɓen ɗoo wonndema piiji ɗin fow waylay woni. Hanki hari ko hanki hannde ko bee wurten hakkilaaji men ɗin. Koneksiyon e internet humondira e ngalu ko aalaaji gollirɗi komisariyaa e labutaani e kuɓeeje ardiigu e duɗe no hanndi e koneksiyon ɗoo e ko arata. No haani ka tawata neɗɗo iwataaɗo fii passpor yaha haa Konaakiri. Ko ɗun woni faandaare ardiigu ngun  e lanɗo on Seneral Maamadii Dummbuyaa.

Heyɗintinal ngal ko fii yo en yaaru yeeso, e hoore pinal e ɓantal e humondiral sabu ko ɓuri hittude ko ɓuttu ngun e nanondiral ngal hinaa wi’ugol ko min woni min, ko ɓuri hittude ko deeƴere nden, naɓidal ngal e nanondiral ngal hakkundeeji men.

Ko ɗun wallata en no Gine men ɓantora e hoore haqqiiqa.

Miɗo jarna on sanne.

Gekkedu ñannde 11 feeburiyee 2025

Miɗo jarna ɗowtuɓe lan ɓen fow. Miɗo anndi Gekkedu no wullude, miɗo anndi hari Gekkedu ko yiiloode luumo mawngo wonannde leyɗe heewuɗe e nder Hirnaange Afiriki. Men tinii kadi tallallakke hare ɗen e hitaande 2000 e nder saare nden.

Ko Gekkedu ɓuri yeebaade e nder hareeji ɗin ka kawte e ka men.

Mi haalana on goonga hari jawle wurnitugol Gekkedu ngol mooɓaama sabu hari e hittaande 2008 hiɗe woodaa. Kono feƴƴaa ko koohoojo on holliɗoo kon jooni leydi men ndin no mari nawnaare : jawle mooɓete, eɓɓooje waɗee, wa’a wa si fuɗɗete tun pallitoo. Ko nawnaare nde haanuɗen haɓude.

E gooto kala e men no haani etaade fii yo ɗun ɗoo accu. Suɓaaɓe ɓen ka koɗooli no haani daditaade fii yo eɓɓooje ɗen laato. Ardiiɓe toɗɗaaɓe ɓen no haani aynude kala ko feƴƴata e nder laamateeri maɓɓe ndin.

Ardiigu ngun no haani kañun kadi waylude jikku. Tentinii non halfinaaɓe faggudu ndun. Ebbooje goo haldete no ñinneede nokkel kaari hara ardiiɓe ɗon ɓen ɓe yi’ay tun woni gollooɓe ɓen no ara no hippoo e golle ɗen. E wurin hay neeɓataa ɓen kadi muta fes accee yi’eede.

Si warrii non jamaa on wi’a honɗun. Onon kadi anndinee men palje amen ɗen e lo’e amen. Si mi hewtitoyii Konaakiri mi wattanay hilla e wullitanɗe mon ɗen.

Ko fiinanɗe wonani men, fiinanɗe ɗe men ɓannginanta Ardiiɗo leydi ndin fii no wurtora. E no ardiiɓe ɓen eltoraa, ɓe annda si yanii ko honno ɓe ƴettitirta. Ɓe annda sino sottude maa si alaa e sottude.

Fii yo en yaaru no haaniri en timmay kuugal neɗɗankaaku ko toppitoo eɓɓooje ɗen. Wullitannɗe mon goo lolluɗe men nanii, men yottinay e miɗo felliti Ardiiɓe saare nden ɓadoto ardaaɓe ɓen ka woɗɗaa

Mi ƴettantaa on aadi kono faandaare Hawtaandi ndin ko yi’ugol Gekkedu no wa’unoo non duuɓi 30 ɓaawo hannde. Luumo ngo Hiraange Afiriki fow araynoo sooda piiji, e kitaale 89,90,91. E si mi artirii ɗun hannde, mi taway no weli fii hannde ɓuri wa nden ñannde.

Woodii ko waɗu ɗon fii wurnitugol saare nden, hiɗon weltanaa, kono no lutti buy ko waɗaaka e ko tawata no hitti.

Fii non yo ɗun laato ko lawɗi, hiɗen hatonjini e deeƴere e ɓuttu. Sabu ko e nder ɗii ɗoo waaweten waylude, yewta fii eɓɓooje annda ko haanuɗen waɗude e ko faalaɗon yo waɗe hara ko ko moƴƴani jamaa on. Si ɓuttu alaa, nanondiraaka haray pellet ɓantal heɓotaako ɗon. Haray haɓugol baasal bugitorte yeeso.

Gekkedu on neeɓii fadaade koohoojo mon on hollii wonnde “Gekkedu no fesude” kono si Alla jaɓii men fittanay on gonɗi.

Dabolaa ñannde 13 Feeburiyee 2025.

Perefeejo, ardiiɓe teekoy, huɓindiiɓe e yaakitorɗe, toɗɗaaɓe ardagol komiinji sukaaɓe e sonnaaɓe Daabola miɗo hiwroo on. Miɗo faami kadi seytinannde mon nden sabu duuɓi sappo ɓaawo hikka hari Daabolaa no jalbi. Hari tummbondire buy ko ɗoo waɗata. Miɗo annditi hari e ngurndan Ben Seku Sillaa hari ko ɗoo tummbondire buy waɗaynoo. Yimɓe iwra cenɗe Gine fow fotta ɗoo.

Neeɓaali ko mi iwii ɗoo, wonii jonii lebbi tati fii sennditugol dillirɗe ɗe mulle tati e ambilansiiji e motooji wonndude e eɓɓoore Suwed. Ontunma mi yewtiduno e laamiɗo on ka Eram Daaboola.

Ko ɗon mi faami wonnde duɗal men ngal no jeyaa e ɓurɗe labee kaa hinaa non woniri ? hingal mari jonndeeji 1200 hay si tawii fewndo ɗoo ko yimɓe 200 woni eltaade e maggal. Ɗun ɗon no wonani en caɗeele.

Hiɗen jogii Duɗal wa ngal, jamaa men on ko sukaaɓe ɓuri ɗuuɗude e buy e maɓɓe no ferude woɓɓe no maaya ka jeerennde, woɓɓe ka maaje, woɓɓe no nanngee maccinee. E si on lanndike ɓe ko ɓe feranta ɓe inna ko fii ekkitagol mecce e hin-le ngal duɗal ɗoo ko ekkitorgal mecce.

Ɓay mi yiltike Konaakiri mi nodduno sonnaajo yaakitoraaɗo fii elto ngon fii yo o tasko o ɓanngina ŋakkereeji ɗee duɗe fow. Ɗoo kan mi yeetano ko jannooɓe woni alaa. Kono mi ƴettay pehe fii no ɗun dillira hay si ko fowtinaaɓe golle ɓen ka CVG waawira toppitaade e jannugol ngol  fii no temeɗɗe sukaaɓe eltiree.

Ko onon yo ardinaaɓe teekoy koy, ko onon lontii jamaa on ko mi gasata on wi’ude hannde e banŋe ɓantal, e banŋe ñinnugol faaleeji jamaa on ko bee rewron ɗate ɗiɗi:

Aranal ngal ko handuyeeji ardiigu ngun.

ɗimmunɗun ko ardinngol hannduyeeji teekoy ardaakoy koy.

Ko bee jonnindiren juuɗe. En waawataa jogaade leydi wa ndii ɗoo tawa fayɓe men ko e hoore ɗate waalata wulnugol warga, hara hiɓe hoyɗa ferugol e wi’a maɓɓe huunde alaa ɗoo. Hino woodi piiji kenndenji ɗoo.

Ko fii ɗun si jannde mecce no haanaa ɓurneede jannde huuɓunde. Hiɗen hatonjini e karalɓe, hiɗen hatonjini e mahooɓe. Hiɗen yewtude fii Simandu 2040, kono si en alaa karalɓe, noone mecce ɗen fow haray Simandu 2040 laawoto en.

Lanndal fii jannde nden, lanndal eltugol sukaaɓe ɓen no jeyaa e njuɓɓudi ganndal ngal fow, wonndude e mawɓe fayɓe ɓen haanuɓe wallitaade fii no fayɓe ɓen heɓira mecce heɓa aroore.

Kono hannde ka men ɗoo, yaltuɗo jannde e suudu sappoɓuru no lannditoo ko honɗun waawi. Wurin o hoolaaki hoore makko.

Ko honɗun ɓe wonata? Ko yaadu ɓurani mo wurin wonnde mayde no ɓurani mo. Ko bee e ɗen banŋe ɗon wurten laawol.

Ardiigu ngun fow no haani wurtude haqqil ko ɗun si tawi ka nde hiɗen yewta fii  heyɗintinal ngal hiɗen adora innugol ko yo haqqille ɗen wurte.

Hinaa yo en warru no woowirnoo innen hiɗen heyɗintinde. Hinaa ɗun woni heyɗintinal ngal.

Heyɗintinal ngal ko ƴeewitagol, lannditoo annda ndonndi ngenndi ndin ko fow kafi ndi. E ko ko tenti. Jawle yeñaaɗe ɗen e ngal duɗal ko miliyonji miliyonji dolar si ɗun fow waɗaama tawii nafaali hay e gooto haray en ɗaynii jamaa on.

Ko ɗun waɗi si tawii men arii ƴewtagol on, hinaa fi yo on kellan men tun. Ko nde wonnde-wonnde yo en yewtindiran googa. Sukaaɓe men ɓen no hanndi e ekkitagol mecce

Hebulanee kadi fii tutugol leɗɗe sabu si on ardinii kadi ɗun ɗon Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa weltanto on. Ko non timmbirten piiji nafooji yimɓe fow.

Waɗen piiji nafayɗi en janngo. Yaakitoraaɗo fii faggudu ndun no ɗoo himo yewtitude e FMI fii udditugol laawol no sukaaɓe walliree tammbitee e kuuɗe yeñinooje jawle tentinii e banŋe demal.

Hannde kadi men faalaaka yo tawu ko jawle ɗe ardiigu duufata hara men anndaa ka ɗe yaari ko e nder njuɓɓudiiji woodaaɗi men waɗataɗi e misal ka bankiiji fii yo mo kala waawu lanndaade wano kawtitte sonnaaɓe walla sukaaɓe e banŋe demal. Ko ɗun si annden wonnde Gine ka Aljanna.

Kono si en wonii e fewtugol koode toroo Alla “Okkoran, okkoran, okkoran” hara ka ley koyɗe men hiɗen seppude e hoore kanŋe, haray no tamƴinaa ka lutten e tiggitagol toroo Alla ko o okkori en.  Ko fii ɗun wurtirten haqqil.

Ardiigu ngun no leeti fota, ko woodunoo kon  duufaama ka ɗatal laana kan muti ɗon. Ko ɗon piiji woodanooɗi buy hakkunde Konaakiri e Kankan muti. Kono artay.

Artay hooloɗen, hay si en ñobbaali koppi.

Kono annden ɓantal ko e wakkilaare ɓaarii, e nunɗal, e faale ɓantaade. Ko ɗun ñinnata ngenndiyottiindi. Ko luttikon aranay hoore mun.

Ko bee mo kala e men ñentina ko winndii kon ka deftere “ko lakkere maa nden wuurtaa”

Aalaaji woodaaɗi ɗin huutoren ɗin e nder seeɗa on hamndinoto yetton Allah

On jaaraama sanne.

Eltugol ko ñinnugol aroore. Ngalu ɓurungu e hittude wonnannde leydi ko alɗirgol neɗɗanke. Yettude Alla hiɗen mari oogirɗe jawle leydi, hiɗen mari leyɗe demal, hiɗen mari canɗi

Ko honɗun ŋakkani en fii yo en ɓanto ? ko gollugol no haaniri fii yuɓɓindirgol aalaaji ɗin fow fii no ñinnira ɓantal ngal. Wonndude e luujodoteeɓe men Rio Tinto, l’AFD, Trust Africa, e wonndude e angisannde Yaakitorde jannde karalɓe ɓen timmbugol duɗal fii hebulanagol faadaanje  ɗe tawata wurin hino ɓanngi wano eɓɓoore Simandu.

Eɓɓoore Simandu nden ko eɓɓooore hittunde wonannde leydi men ndin e wonannde Hirnaange laral Afiriki ngal.

Fii yo ndee Eɓɓoore yaadu e faandaare men nden, mi wi’a Eɓɓoore yaadunde e yeñinngol faggudu ko bee hara hiɗen mari karalɓe eltaaɓe huɓindiiɓe.

Ko tippude e ɗun si hiɗen jarna luujondirteeɓe men tippuɓe e tinndol ca’inaaɓe wi’ungol  « sitta nde ekkituɗaa neɗɗo no yunngirtee idii a okkorde mo leƴƴi ñannde woo ñannde ». Hiɗen haani ekkitaade yunngugol ko ɗun woni sukaaɓe men ɓen no haani e nokku fof janngude, eltoo fii no ɓe waawiraa gollannde hoore maɓɓe maa gollannde leydi ndin.

Etoo ƴellitoo e ganndal fii yo e waawu tammbitaade ñannde goo leyɗe hattonjinɗe e ñeeñal men ngal. Ko nden faandaare haanuɗen ɗoworde, golla fii yo tawu e nder duuɓi sappo arooji ɗin, yo tawu hara Gine waawi senndodude e leyɗe goo ñeeñal ngal huɓindiɗen ngal.

Miɗo jarna on on fow, jarna lujotooɓe en ɓen Rio tinto, l’AFD, Trust Africa, jarna Yaakitorde jannde ñeeñal e eltere karalɓe ɓen. Hiɗon anndi annde nde haanuɗen ƴellitaande nden hannde ko humondirnde e ligge.

Hiɗen mari miliyonaaji sukaaɓe taƴiiɓe, ɓe no wi’itoo wonnde ko bee ɓe lummba caangol Mediteraane maa jeerennde nden Saharaa fii tun ekkitagol meccal.

Hara-le hiɗen mari aalaaji eltorɗi ɗi haanu ɗen huutorde e piide misal Eram no Dobola e nokkeeli heewuɗi e nder leydi ndin. No haani fahin ka ɓeyditee, dolnoree fii eltugol sukaaɓe ɓen e banññe mecce. Ɗen mecce no haanaa tinnoreede ɓuri jannde huuɓunde nden

Ko ɗun haanuɗen waɗude Sonna Yaakitoraaɗo, gila hikka hiɗen haani tontaade ɓe fayɓe ferayɓe, uddita duɗe ka mecce janngee fii yo ɓe waawu ligganaade hoore maɓɓe, fii yo ɓe wonu hittuɓe e nder hawtaandi maɓɓe ndin.

Eltaɓe fahin e nguu jamaanu wonungu e waylorde gannde kese. Jamaanu ngu tawata bimmbi weetuɗo woo ganndal hankiwal ngal yawtaama. Ka etagol tawa eltiiɓe e duɗe men ɗen yo wonu poomaa fewndiiɓe. Ko ɗun mi yamiri on. Wurin hiɗon waawi feƴƴitude.

Wiɗee, taskee wano holliri gimɗo on ka “remoowo on e fayɓe mun ɓen”. Miijiteeɗon timmoode nden. Gollee, gollee, gollee.

Hita on hoolor ko jogiɗon kon tun. Wiɗee ɓeyditon ko yo tawu e saa’i fow hiɗon hitti, fewndii gollideede.

Hawtaandi Gine ndin no hatonjini fii hewtitagol ŋakkere ɓantal mayri ndin sukaaɓe eltiiɓe ɓe ganndal mun e pewje mun no ɓilloraa ka kawtal.

On jaaraama. Luujotooɓe en ɓen jaaraama .

Dingiraaji ñannde 14 feeburiyee 2025

Perefeejo, ardiiɓe teekoy leydi suuperefeeɓe Daabolaa e Dingiraaji, miɗo yottina e mon hiwraango Ardiiɗo leydi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa. Anndee wonndema Dingiraaji no e ɓernde makko. Ko goonga mo arii Dingiraaji o sikkay on yeggitaama kono faaleeji lintaaɗi ɗoo ɗin woni ko ardiiɓe komiinuuji ɗin woni ko perefee on no haani.

Hannde men maandinay fow, men taskoo e men etoo fii ko gasata waɗeede kon nii nii waɗee kisan e ko gasata habbaade janngo kon habbee janngo, si Alla jaɓii.

Kono miɗo anndi ko ɓuri hittude on nii nii ko yi’ugol laawol ngol Bisikirimaa-Dingiraaji no wa’i wa ɗiya perektiirji. Onon kadi hiɗon hannde e ɗate waɗaaɗe ndole.

On waɗii piiji buy, wonndude e koɗooli ɗin wano ngol laawol takkiingol ɗatal njanal ngal rewrude Kankan, Fodeya, Kambaya e sandafara. On hollii wonndema si tawii laamu ngun no leeti, onon on waɗay ko haanuɗon waɗande hoore mon kon. Hiɗon jarnaa.

On waɗanii ardiigu ngun fiinannde, ko bee ngu jaaboo on wonndude e jam.

Hannde bimmbi miɗo yewtida e Seneral Abuubakaar Sidiki Kamaraa yaakitoraaɗo kiwal ngal fii lanndagol mo ko honɗun ŋakkani konu ngun sabu hingu mari waɗooɓe ɗate. O hollii o taskoto o ndaara.

E balɗe arooje e dow ballal Ardiiɗo leydi ndin, me wattanay hilla fii no konu ngun wallitora no ɗate men ɗen waɗiree ndole. Yaaway e kadi jaray en ko yommbi e kadi ɓannginay jamaa on wonnde ardiigu ngun ne jentii faami annde jamaa on. Men ƴettanii on ndin aadi ɗon e men laatinay si Alla jaɓii.

Ko on saare hormorteende, saare dewal ka maamaaɓe mon fotti fii faandaare mawnde. Fawndaare yawtunde anndal neɗɗanke. Ko ɗun si tawi Dinngiraaji hinaa nokkuure melinre ko anndaande e nder winndere nden fow. Hiɗon mari ndonndi alɗundi ko fii ɗun si tawii kuugal ɗii koɗooli ɗoo tati no ɓurti tentinde sikke amen ɗen e  Dingiraaji. Men tammbito koo ko fuɗɗiɗon ɗoo.

Mi yewtii fii laawol bisikirimaa Dingiraaji e ngol koɗooli ɗin waɗani hoore mun ɗoo. Ballal laamu ngun ko waɗugol ndole e majje.

Wonndude e du’aaji mon ɗin laatoto. Meɗen wonndi kadi e faandaare nafaynde laral ngal, ko eɓɓoore baaraasi on Kukutamba.

On tinii ka baaraasi Kukutammbaa ko gaale tati, aranal ngal ko wallinngol ɗatal ngal Km 150 Labe-Tuge-Dingiraaji. Ɗimmal ngal ko baaraasi on tigi fii ilan yiite. Tammal ngal ko fii hebulingol ndelo fii demal e saa’i fow. Yakitoraaɗo fii faggudu ndun e wintaari ndin no hebulinde kaydiiji ɗin. Winntaari ndin ko Gine tigi mooɓitata ndi ɗun non ko miliyon 534 dolar. Men mooɓitayɗi sabu hari buy no anndi wonnde ko hitti OMVS ko Maali, Moritani e Senegaali, geɓal Gine ngal ko hakindiinoongal.

Ko ɗun si Gine no haani moftude jawle ko gollitirtee kon, meɗen aadii le wonndema men moftayɗi si Alla jaɓii. Si ɗun laati, hikkondirɓe e Maali ɓe ɗun ko Tugee, Dingiraaji Sigiri Manjaana wonay laral ɓantiingal tentinii e baŋŋe demal. Mo arii Dingiraaji o taway yimɓe buy jeyaaɓe Dingiraaji alaa Dingiraraaji.

Ko kamɓe ɓuri ɗuuɗude Angolaa, hiɓe ka jananiri, hiɓe ka laral ley-fitaare e hiɓe Konaakiri. E hiɗon anndi ko on yimɓe wakkiliiɓe. Ƴimɓe ñeeñuɓe. Ko onon adii waɗude ngeengu, adii yaltude fii ɗaɓɓere. Tuma Hawtaandi Gine totti haqqeeji mun ɗin ka woɗɗaa e nder duuɓi ɗiɗi maa tati, onon kadi woɓɓe aray ɗaɓɓere ka mo’on si Alla jaɓii piiji buy waylay. Simanndu, ko e laral tummbowal ngal jeyaɗon ko laral mon ngal ɓurata naftorde Laana kan.

E hiɗon anndi ka laana rewi woo ɓantal reway hen, ko ka acci rewude woo ca’e buy riiwoto baasal tooloo. Hiɗon annditi fewndo kaya Konaakiri-kankan, hari ca’e no alɗi sabu laana kan. Ka ɗatal laana kan ɓoranoo ca’e goo ñifiri doy-doy haa ɗe riiwi. Laana kan artay. Ka ɓorotaa e daande Atlantik haa Bayla maa keruwaane  ɗoo e timmoode hitaande nden.

Waaday kuuɗe hittuɗe goo kadi. Ka timmoonde mi anndintinay wonndema ko goonga mon ko lanndiɗon kon fii duɗal ka sukaaɓe mon ɓen eltee fii mecce. Sabu si ɓe alaa mecee ɓe tawdoytaake e ɓantal ngal.

Awa rerɗineeɓe men timmbay duɗal ngal kono ɗoo e ɗun en huutoray duɗal ERAM ngal Daabolaa. No hen Duɗal ngal jonndeeji 1200 kono fewndo hannde ko janngooɓe 200 woni ton. Hanki wa nii hari miɗo ɓanngina ɗun Daabolaa.

Ko bee men ƴetta pehe ɗen fow fii heɓugol jannooɓe ko elta sukaaɓe ɓen ɗun non hay si tawii ko e nder lebbi 3 maa 6, ɓay hiɗen felliti wonnde sukaaɓe ɓen no faalaa toppitaade hoore maɓɓe. Ko ko dagii.

Hi ta on taƴo men etoto fii mun.

Dingiraaji no wonnde e barki Alahajji Umaar Taal. Hita on hulu hiɗon wonndi e Alla.

Sigiri ñannde 18 feeburiyee 2025

Laabii nayi, laabi jowi ko fanɗi woo e nder hitaande hikka nden ko mi ari Sigiri. Ko saare mon nden mi

ɓuri arude e mun. Ko ɗun holli miɗo marani on jikke mawɗe.

Al nike1 kadi. Du’iiɓe e Sonnaaɓe liggotooɓe ka laamu. Ardiiɗo laral Kankan. Perefee on Sigiri ko onon

yo toɗɗaaɓe ka laamateeri Sigiri, jamaa iwruɓe cenɗe fow. Laamiiɓe ka rajoo riral jamaa sigiri tentinii

sonnaaɓe ben. On weltanaama fii ko wonuɗon e waɗude kon. Miɗo weltii tawdeede e mon hannde kadi.

Ko goonga Sigiri ko perefektiir hittuɗo e tippude e jamaa ko woni ɗoo kon e nder duuɓi seeɗanii haray

sowike nde laabi ɗiɗi maa tati. Hara bee faaleeji kesi dagiiɗi. ko fii ɗun si ɓannginɗon naanen nii fii

kiwal. Si saare mawnii haray hiɗe hanndi e kiwal timmungal. Kono si Alla jaɓii e wonndude

Yaakitoraaɗo on ka Kiwal e wonndude e mooɗon kiwal tabitay tabitii Sigiri.

On jaaraama, e kadi hiɗon mari faaleeji ɗi ɓannginɗon jeyaaɗi e hannduyeeji mon. Naanen nii mawɗo

maaki “ ko Manjaana iwruɗon, on rutti Kankan si aruɗon ɗoo e hin-le ko ƴanngal men ɓillori fii yo on

rewru ɗon nun no raɓɓiɗi pot”. Waɗugol ngal ƴanngal jeyaama e hittuɗi en.

On hollii kadi, laawol no ɗoo yahugol Maali ɓurungol e raɓɓiɗude rewrugol Kure-maali. Hingol haanaa

toppiteede. Wano anndirɗon non leydi hinaa yaltirgal gootal hatonjiniri. No foti hara ko ɗe buy. Sabu

si ngannto waɗii, ko bee yimɓe ɓen yaltira gonngal goo. Hay suudu no hatonjini e dame ɗiɗi.

Ko ɗun si hiɗen haani waɗude ɗate buy yahayɗe ka kawte men.

No woodi kadi ko hitti e amen e nder yewtere mon nden ko fii ndiyan. Si ndiyan alaa haray ngurndan

alaa. Saare mon nden mawnii, si on alaa ndiyaa haray waawaa wonude.

Ko hay e nder ɓeynguure si tawii hinde e nder ngalu si ndiyan ŋakkii seytinte jooni. Ka seytinaa woo

haray ɓuttu alaa ɗon. Ko an yo yaakitoraaɗo fii ndiyan tinu eɓɓoore maa nden fii ca’e sappo e go’o

wonndude e Sigiri.

Fii laɓɓingol ca’e ɗen jooni hinaa Konaakiri tun hino jari e ca’e njane ɗen kadi wano Kankan e Sigiri.

Sabu si laɓal ngal ŋakkii cellal heɓotaako ɗon. Men wattanay kadi hilla e ɗun ɗon. Fii tutugol leɗɗe ɗen

e hiwugol canɗi ɗin itta njaareendi ndin e nder majji ko huunde haanunde kadi.

Ndunngu aroowu, ko bee aawen leɗɗe ɗuuɗuɗe wano Ruwandaa maa Ecoppii awru leɗɗe ndun ko

miliyaaruuji leɗɗe. Ko fii kiwal men, hinaa innugol hiɗen ñemmbude ko ko haani e tawde kadi no

fewndii.

Anndunooɗo caangol Milo ngol gila duuɓi cappanɗe ɓaawo hannde hari batoo iwayno Bamakoo ara

haa Kankan. Hannde ɗun no gasa. Awa ko bee yiltitoɗen e piiji goo fii wurnitugol hunndaari men ndin

uddita dame ɓantal goo.

Sakkitorun ɗun on alaa ilan yiite ko yonata. Miɗo annditi wonii nii duuɓi 15 hari Sigiri no nanti innde

saa’i fow ilan yiite alaa, saare nden fow ko ndugguwii yimɓe ɓen no monii tun. Ko monee haanunooɗo.

Kono miɗo tamƴinii no newaade tun seeɗa-seeɗa.

On jarnaama fii yankinaare mon nden e newaare mon nden Yaakitoraaɗo fii ilan yiite ngen, soondike

lan jooni ɗoo e lewru noowambur haray Sigiri sukkaama ka illan yiite on accay e ndee wonude e ɓaawo

yiite.

1 On jaaraamaHiɗon sutii ko woni e waɗude kon fow, on ɓurnaaka hay e gooto. Gine ko jamaa mun on yiɗi yo wuuru

ngurndan newiiɗan. Gine no hatonjini e ɓantal fii ɗun ko bee ɗate ka yimɓe e jawle maɓɓe dilla no

newori. Woni ko nder gaa, woni ko wonndude e jananiri ndin.

Hiɗen faalaa kadi ilan yiite. Hannde mo alaa ilan yiite wakkilaare mon nden ɓanngataa e on hulay

yollugol jawle mon e ɗun sabu ɗe bunjataa. Hay remoowo si tawii o waawataa marude ko o remi kon o

ɗuytitoto. Ilan yiite ngen ko ko hitti e no arde ko ɓurti ɗun ko yulirɗe internet. Sabu hannde mo alaa

internet haray himo senndaa e winndere nden.

Men dolnoto e internet fii yo on waawu humpondirde e gooto kala e nder aduna on hara hinaa

ndaarirɗun filmuuji, ko fii ko wiɗoree, ko golliree jebina golle mun ɗen, ko ɗun men woni e waɗirde.

Wonannde Rajoo riral on, ko wonuɗon ɗoo kon welii lan mi tippa e ɗun mi jarna on. Mi jarna tinnaare

Yaakitoraaɗo mon on Faana Sumaa. Nde tawnoo e nder gunndoo o waawii yeɗude leydi ndin fow rajoo

riralji. Ko huunde hittunde.

Rajoo riral ko maande woodeede ngenndi ndin. Mo alaa ɗun haray himo wa’i wa wikkaaɗo. Ko ɗun si

meɗen tammbitii mo, meɗen jarna mo.

Hinaa fii jentagol rajoo riral tun ko jentagol rajoo humpitoowo on e ɗenngal ngenndiwal. Sabu kumpitti

hannde ko aalaa mawɗo yewirɗo, fii honɗun? Kumpitti bonɗi no wayla haqqille.

Hannde hannde hare kumpitti no hulɓinii ɓuri tiinde e taasannde. E hiɗen haani holnude jamaa men on.

Humpitugol hinaa kellugol ko anndingol ko woni e feƴƴude e ko laamu ngun woni e waɗude. Anndina

ko ɓuri e moƴƴude e moƴƴannde leydi ndin.

Si woniraali non en lo’ay, leyɗe buy no yanude sabu kumpitti ɗin boniriiɓe, ko ɗun si hiɗen haani

nawrude jamaa men on ka moƴƴaniɓe ɗon.

Rajoo riral tippude e mecce mon ɗen hiɗon haani wonude yeeso jamaa on fii humpitugol ɓe kumpitti

moƴƴi naniiɗi. Humpitugol ko moƴƴi firaa huutorgol e haaju no faaliraa non.

En hayraama duuɓi buy, fii keɓal honngal. Ko onon yo liggotooɓe e rajoo riral jonnee kumpitti googaaji

seeduɗi e faale mon ɗen woɗɗitoɗon ngañanaandi. Ɗon haray moƴƴanii en.

Ardiiɗo hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dumbuyaa ñannde 31 deesammbur innuno hitaande hikka

ko hitaande suɓo-suɓo. Ko dun woni si tawii hiɗen faalaa yo laamu ƴanngal ngal laato no haaniri

wonndude jamaa ɓannginayɓe faale mun e no faaliraa yo leydi ndin joge, ko yo en tinno. Si ko asko

ɗun haray en yiltoray ɓaawo ko ɗun si tawi rajoo riral no haanaa huutoreede fii ɓeydugol naɓidal acca

kala ɓanngina no faaliraa yo piijiɗin warre.

Aduna mo wonuɗen e mun on no hulɓinii no heewi annde. Ko wonunoo kon hanki alaa hannde nowa’i

wa si tawii en yeggitii fow.

Hawtaandi gine ndin adii leyɗe farancinaaje fow hettude ndimu mun.

Ɗun no woodi ka tippunoo, hari ko yimmɓe yiɗunooɓe ɓuttu e ɓantal e jeytaare e dimu. Sabu ɗun

yolliɗen e laawol ngol suɓiɗen fottuɗen e caɗeele heewuɗe kono on saa’i no waylaade.

Hannde wonndude e CNRD e Seneral Maamadii Dummbuyaa meɗen joogi pehe e laawi ɗi men tamƴinii

ɓanginal ardorde nafaynde Gine. Ko bee taƴen kutu, fii no ɗun gasira meɗen hatonjini e mon on fow

Radioojiɗin wallitoto ɓanngingol giiɗe men ɗen faandaare men nden e golleeji men ɗin. Welataa fii

kono en fooloyay.

Cippiro fii ñiiɓingol ɓuttu e nder leydi ndin, cippiro fii heyɗintinal ngal sabu kala ko wonaa e waɗeede

ko fii heyɗintinal ngal.Jamaa Sigiri on neeɓii tampude miɗo anndi. Sabu no wowlirtee non hiɗon jeyaa e dariiɓe daditii fii ndii

hawtaandi men. Arten e golle wattiren yeeso ko mottindirta en kon, ko nawrata ngenndi men ndin yeeso.

Kala e golle mun.

Suɓaaɓe Sigiri, onon kadi geɓal mon no gaa. On adintiniramaa suɓɓo-suɓo saatiingo ngon ko onon

wallitotoo jamaa on no suɓo-suɓo ngon laatora. Mi sikkaa ko on sifa ɓen innayɓe “ko ngal teddungal

ɗoo mi faalanoo” ko yahooɓe ɓadoo jamaa on, ɓe yaadataa e conci danneeji gollida e jamaa on ko ɓen

men yiɗi yi’ude e mon.

Sabu fii foolugol, tammbitoo waɗa ko haani kon ko bee waawen wa’ude e waɗude no jamaa on wa’i

non e ko ɓe faalaa kon. No woodi non ko mi gasata on haalande, kawtal men ngal ka funnaange no mari

caɗeele hiɗon anndi. En innataa caɗeele maɓɓe hittaa e men, annden taho ko woni sommbo caɗeele

maɓɓe ɗen, fii hita en feggo ka ɓe feggii ɗon. Fii hita ɓe raaɓu en.

Awa adintinen woni ko laamiiɓe woni ko jamaa on ko ɓuttu ngun ɓuri hittude e men. Wattanee hilla.

Maandeeji no ɓanngude kono saloɗen, hita en seedu. Saloɗen hita dinaaji men senndu en, hita leƴƴi-

leƴuure senndu en, hita finaa-tawaaji men senndu en.

Ngalu ngun ko e nder ɗuuɗoral ngal daakii Alla tagiraali faataaji (norɗi) fii meere. Leeɓi colli no ɗuuɗi

faataaji. Aduna on ko non woniri.

No ɗuuɗiraawoo, weltoren, weltondiranen e nder teddungal, teddina diina ontigi e ko ontigi suɓii kon.

Gine no waylaade. Ko arata haray en alaa innude hiɗen faala ilan yiite, mi innaali fow gasay ɗoo e ko

arata, kono piiji buy e dow bawgal Alla, fuɗɗete fii yo tawu ɗoo e ko arata hara en yaarii yeeso seeɗa.

Fayɓe ɓen, sukaaɓe ben, ngalu leydi ko ɓiɓɓe mayri ndin. Jiñinee fayɓe ɓen tentinii sukaaɓe worɓe e

rewɓe yo ɓe yahu ka duɗal. Ko jannde nden tun waawata waylude leydi. Si on jiñinii fayɓe ɓen yo ɓe

yahu ɓe jasoya kanŋe hiɗon anndi neeɓaali ka buy e maɓɓe lutti e nder gayɗe no yurmiri.

Miɗo yarlina ɓen ɓe fayɓe mun lutti e nder ɗen gayɗe kanŋe. Yaltinee heddiiɓe ɓen e ɗun, Naɓɓeeɓe

ka duɗal ɓe jannga, ɓe ɓantoo. Ko ɗun si janngo heɓon kanŋe aduna on fow.

Jamaa Sigiri hiɗon jeyaa e ɓuruɓe wakkilaade e ɓuruɓe yiɗude Hawtaandi men ndin. Artee e laawol fii

ɓantal Sigiri. Fii no saare Sigiri nden foolira e ŋari hiɗon mari feere fii ɗun ɗon. E nder jamaa Sigiri ko

jom kanŋe en ɓuri alɗude.

Ɓanten Sigiri, waylen Sigiri watten saare nden saare kanŋe. Ɗun no hitti. Ko kanŋe Gine ɗen woni

alɗinde ca’e goo wano Emirat, wano Duba’i. Etoɗen nafa ɗo’o.

No woodi alɗuɓe, e no woodi faalaaɓe golle ɓe alaa feere. Ko hatta ɓen ɗiɗo wontida e nder yurmondiral

no ɓe yaara yeeso? Jamaa Sigiri, ndaaree ɗon no gasirta.

Ko hikkori senngo ardiigu ngun men wintoto mojobe sonnaaɓe e sukaaɓe fii ɓanŋe hurbitugol demal

ngal. Kono hebulanee fii demal ngal.

Demal buna ngal, woni ko Kankan, woni ko Manjaana ɓe innii men no hitti e maɓɓe. Jamaa sigiri

hebulee. Aawaynooɓe buna ƴettitee keriije ɗen.

Jaɓee gila ndunngu aroowu demal buna ngal fuɗɗitoto e nder laral ngal, ko lutti kon si Alla jaɓii on

yi’anay hoore mon. E nder ko yaawi piiji ɗin waylay.

Hoolee Seneral Maamadii Dummbuyaa no miijoo fii mon. Mawɗo hollii ko satti e makko ko tawde

Ardiiɗo on araali taho Sigiri. Kono o aroyay e miɗo anndi on jaɓɓoyto mo no haaniri.

On jaaraama sanne

Alnike

Faraana ñannde 11 feeburiyee 2025

Perefee on e suu perefeeɓe ɓen Faraana, Du’iiɓe e sonnaabe ardiiɓe Faraana, mawɓe saare, sukaaɓe e

sonnaaɓe mojobe cuɗiiɗe haakojun miɗo yetta on. Men jentike on, men faamii yewterrji mon ɗin. Men

huutoray no haaniri eɓɓooje mon ɗen fii ɓantal laral Faraana ngal.

Miɗo anndi fii ɓantal, no woodi ko gasataa wonude ɓaawo mun. Ɗatal ngal Faraana-Maamun, ɗatal

ngal Faraana-Dabola e ɗatal ngal Kisidugu-Kankan ekn… ko haanuɗe fii ɓantal laral tummbowal

Hawtaandi ndin.

Ngalu demal ngal ko e ngal laral ɓuri mawnude e nder ngenndi ndin. E si tawii hiɗen faalaa yaltude e

nder baasal, waawen faggude leydi men ndin, ko e banŋe demal e ngaynaako wintoto ɗen. Hikka men

wallinay jawle heewuɗe fii sukaaɓe ɓen e sonnaaɓe ɓen fii yeñinngol jawle e immorde e demal.

Miɗo anndi no heddii piiji buy ɗi waɗaaka. No woodi kadi buy waɗaaɗi. Ko bee jonniten Seesaar

hannduyee makko on. Men jentike mawɓe ɓen jooni.

Ɓe inni wonndema gila duuɓi cappanɗe tati Faraana no e nder niwre, kono gila ñannde 5 settammbur

2021 saare nden no wurniteede. Jamaa on ko haqqeeji mun wonaa totteede. Wuurugol no newori e

ɓantal ko hannduyee gooto kala.

Ɗun ko huunde hittunde. Miɗo waawi kadi innude mawɓe ɓen e jamaa Faraana no weltii ko tawi kon

hiɓe haani weltaade ko tawi kon ɓe immitike gila ñannde 5 settambur. E kadi hinaa kamɓe tun ca’e buy

immitike. Neeɓaali ko Tuge immini goɗɗo Konaakiri fii seeditanagol men wonnde gila ndimaaku hettaa

ko e ngal ɓe heɓi ndole e illan yiite.

Miɗo felliti hinaa Tuge tun. Si on yahii e ca’e buy e nder leydi ndin, mi lintataaɗe sakko mi falja, miijo

ngon ko wooto.

Piiji buy waɗaama kono no lutti waɗaaka kon no ɗuuɗi. Ko ɗun si meɗen ñaagoo du’aaji mawɓe ɓen,

e wakkilaare jamaa on wonndude e naɓidal e huuwondiral fii ɓantal leydi men ndin.

Ɓantal fii fow. Wurin men fuɗɗike. Mo ƴewtike km 30 binnde ɗoo o tinay kuugal mawngal. Ɗatal laana

“taransigineyen” no wallineede ko ada oogirɗe njanɗe Simandu e maakitiiji. Wano hollirnoo lanɗo

Ruwandaa on Kigali: “mo waɗii ɗatal laana haray udditii ɗatal ɓantal. Awa jamaa Faranaa hoolee aroore

hay si tawii hiɗon sutii caɗeele ɗen. On alaa ilan yiite, ɗate mon ɗen no heewi nduggu, faaleeji mon ɗin

no ɗuuɗi. Kono ko mi wi’ata on ko hoolee, e nder dumunnehun nii haray hiɓɓike e mon ɓantal mawngal

e nder laral mon ngal, laral wa’unoo ngal wa si no yeggitaa. On yi’ay, hinaa yewtere dawro (politiki).

Mi senndoda e mon, Gine no immitaade, Gine yaaray yeeso.

E nde Gine no yaara yeeso, laral Faraana ngal ko yeeso wattirtee hoolee. Hita on ñobbu juuɗe.

Hita on yurmintino. Jarnee Alla e jonniton Seesar geɓal makko ngal.

Kalaldi men ndin Dumbuyaa, sabu anniyee makko o waawii waɗude ko woɓɓe yiɗaano waɗude: ɗatal

laana kan e yeñinngol oogirde nden Simandu. Ɗun ɗoo ko fuɗɗoode nden nii.

Ko ko mi anndi mi woni on e haalannde ko wonaa e waɗeede kon simanndu ko fuɗɗoode eɓɓoore

mawnde waylaynde Gine, waɗa Hawtaandi ndin leydi hittundi e nder Afiriki e nder winndere nden.

Faraana ñannde 13 Feeburiyee 2025.

En heyɗintiniri ndimu men ngun wurnitugol werde nden Nijer. Mi aruno, mi ƴewtii ndee werde e

hitaande 1989 nden ñannde mi yoomuno. Tentinii nde tawunoo werde wa ndee, jeyaande e maandeeji

ndimu men ngun, labiraande nii, yo tawu hara no weddoraa nii. Kooko nde weddaa fow, hinde

weddodaa e taariika men e pinal men e finaa-tawaaji men ɓannginɗi noone no darnirten kuɓeeje men.

Ñeeñuɓe timmbunooɓe ɗun ɓen haanaano yi’ude ɗun no yanira nii.

Tippude e ɗun ko e nder welo-welo mi yi’itir ndee werde no immitii. Miɗo jarna ɓee wakkiliiɓe fow fii

no ɗun ɗoo laatora. Ɗee golle ko ɓanngini aniiyeeji moƴƴi ɗi ardiigu ngun ardini fii ɓantugol hawtaandi

ndin.

Heyɗintinal ngal hinaa e konngol haaɗi. Ko giiɗe goo e laamorɗe goo, ko faale weldintinngol en e

taarika men on e fewndaare fii ñinnugol aroore men nden. No e nder heyɗintingol ndee weede Nijer

ewol fii ndiyan, fii canɗi men ɗin fii no wuuruɓe e binndi ɗii canɗi no wonira e hunndaari hiwaandi;

sabu ngurndan alaa ka ndiyan alaa.

Ko ɗun si ɗii cuuɗi jeenay ka werde ɗoo, no ɓanngini miijo sincunooɓe huuwondiral Afirikinaaɓe.

Ngon miijo no haanaa wurniteede wonndude e faandaaje kese, faandaaje kenndeeje. Ko fii ɗun si

Seneral Maamadii Dummbuyaa no jammaa ŋanaajo Pelle Fuuta Jaloo, sabu ka ɓaawo canɗi, ko ɓaawo

pelle himo faandii wurnitugol ngenndi ndin gay sikke e gay kullol. Himo miijii timmbugol Gine

ɓantorayɗo hoolaare mo konngol jaɓaa e nder Afiriki. Gine mo konngol mun ƴettetee e Mano river

Union, l’OMVG, l’OMVS, ABN yeru leyɗe 15 e nder Afriki.

Wonndude e wurnitugol ndee werde faandaare nden no yawti ko CEDEAO on woni kon hannde. Sabu

wuuruɓe ɓen e fee ngol caangol no yawti keeri hernaange Afiriki ɗin. Ɗun ko wano Kamerun, wano

Caad. Ko ɗun si jamaa Faraana on maa yimɓe laral ngal no haani tutugol leɗɗe sabu yooru ngun no

ɓadaade. Ko mi hewti ɗoo hecci-hanki, mawɓe ɓen innanno wonnde Faraana no e nder niwre. Kono

Farana no immitaade. Kono immitannde mawnde nden ko tawde Faraana no hurmbitude ndee werde

Nijer. Ndee ko maande mawnde, hiweende, huutoree nde fewten ko arata.

Ko sifa nii tun waawirten accande jeere men nden e fayɓe men ɓen ndonndi mawndi, e nder timmbugol

ngenndi mawndi wano adiinooɓe timmbirnoo dawlaaji gila duuɓi teemeɗɗe teemeɗɗe e nder hirnaange

afiriki. Hita en yeggituɗun.

Si en yeggitii tawal men ngal en wonay majjuɓe, si en wurnitii tawal men ngal en wattii ɗon fewndaare

winndere nden en foolay ardoɗen.

Miɗo jarna on sanne.

Faraana ñannde 13 feeburiyee 2025

Guwerner laral Faraana, du’iiɓe e sonnaaɓe ardiiɓe Faraana, toɗɗaaɓe e suɓaaɓe, jamaa Faraana

wakkiliiɗo, hanki hari hiɗen ƴewtoo golleeji ɗatal laana kan ɗun ko km 15 maa 20 e ɗoo. Wano mi

wi’iri non, golle ɗen ko mawɗe e ɗe waylay hunndaari faggudu laral tummbowal Gine ngal.

Mbaylanduru ndun haaɗataa e laral Faraana ngal tun, kono ko kanngal ɓurata nafitorde. E ɗun fow

anndintinen ko tugaale ɗiɗi ɗowi ɗoworde Seneral Maamadii Dummbuyaa ardiiɗo Hawtaandi ndin.

Gila bimmbi ñannde o ƴetti laamu ngun, o ardini huuwondiral e nder laaɓal weldintina jamaa on fii no

mo kala waawira jentaade ɗimmo mun, munñanoo mo.

Yettude Alla, ngal banŋal ɗon no muutaade sabu en innataa ngal joofinii. Ɗimmunɗun ko heyɗintinal

ngal.

hundaari ndin e boneeji wonuɗi e jaalaade. Tippude e ɗun ndaaree alhaaliiji wonaaɗi e timmbeede

wonannde poliisi on e kiwal jamaa on fow. Ko farilla wonani leydi ndin fii daranagol hannduyeeji kala

neɗɗanke. Tammo ko yalti e koo ko yewtuɗen ɗoo fow, ko eɓɓoore nden Simandu, ko huunde labaande.

Kono ko huunde lanndiinde jebbilaare fii hita moƴƴere nden ardu e tallallakeeji kesi.

Laamu ngun no haani adintinde ko aroyta e nder duuɓi jowi, duuɓi sappo. Ko fii ɗun si hiɗen sincude

kuɓeeje ko poliisiiɓe weera komisariyaaji hen fow e nder ngenndi ndin. Sabu janngo-janngo guluuje-

guluuje yimɓe giddanay laral tummbowal ngal no ɗaɓɓa golle. Ko fii ɗun adintinten fii wallitagol

ngenndi ndin no ndi ñiiɓiniral ɓaltal ngal e nder laral e hoore takkingal ngal fow.

Ko ko haani, mi wowla fii yo yimɓe ɓen faamu wonndema ardu poliisiiɓe ɓen no yaadi e heyɗintinal

ngal. Wi’en fahin hino yaadi e hebulanagol Simandu 2040 e no wattii ɗon kiwal jamaa on e jawle maɓɓe

ɗen fii no ɓe wuurira no haaniri. Mi ndaarii werde Nijer nden jooni, miɗo weltii ko nden werde

heyɗintinaa kon.

Ñannde ɗiɗi oktombur feƴƴuɗo hari miɗo ɗoo e innde Lanɗo on fii jonnugol saabiwal saare nden Sonna

Anderee Tuure. Sonnaajo Ardiiɗo arano Hawtaandi Gine ndin Aamadu Seeku Tuuree. Mi anndintinay

wonndema halfinaaɓe ɓen kiwal ngal gila ñannde 5 settammbur 2021, ɓe yeggitaaka. Sabu miɗo annditi

Seneral Idi Amin immino law fii heyɗintingol wonunndeeji e annditanngol yo Alla hinno Kaman Jaabii

Koohoojo e konu Gine ngun jeyaaɗo e ngal laral. On ko arano, si mi faayaa, e dogimmɓe Alapuren ka

konu men. Ngal laral yeɗii ndii leydi men yimɓe hittuɓe ŋanaaɓe.

Hita en yeggitu fii maɓɓe, hiɓe tawaa e ngalu leydi ndin. Tippude e ɗun hiɗen jarnaɓe anndintina fii

maɓɓe yo Alla hinno ɓe yaafooɓe. Jamaa Faraana, heyɗital ngal fokkitii.

Faraana, laral tummbowal no immitaade. Ɓurtee jogondirde, yumondiron, mofton pehe ɗen fow fii

tammbitatagol Gine e nder yaadu mun dun e nder ɓantal ngal.

Miɗo jarna on sanne.

Loolaa ñannde 7 feeburiyee 2025

Fii hurbitugol Rajoo riral on Loolaa, no woodi ko welaa jaɓinaade sabu gila hettuɗen ndimu men ngun

haa hannde Loolaa alaa rajoo. Ko fii ɗun, fii ɓannginngol angisannde Ardiigu Gine ngun e sollintingol

ndimu ngun e nder ngenndi ndin fow tawi bee e nder heñaare men yeɗa Loolaa rajoo riral.

Ɗun ɗoo hollii hay nokku e nder leydi ndin haanaaka yeggiteede. E tummbun ko kun fanɗi woo haanaa

wonude e ley kiwal konu jananu maa rajoo janano. Si tawii Loolaa en waawataa jenntaade RTG, ɓe

alaa rajoo riral haray no wa’i wa si tawii en weddike lowre men goo e nder leydi ndin. Ko onon yo

guwerner, yo perefee ko onon woni maande leyndi ndin ɗoo.

E hoore ko wonuɗon kon maande, oo rajoo riral wallitoto on no ɓadoron jamaa mon on. Yewtere ko

nde fanɗi woo ka nder biroo mon hewtay jamaa mon on fow woni ko guwerner on woni ko perefee on

woni ko mawɓe ɓen. Oo rajoo no hittii fii ñinnugol huuwondiral, humondiral, e naɓidal kakkundeeji

mon. Hummpondiral yaawungal adi laawaade.

Ɗoo e yeeso ko rajoo riral on woni nokkuure humpitirde nden e nder ngoƴomaare tun haray yewtere

ardiigu ngun hewti jamaa on fow. Hiɗon anndi si haaju yanii ko aala hittuɗo fii humpitugol jamaa on.

Jamaa on kadi no waawi huutorde mo fii humpitugol ko woni e feƴƴude. Humpita ardiiɓe ɓen ko

fewndii ka ɓe hikkori. Hiwen mo, dankoɗen mo, ko aala men en fow.

Kamama Kamama1

. On jaaraama sanne.

Sandanfara ñannde 14 feeburiyee 2025.

Du’iiɓe e sonnaaɓe jeyaaɓe e ardiigu, guwerner laral Faraana ngal perefee Dingiraaji mokobaaɓe

Samerfara, Kambayaa, Kankanfodeyaa Alahajji Dawda Sisee, ko welo-welo mawngu wonani jeyaaɓe

e laamu ɓe mi wonndi ɗoo, taweede e hurmbitugol ɗee golle mawɗe ɗe ɗii koɗooli tati waɗi ɗun ko

Kambayaa, Kankanfodeyaa e Samerfara. Ngal kuugal yimɓe koɗooli no mawni finnde. No ɓanngini

wonnde siɗɗo hiɗaa tun mo kafuɗaa ƴiiƴan.

Siɗo ko mo kafuɗaa nafoore. Siɗɗo ko anndinoowo ma wonnde ko kafuɗon kon ko nafa mon on fow.

Ɗii koɗooli tati jeyaaɗi e perefektiirji ɗiɗi Daabolaa e Dingiraaji bannginirii ɗun kuungal jeyaangal e

pide CNRD ɗen: mottondiral.

Mottondiral hinaa wi’ugol tun yiɗindiren. Mottondiral no holli jonnindirgol juuɗe fii toppitagol e

caɗeele men ɗen. Fii waylugol heɓɓitoo fii ɓe alaa feere ɓen yo barkinor maruɓe ɓen, fii yo newano

fow. Ka nder Laral, be wi’ii men wonndema kala tutuɗo leggal naatay aljanna. Sabu si feƴƴii ontigi

feƴƴooɓe ɗuhoto ɗowdi maggal, woɓɓe ñaama dimɗe magal. Waɗooɓe ɗatal, maa ƴanɗe no feƴƴi ɓen

tutuɓe leɗɗe sabu hiɓe yiitinndina yimɓe e koɗooli.

Hiɓe yiitinndina ɓe anndindiraano. Hiɓe ɗuyta junndi laawol. Gila duuɓi cappanɗe hari no wi’e tiggee

binnde mon, sabu si yeddondiral waɗii haray laawol futu ngun woɗɗaa.

Hannde ngal ɗatal jogindirii Daabolaa e Dingiraaji, ngal ɗuytii junndi ndin. Miijiɓe hunni ndee eɓɓoore

waɗii faale mawɓe ɓen adi hannde.

Mi jentike moƴƴa yewtere Komamndoo nden, o ɓannginii wonndema ɗun hari ko faale mawɗo mawɓe

maɓɓe ɓen gila neeɓii, kono hari ɓe heɓaali feere hunnugol ɗun.

Onon on waawii waɗude. On teddinii fii maɓɓe hay si tawii ɓe woodaaka. On jaaraama.

On waɗii ko ɓuri e sattude kon. Luttii ko ardiigu ngun waɗata kon. Men yottinay ko ɓuri e yaawude e

Seneral konu ngun Maamadii dummbuyaa faaleeji mon ɗin.

Faale mon arano on ko okkugol ngal ɗatal innde. E ɗimmunɗun ko waɗugol ndole e maggal. Hara ɗun

hinaa ko haani?

Yaakitoraaɗo fii faggudu ndun no ɓaawo an ɗoo. Himo anndi wonndema jamaa on mooɓitii miliyaarji

18 maa ko ɓuri. Tippude e ko ɓe linti kon. Kono lakkere maɓɓe nden, saa’i maɓɓe on, doole maɓɓe ɗen

lintaaka.

Tippude e ɗun mi innay no ɓuri miliyaaji 18 huutoraama fii ngal ɗatal. Hiɗen weltanoo sonnaaɓe e

duu’iiɓe e mawɓe e sukaaɓe e wonuɓe ka jananiri fow jeyaaɓe e ɗii koɗooli tawdaaɓe e ɗee golle . Ɓe

fow ɓe jaaraama.

On ɓannginii misal mawngal yiɗugol leydi-baaba e newingol ngurdan siɓɓe mon ɓen. Ngal misal no

anndintina lan ɗee balɗe Yoomu wonndude e kaafaaje, huutorde juuɗe maɓɓe ɗen, yimɓe Yoomu ɓen

waɗii ɗatal haa Labiriyaa.

Ɓe waɗii ko ɓe waawi waɗude kon. Ko lutti kon ko ngenndi ndin luttani, fii yo jamaa on anndu no

annditanaa. Alnikee 1 on jaaraama sanne.

Miɗo jarna on fii golle mon ɗen. Ko golle kelɗuɗe waɗuɗon

Alnikee on jaaraama sanne.

Beyla ñannde 09 feeburiyee 2025

Wullintanɗe mon ɗen, mojobe karalɓe waɗete taskorɗe ka Yaakitore aranere e yaakitorɗe hertorɗe fii

ko jaaboyoo on. Ndee arannde amen ɗoo ko immorde e angisannde ngenndi ndin e ko feƴƴi kon ndaara

taskoo annda si men hunnii aadi. Miɗo tamƴinii wonndema ko ɗuuɗi e ko eɓɓanoo gila hitaande 2012

haanii lannintinaaka. E ko ɗun waɗi sino hitti honno Yaakitoraaɗo, etagol fii no eɓɓooje fuɗɗaaɗe ɗen

lannitee? E saa’iji happaaɗi ɗin.

Mi yi’ii naanen nii eɓɓoore sakkunde 35% golleede hara le ko yoɓaande yeru 90%. Ɗun le haanaa.

Fewndoɗoo taho ko ɗun hitti e amen fii yo fow lannite fii ko fuɗɗaa kon fow yo gaynite. Ɗun ko eɓɓooje

feƴƴuɗe ɗen.

Fii ko fewndii kon, Beylaa wonay woni saare njannde hiɗon haani hebulaade fii ɗun. Hiɗon saatini

eɓɓoore ɓurunde e hittude e nder Afiriki ko eɓɓoore Simandu.

Jooni-jooni mi lanndike ƴaakitoraaɗo fii ca’e ɗen ko honɗun eɓɓaa fii saare Beylaa nden? Toppitagol

saare nden ko fewndo ɗoo haanaa fuɗɗeede, ko bee anndee ka ɗatal fuɗɗii e ka ngal hattii.

Alhaaliiji kafaaɗi ɗin no haani hara nii nii no ciifaa e hoore kaydi. Sabu men yiɗataa yi’ude yo saare

mawnu gay alhaalaaji hittuɗi wano ca’e njane goo ɗe men anndi.

No haani ka tawata toɗɗaaɓe ka ardiigu e suɓaaɓe ɓen wonndude e kippu yaakitorde nden yo jooɗodu

ɓe halda, ɓe pirintina ɗoo e lannoode hitaande nden ko honno Beylaa wa’oyta e nder duuɓi ɗiɗi, maa

duuɓi tati. Sabu si ɗun waɗaaka, e nder dummunehun nii, jamaa Beyla sowoto nde laabi ɗiɗi maa nde

laabi tati.

Si huunde eɓɓaaka fii wernugol jamaa on, darna duɗe e cuuɗi ñawndirɗi, nokkeeli fijirɗi, haray woni

saare nde waawataa ñiɓude ɓantal mayre. Yaakitoraaɗo, hiɗe mari golle tuma wowluɗen woo fii

simandu 2040 e hin-le Simandu 2040 ko Beyla e Keruwaane fuɗɗorta. Hinaa Gine e nder duuɓi 15.

Gine e nder duuɓi 15 ko hannde fuɗɗotoo ɗun kadi le ko ɗoo Beylaa. Awaa si hiɗen faalaa joofinoygol

eɓɓoore Simandu nden ko bee ɗoo e lannoode hitaande nden, lannude waawen holluɗe mbawdi men

ndin e ardagol, e adintingol fii yo Beylaa darnire no haaniri rippude e faandaareeji men ɗin.

Fii ɗun ko bee ardiiɓe ɓen ka dow, e ɓee ka laral, e ɓee ka koɗooli naɓida wooda ko ɓe bannginani en

hinaa ñannde hare konu eltetee. Konu ko yo elte adi hare ɗen.

Ɗun no jari yo en innu ko fewndo ɗoo miijitoto ɗen no ɓeylaa wa’ataa e nder 2026. Ɗun non hinaa

laamu ngun tun ko golle kafaaɗe. Rewɓe ɓen hollii wonnde ɓe sincii mojobe yeñinirɗe jawle.

Mi yiidii e worbe e sonnaaɓe yeñinooɓe jawle e nder Beylaa, ɗun waɗii nii lebbi. Ɓe holli wonndema

ɓe tanñataa maakiti on sabu faaleeji Rio Tinto e woɓe goo kadi no ɗuuɗi. Konon non wonndude e maɓɓe

e gaynay huɓindagol faaleeji maɓɓe ɗin. Ko ɗun si waɗi hiɗon haani naɓidude e Yaakitorɗe hertorɗe

ɗen fii no saare Beylaa nden wonira hebuliinde. Eɓɓa no nde haani wa’oyde e hitaande 2050.

Piiji buy no saatii, on tinii nii nii on alaa ɗate, on innii nduggu no ɗuuɗi ko goonga. Ko gila ɗoo

fuɗɗotoɗon gollude fii mun, naɓon ka perfektir, ɓen kadi naɓa ka reesiyon, ɓen kadi naɓana Yaakitorɗe

hertorɗe hara hiɗon ɓanngina ko faala ɗon kon. Kono si kala fankii huccii innii kañun ko ka heɓata ɗon

gokkun haray gasaali. Alla no yamiri hiwugol dankoo kafu jamaa on fii no ɓii men tawira ndonndi.

Immee kisan, immanee. Mi taawii ko Yaakitoraaɗo fii jannde ente on ɓuraa kellaneede.

Miɗo jarna on fii ɗen kelle ɗe kellanɗon Yaakitoraaɗo San Pol Seedii. Ɗun no holli wonndema jamaa

men on ko sukaaɓe ɓuri ɗuuɗude hiɓe hatonji e jannde, hiɓe hatonjini e hebuleede. E ɗun ko farilla emen fii yo ɓee sukaaɓe janngu. Hara e nder hitaande, duuɓi ɗiɗi maa tati ta ɓe jooɗo e wullugol hara

jawle mawɗe no yeñineede ka maɓɓe. Ko ɗun si hiɗen haani ɓe jiñide ɓe jannga hara ɓe jooɗaaki e

fijindaaru, hara hay si ko mecce hiɓe haani ekkitaade, ɗaɓɓa golle duumiiɗe.

Wonndude e Yaakitoraaɗo jannde mecce on en hurmbitay jooni duɗal mecce. Ɗun ɗon ko faale sukaaɓe

ɓen sabu si ɓe jannaaka, ko caɗeele ɓe wonanta en. Jiñineeɓe ɓe jannga.

Si tawii hiɗen huli janngo, ko tawde huunde en hebulaali hannde fayɓe men ɓen. Si warrii non haray en

faayii e farilla men on. E nder eɓɓoore Simandu ndun 20 haa 25 % ko fanɗi woo ko fii jannde e cellal

e ko yaadi e neɗɗanke huutortee. Hita on woɗɗito e baylanduru arooru ndun.

Hebulee wonugol worɓe e rewɓe saa’i mon on. Si saa’i wonuɗo e arde on nanndaa e Beylaa hankiijo

on. Sabu aroowo on ko Beylaa saare nde suluuji, ko saare nde mecce kese, ko Beylaa ɗuuɗa mbaadiijo,

ko ɗun si sukaaɓe ɓen no haani hebulaade ekkitoo mecce.

Hita on hilno ko alanaa wonanaa, men etoto fii yo jannde mecce wonu haqiiqa e ngal laral ngenndi men.

Men etoto fahin fii yeñinooɓe jawle men ɓen tammbitoo fii ƴuringol mojoboy yeñinirkoy jawle koy,

wonaa e ballondirgol. Hara Iburaahiima ballaaki Sammba, maa hara Demba e Iburaahiima ballondiraali

kono ɓe jonnindira juuɗe fii no ɓe jannira, elta gollooɓe fii no golle ɗen yaara yeeso.

Ko ɗun haanuɗen hebulude ko ɗun si duhiiɓe e sonnaaɓe Yaakitoraaɓe hiɗon haani tawdeede e jamaa

on wallitoɗon ɓe ɓe faama faandaare e handuyee saare suluuji e mecce yaaduɗe e mun.

Ɗun ɗoo no tawaa e ardu amen ndun anndingol jamaa on wonnde hiɓe haani etoo fii no nawlira woɓɓe

goo. Mi yiɗaa yo wonu e nder hitaande maa hitaande e feccere yo tawu nde liggotooɓe no liggoo yo

tawu hara ginenaaɓe ɓen ko e hoore kolli limetee. Hara Iwarnaaɓe maa hoɓɓe goo. Jiñinee fayɓe mon

ɓen ɓe jannga.

E yaltuɓe jannde huuɓunde nden yo naɓire ka duɗe mecce. Elten fayɓe men ɓen wattemɓe e laawol

feewungol fii yo wonu e nder duuɓi hara hiɗen mari du’iiɓe e sonnaaɓe gasayɓe gollugol no haaniri.

Laana kan no arde, Kanaa on yi’ii laana Beyla ɗoo gila hettuɗen ndimu men ngun? Awa hebulee yi’ugol

laana. Laana adayka yimɓe e jawle. Hebulee fii to’ugol, Demal ngal hinaa ko wattirtee ɓaawo. Ko ko

haanaa ardineede.

Remen, wakkilinen mojobe tutooɓe bantara ɓe ɓurta jogondirde. Miɗo yiɗi yi’ugol Gine no ƴellii

ɓantori awru bantara, fii yo en wonu yeeyooɓe bantara ka yaasi woni ko conndi, woni ko kanngal tigi.

Bantara no waawi faggude jamaa men on.

Ko honɗun haɗata en ɓantugol awru bantara? Mojobe sonnaaɓe e sukaaɓe ɗoo yo tiggito e toragol Alla

hara hiɗon seppude e hoore kanŋe. Ko honɗun woni ɗun? Immoɗen gollen. En gollataa fota ka nder

leydi men mo ndaarii wulaaji menɗin o taway no woodi fota ka gollee. Leydi ko adii kon ko sonnaaɓe

e du’iibe waawuɓe faggugol jamaa mun on.

Remen, ko leydi tun jonnataa go’o, ndi rutte sappo. Jooni ɗoo, wonannde mojobe sonnaaɓe, ɓe Ardiiɗo

on wakkilini en ndartay ko ɓe jokki. Mojobe ɗen tatii non. En ndaaray si tawii hiɓe gollirde no haaniri.

Wonndude e Yaakiraaɗo fii winntaari, en ndaaray e nder ɗee jonte arooje no jonnirten mojobe sonnaabe

e sukaabe jokkuɓe demal hay si ko miliyon 30 maa 40 dolar.

Miliyon 10 dolar ko jelu ? Ɗun ko miliyaaruuji 100. Miliyon 20 dolar, ɗun ko miliyaaruji 200 faran

ginenaaɓe. Milion 30 dolar, ɗun ko miliyaaruuji 300. Min wurin miɗo hebulii fii ndaarugol si Banki

winndere nden luujoto fii miliyon 100 dolar, watten 50% e sookee bankiiji ñawliɗanɗi fii golle tippude

e yaadugol e sariyaa, ɗun ko hawrata ko Miliyaaruuji 500 faran ginenaaɓe.

Ɗon hara ka jiñino fii demal aroowal, ko yo tawu hara ngese bantara buy no woodaa. Gese ñebbe buy

no woodaa, gese basalle buy no woodaa. gese maaro buy no woodaa ko ɗii woni ngalu leydi.E dow bawgal Alla, si en heɓii ballal ngal miliyonji 100 dolar fii demal ngal, mi aadanike on miliyon

50 dolar on ko e laawol ñawlugol ɗee dame ɗe mi jantii dow ɗoo. Jamaa weelaaɗo hinaa jamaa dimo.

Jamaa haaruɗo, ko jamaa gasayɗo alɗude ñannde woo ñannde.

Tinnoɗen e mun, oogirɗe jawle leyɗi no alɗina kono ko demal ngal nawrata en yeeso.

Miɗo hoolori on, wakkiloɗen gollen, ñiiɓen e jokkere enɗan. Sabu si ɓuttu alaa en heɓataa fere yahugol

ka ngesa. Ko ɗun si mi innay ko onon yo mawɓe e toɗɗaaɓe e suɓaaɓe hiɗon haani etaade no ɓuttu

ñiiɓira e nder leydi ndin fow, tentinii lara Serekore ngal Beylaa jeyaa e mun. Ko ɗun wallata newinana

fayɓe men ɓen no ɓe janngira, no ɓe ɓantora, okkoraɓe tama’u, riiwa ngayngu e yeddondire ɗe alanaa-

wonanaa. Wattiren ɗun fow ɓaawo. Annditen ko hitti, ko anndugol ko honɗun waɗanten ngenndi men

ndin. Ñiiɓinen yurmondiral hakkundeeji men. Ko ngal yurmondiral nafata en. Mono mari gokkun o

senndodee.

Kono si mi alaa, a alaa, en nanngii e haɓugol, mi sikkii ko an haɗi mi heɓa haray no hawnii. Yalten e

ɗun. Alla okkorii en piiji buy, toppitoɗen ɗi, ko ɗun newinanta en ɓantugol leydi men ndin wattandi e

laawol feewungol.

Ko ɗun woni faandaare heyɗintinal ngal. Ko ɗun si Ardiiɗo Seneral Maamadii Dummbuyaa innii

heyɗintinal ko fii yo tawu janngo gine men no alɗi, e ko leyndi ndi jananɓe dogitanta fii ɗaɓɓere golle

e ngurndan newiiɗan. Yaccoɗen sabu si en innii en waɗay en waaway.

Mawɓe Beyla etee no ɓeynguureeji Beylaa ɗin fow moƴƴintinira, ɗi seeda e konnaagu e haasidiyaagal.

Etee no fayɓe ɓen woɗɗondira e puyndan e haasidi. Sabu ko ɗii woni sommbo hare.

Seeden e ɗun, sonnaaɓe wakkilee, hoolee hoore mon on wallete sabu ko on wakkiliibe. Ko haa tun

neɗɗo hewta ka maakiti o annday wakkilaare mon nden. Ko njelo e mon dawata ka maakiti maa ka

ngesa. Ko hasii kon ko onon ɓee rewɓe hiɗon weltanaa e on wallitete. Min e Seneral Maamadii

Dummbuyaa men yewtii bimmbi ɗoo, ko ɗun o neli lan.

O innin-mi wonndema, himo miijoo fii mon himo yiɗi on. Woo ko yo on eto eɓɓoore Simandu nden

wona ko laatii yumondiree jogondiron. Himo hoolori on, leydi ndin fow no hoolori on sabu simandu ko fii Gine fow.

On jaaraama sanne.

Faraana ñannde 12 feeburiyee 2025

Sonna Ardiiɗo duɗal mawngal ISAV hertorgal demal, Cernooɓe jannooɓe e ngal duɗal, taalibaaɓe

du’iiɓe e sonnaaɓe ko welo-welo mawɗoo wonani lan tawdegol e mon. Yo on fellitu hari miɗo habbii

ndee ñalaande gila neeɓii, sabu ko on maande mawnde humindirnde wiɗagol e huutorgol ko wiɗaa fii

battingol e ngurndan jamaa on. Wurin ko sabu ɗun si mi ɓaƴƴinanay on gunndoo hun. Koolaaɗo Kuuɓal

(SG) mon on e jannooɓe goo no humpitii.

Meɗen yaccaade ñinnugol eɓɓoore inneteende PAEnA. Nden eɓɓoore ko fii toppitagol sukaaɓe feruɓe

artiraaɓe, sukaaɓe woppuɓe jannde no timmbira liggehoy yeñinaykoy jawle. Men yaccoto e mun. Ko

ɗun holli miɗo naɓidi e woɓɓe e jannooɓe on ɓen. On jaaraama sanne.

Ɗimmuɗun ko jarsiisihun nii, miɗo yiɗi faggudu koɗooli. Nduu faggudu wallitotoondu koɗooli men

ɗin e jamaa majji on no ɓe anndira pellet ko e nder Aljanna ɓe woni wano holliri woɓɓe. Kono oo

Aljanna, wano woniri non Alla no okkori en hakkille, waylen hunndaari men ndin, nokkeeli nguuree

men on. Huutoren hakkile men ɗen, wintoɗen ka koɗooli men e nder nooneeli golle heewuɗi.

Fii tutugol leɗɗe, hiɗen jogii leyɗe ɗe ɓe innata en huunde moƴƴataa e majje, hinaa goonga. Si wonirii

non ndaaren gonngal. Hanki hari mawɓe men, ko innata aawen dimɗeyankooje ɗen, leɗɗe ladde ɗen en

hatonjinaa sabu ladde nden no waɗori ɗen ɗon. Hannde ko ɗen non woni jawdi, sabu faggudu

humondirndu e leɗɗe ladde no mawnude tun. Hannde ko ɗe yeñinirɗe jawle ko mawni.

Si miɗo anndi ndii leydi no yoori kono no fuɗa e mayri oo noone leɗɗe ɗoo, e nder duuɓi 5, 25, 28 si

mi aawii ɗen haray mi wurnitiindi.

Tippude e ngal misal, ko honɗun mi faalaa wowlude? Hiɗon mari ganndal, hiɗon haani men wallude,

koɗooli amen ɗin wona wonunnde newiinde. E misal: Masanta men yahuno ƴewtagol wonunnde

sonnaaɓe Usuline. Hiɓe timmbi ko innetee biodigester. ɗun ko huunde newiinde fii moƴƴingol gaasi fii

kuɓɓan. Ɗun ɗon no wallitii jamaa on sabu ɓe yahataa nano e ñaamo fii teenugol donngal leɗɗe.

Awa ko fii innugol on, ko yo on huutor hakkile mon ɗen, fii ngenndi men ndin. Si mi innii ɗun on

jaaboto jooni wano honno? Awa Banki suukaabe ɓen tammbitoto on.

Suɓotooɓe ɓen laawol yeñinngol jawle ƴellitanto jooni hoore mun. Sabu wintaari mun no woodaa.

ɗimmun ɗun men huutoroyay woɓɓe e mon fii tammɓitagol mojobe sonnaaɓe e sukaabe suɓiiɓe demal.

Ko sifaa nii tun waawirten waylude leydi men ndin. Yaakitoraaɗo on ka duɗe Mawɗe holli naanen

wonndema ko demal men ngal faggirten miliyonji 14 jamaa men on. No moƴƴi. Kono faaandaare men

nden tigi -tigi ko yo tawu e nder duuɓi seeɗa hara demal men ngal waawii faggude miliyonji cappanɗe-

cappaɗe afirikinaabe e winndeyankooɓe.

Bengalades duuɓi no feƴƴi hari ko e nder tampere ɓe woni. Ko e nder pehinorɗe seeɗa, ɓe naɓi seeɗaaɓe

janngoyi fii demal, hannde hiɓe jeyaa e ɓurayɓe remude maaro e nder aduna on. Ɗun ɗon ko go’o.

Ɗimmun ɗun hiɗen wowla fii baylanduriu yaasi. Ko men wonunoo Serekore men yahuno e koɗolun,

ɓe hollimen awdi maaro iwrundi Koore-di-siid ndi tawata coñal mun no ɗuuɗi ɓuri ko woowuɗen

remude kon.

Hiɗon mari ganndal miɗo anndi hiɗon mari ɗoo wiɗotooɓe ƴellitiiɓe manaaɓe, kono ɓe wallitaaka fii

sendodugol ballafuyeeji maɓɓe ɗin fii no ɗi anndora.Sonna Ardiiɗo duɗal mawngal ISAV hertorgal demal, Cernooɓe jannooɓe e ngal duɗal etoɗen no ngal

duɗal hertorngal demal wona ƴanngal hakkunde du’iiɓe e sonnaaɓe yeñinooɓe faggudu. Ko ngol laawol

tun gassata en wallitaade fii lollinngol winɗanɗe e ballafuyeeji mon ɗin fii yo en tawe e janteteeɓe fii

mun ɓen nde fii gannde no wowlee. Aduna on annda wonnde e duɗal Faraana, wiɗotooɓe mawɓe no hen.

On jaraama sanne.

Serekore ñannde 5 feeburiyee 2025 – 

E nder ndee nokkuure, Suɓaaɓe fii ardagol koɗooli ɗin no nder gaa. Ardiiɓe kartiyeejiɗin no gaa, ardiiɓe mojobe e kawtitte saare nden no gaa, sendikaaɓe ɓen no gaa. E ma’anaa koohooɓe saare nden fow no nder gaa. Mi waawaa e innde an maa e innde ardiigu ngu mi ardii ngun, ronkude yottinnde e mon hiwrannde e jarnoore Ardiiɗo Hawtaandi ndin Seneral Maamadii Dummbuyaa.

 

Pellet on lannditoto ko fii honɗun Ardiiɗo jarnirta on. Fellitee on laatike ko on yankiniiɓe sabu ñannde 01 deesammbur 2024 kaawee mawɗo waɗii e nder ndee saare. E innde Ardiiɗo on e innde yaakitoraaɓe ɓen fow, e kadi e innde jamaa Gine on meɗen jarna on sabu jebbilaare mon nden e yankinaare mon nden e oo kaawee tentinii no waawirɗon yarlinde jamaa mon on non.  Toroo on yarlagol. En anintiniray ɗoo faatiibe e on kaawee sabu yeɗugol ngoƴomaare deeƴere. On jaaraama.

 

Miɗo tamƴinii Perefee on waɗii ñoggannde caɗeele e faaleeji jamaa Serekore on. Fayda ko o ɓanngini kon fow no hitti e no haani wonannde Saare mawnde ñam-naange Hawtaandi Gine ndin.

Mi artataa e ɗun fow sabu ɗoo e yeeso, ardiigu ngun wattay ɗun e nder hannduyeeji Serekore ɗin. Men etoto fii feere mun ko lawɗi, ɓay hiɗon anndi 2025 ko hitaande suɓo-suɓo. Gooto kala e men no mari ko haani waɗude e nder ɗun: onon suɓaaɓe ko ardoo koɗooli ɗin, ardiiɓe kartiyeeji wonndude e ardiigu ngun no haani ɓiƴude fii yo golleɗen yaawu ɗe kelɗa. Wurin PVRAVEC mo ardiigu ngun toɗɗii fii winnditugol yimmɓe ɓen e nder needi e nder tinnaare.

 

E kadi PNRAVEC on hitti hannde e janngo wonnannde mbaylanduruuji ɗin fow e ɗi ngenndi ndin angisii e mun ɗin, sabu gooto kala no haani heɓude rewro heeraniiɗo mo, mo o annditirtee e nder miliyonaaji ginenaaɓe. Ko ngon rewro ngenndi ndin yeɗirta mo hannduyeeji makko ɗin, totta mo haqqeeji makko. Awa gooto kala yo winndito.

 

Neɗɗo mo winnditaaki geɗal makko ko honno winnditorta e no dañira kaydi jibinnannde yerinaande. E ko honno on winndoroyta e duɗal fii jannde? O waawoytaa winndaade e duɗal sabu haray o woodaaka e sariya e ka huuwondiral. Ko ɗun si tawi fow no haani winnditaade fii heɓugol kaydi jibinannde yerinaande rewrude ka PNRAVEC fii no o janngira lekkol.

 

Ɗun kadi no wallitoo koo ko sonna Sarlot woni e sennditude ka ANIES maa immorde e jawle fii ɓanntal e jokkere enɗan  ka jawle ɓillorɓe. Winnditugol ɓe ngol hinaa innugol ko Mamadou Kamaraa e innetee.

 

Ginenaaɓe teemeɗɗe no innee Mamadou Kamaraa. Gooto kala e maɓɓe heɓay rewro senndindirayɗoɓe e ɓeya Mamadou Kamaraaɓe. Ko ɗun si hannduyee makko on woopataa mo. Ko onon yo suɓaaɓe e toɗɗaaɓe, wallugol jamaa mon on ko wallugolɓe ɓe winnditoo e PNRAVEC. Ɓay en fow ko ɗoo jeyaɗen, ta mo woo geru haa faɗa geɓal ka ngenndi mun.

Fii ɗun ko bee winnditoɗen heɓen kaydi jibinannde ndi jarataa en hay fus.  Wano no Ardiiɗo on hollirnoo non balɗe no feƴƴi. Mi anndintina fahin kadi hikka ko hitaande referandum.

 

Lanɗo on tentinno, o tentinii kadi wonnde hitaande 2025 ko hitaande suɓo-suɓo. Ko yo en gollu fii no ɗun ɗon laatora. No haaniri. Fii yo en heɓu dartol winnditiiɓe, fii yo en ñinnu referandum, fii yo en ñinnu suɓo-suɓo ngon e nder hitaande hikka nden ko bee gollen fii mun. Tippude e ɗun ko honɗun haanuɗen waɗude tentinii onon ɓe nootiiɓe e innde jamaa on? Kala no waawi jogaade jurol ɗowoodi, maa diina, maa miijo  no o faaliraa non.

Kono ko ɓuruɗen lanndaade ko yo mo kala teddin oya e nder ɗen faale makko e noone no o faaliraa non wuurude tippude e teddingol sariyaaji leydi ndin. E misal si en fow hiɗen e hoore ɗatal en teddinaali sariyaaji dillugol ɗin e hoore ɗatal, bonunnde waɗay. Goonga kaa fenaande? Awa sariyaa demokrasii ɗin, sariyaaji ɗoworɗe ɗen, ko fii haɗugol hita koɓɓe. Hita ŋalaw waɗu fii no kala dillira hara feggaaki e goɗɗo.

 

Hiɗon haani jogaade ginenaaɓe ɓen fow no haaniri woni ko wonuɓe e kellande woni hinaa sabu ko ɓe ɓii-leydi. Si on waɗii ɗun, suɓo-suɓo ngon feƴƴay e nder ɓuttu, e nder deeƴere haray ko ɓural wonani jamaa Gine on.

 

E ɗun kadi ko faandaare mon dimmere nden, ko ñinnugol suɓo-suɓo ngon hara hay e gooto mbojjaali. Hara hayre feraaka. Gooto kala hetta hannduyeeji mun ɗin. Si ɗun waɗii aduna on teddinay fii Gine wacca en.

 

Faandaare mon tataɓere nden, hiɗen e laral mon ngal e nder duuɓi cappanɗe no hunndiraa hareeji leyɗe kawte ɗen: iwaarinaaɓe, labiriyanaaɓe e saralonaaɓe ko ɓuri duuɓi 17 no fattinii ka men ɗoo.

 

Ko ɗun waɗi si hare ɗen lummbiti ari ka men ɗon. Alla walli en, jamaa men on kadi wakkilii daɗuɗen. Gila hitaande 1990 hare no ka kawte men kono hiɗen daɗi. Fewndo hannde hare ɗen ko Maali woni ɓen kadi hiɗen kernidi.

 

Si mi ndartirii nan-naange  Gine mi ndaarii caɗeele Gine bisaa’o e Senegaali ( nder kaasamansi on), ɗun fow ɓannginanay en wonnde hiɗen arsikaa. E nder koo ko waɗi fow ka kawte men Alla no waɗi hiɗen e jam, ɓuttu no jaalii ka men. Mo Alla yeɗi ngal dokkal no haani daditaade fii yo ngal duumo. Wano ɓannginiri non Perefee on ka fuɗɗoode yewtere makko to’en ɓuttu. Sabu ko ɓuttu wonu tugalal aranal ngal wonnande ɓantal. Ɓantal jaalataako ka hare woni, Jamaa Gine on ko ɓuttu yiɗi, yiɗani fayɓe mun ɓen ɓuttu ka ɓe wuura ɓuri ka wonuɗen ɗon.

 

Etoɗen, yeɗee men ngun galu ɗon, sabu hinaa koyɗi, hannde mo nannganii Faraana-Beylaa o yi’a ɗatal laana kan. On tinii ko golle mawɗe. Hiɗon sikka ɗun no gasa e ɓaawo ɓuttu e ɓaawo nanondiral. Waawataa wonude. Awa fii jeere men nden e fii fayɓe men ɓen gollen no dañiren ɓuttu fii ko timmbuɗen no laatora. Fii no ɓe heɓira golle fii no haɓiren baasal.

 

Mi faalete on ɓeydannde ɗon faandaare nayaɓere. Ko onon nootanii jamaa on  ardiigu ngun he’e ko ardiigu mawngun lontii. Hiɗon haani naɓidude e nder huuwondiral yottiingal e nder nunɗal e nder laɓal fii yo ɓe anndu ko muusata on ɓe ñawnda.  Anndinon ɓe ko onon ɓe wonani. Naanen nii yaakitoraaɗo ardiigu ngun no ɓanngina ko woni e ferinde sukaaɓe ɓen ko tawnde ƴanngal ngal welaa ƴaaɓaade.

 

Mi innaali ƴaaɓataako kono newinen. Ardiigu moƴƴu, ko fewjodal hakkunde ardiiɓe e ardaaɓe. Fannaa ɗun no wooda haray hiɗen ɓutini.

 

Ko faandaare mon nayaɓere nden non. Jamaa ko yo weltor ardiiɓe ɗun tentinii tuma tawi o innay ardiiɗo mo wonndema e hino ko men hatonjini kon fii haaju kaariwu e lanndal yo hewtu kala mo ɗun haani hewtude.

 

Yaakitoraaɗo ardiigu leydi ndin no woodi wintaaje heewuɗe ɗe leydi ngenndi ndin waɗi e sooke maa fii faaleeji ɗi ɓe lanndii ɗin e misal Anafic. Hiɗon anndi Anafic honno? Awa ko onon haani ɓannginnde faaleeji mon ɗin si ko ƴanɗe si ko duɗe ekn…ko men lanndii on ka ñoggugol ko naɓidugol e ardiigu ngun e ɓannginanon menn faaleeji mon ɗin.

 

Piiji buy fuɗɗaama, no wonani men ninse tawde ɗi lannitaaka gila neeɓii. Ko go’o hara hittaa e mon, e halfinaaɓe ɓen ndaara tawa hittaa e mon ɓe accitira non hara le yoɓaama. Anndeele ɗun ko jawle buy.

 

Ko ɗun ɓuri men addude ko ndartugol ɗun fow, ndarta ɗen eɓɓooje fow ko gollaa e ko gollaaka fii wintaaje mun no dillintiniree immorde e yaakitorɗe hertorɗe ɗen. Naɓidugol ngol no hitti, si on accii men waɗii ko men waɗi woo haray haaniraa non, wonnde hajee men innon men ko ɗun ɗoo e ko nii faaliraɗon.

Leydi demokarasii hinaa ka mo kala wowlata ko faala e no faaliraa hara hino yenna wonɗo woo. Ko yewtere duumiinde e nder teddungal hakkunde suɓaaɓe ɓen e toɗɗaaɓe ɓen e nder nanaondiral e nder yurmondiral. Meɗen hoolori on fii yo ɓuttu ngun duumo.

 

Mi fuɗɗorno innugol Ardiiɗo men on Seneral Maamadii Dummbuyaa no weltanii on  sabu sinaa no yankinaare mon nden harayno Serekore hinaa ɗoo wonoo hannde. Hiɗon weltanaa,ɓeydee.

 

Ko e nder naɓidal men ngal Serekore wonirta saare mawnde ñam-naange Hawtaandi ndin.no gasa hara hino woodi ko on lanndataako lan kono mi haalanay on.

 

Ardiiɗo leydi ndin ɓannginanay on nder yewtere ka woɗɗaa kaaweeji ñannde 01 deesammbur ko o fadii ko hebulingol aalhaaliiji ɗin o suɓoo ñalaande nde o yewtidata e mon ko yaadi e jaabagol lannde ɗe habbiɗon ɗen.

 

Miɗen anndi ɓeynguureeji buy no fadii. Ardiiiɗo on ƴettanii on ndin aadi e o hunnayndi

On jaaraama Sanne.