Catégorie : Actualités en Pular

Konaakiri, ñannde 11 setto 2026 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen mottindirii ka jonnde yaakitorde aranere liggotooɓe ɓen fow e ndee eɓɓoore Simanndu 2040 fii anndugol ka golleeji ɗin fewndii faadee e eɓɓoore Renndo Ardiiɗ Hawtaandi ndin.

Wonannde koolaaɗo konngol ka ardiigu Usmaani Gaawal yewtereeji ɗin ko e hoore caɗeele haɗooje dillere nden yowitii : « yaakitoraaɗo ardiiɗo kabinee on ka Ardorde, Jiba Jakitee anndintini sariyaa daginaaɗo on fii no golle kala wonuɗe e eɓɓore nden newora hara lunndaaki Sariya mawɗo on ».

E nder nder yewtere, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, ɓannginii wonnde fii kala golleeji ɗin dirtuno seeɗa ka fuɗɗoode hitaande sabu tonngagol daginngol sariya wintaari ndin. Hino haani ka hewtitoɗen saa’i mo tonngiɗen on ko ɗun si hiɗen haani e nder ɗii lebbi nayi arani ɗoo ko neeɓiiwoo adi mayde lewru setto ndun : « fuɗɗoo e nder anngisannde tiiɗunde, yaakitorɗe ɗe ɗun fewti ɗen fow no foti yaccaade ».

Tummbondiral ngal, ko ka jonnde yaakitorde aranere waɗi e tawnde yaakitoraaɗo ardiiɗo kabinee on ka ardorde e yaakitoraaɓe goo e liggotooɓe ardiiɓe ka Guinea Development Board, e ka Delivery Unit e jeyaaɓe ka ardiigu e ndartooɓe eɓɓooje mawɗe (ACGP) e kala mo tawata no jeyaa e ñinnooɓe ndee eɓɓoore Simanndu 2040.

Maamun ñannde 10 setto 2026 jaamaa ɗuuɗuɗo tummbondirii ka juulirde mawnde Almaamiyaa fii battane Alahajji Alfaa Ibrahiima Gergeeji kummaluuɓe e yeñinooɓe jawdi ɓe duuɓi 91 ɓe Alla nodditi ñannde 4 setto 2026.

E innde Ardiiɗo Hawtaandi ndin Maaadii Dummbuyaa, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Aamadu Wuuri Baa seenudii e dental mawngal hiwrondirgol yarlina ɓeynguure e yiɓɓe faatiiɓe ɓen ka saare Maamun.

No jeyaa e seeniiɓe ɓen, yaakitoraaɗo on ka dillere koolaaɗo konngol ka laamu Usumaani gaawal Jallo, yaakitoraaɗo kiwal hunndaari e ɓantal duumiingal sonna Jami Jallo, Cukko koolaaɗo kayɗi mawɗo ka alhaaliiji diina Alahajji Ibraahiima Baa e ardiiɗo Kabinee on e waajooɓe goo ka yaakitorde aranere.

E fee ɓee seeniiɓe ɗoo, liggotooɓe ka laamu e ka diina e mawɓe diiwe ɗen jeenay non e imaamu mawɗo on Labe e nootiiɓe e innde suudu ngenndiyankooru fii ngeegu ngun e Ardiiɗo Haali-pular ngal, e Ardiiɗo fedde ɗoworde FRONDEG nden, fow tawdano.

E taarika, Alahajji Ibrahiima Gergeeji Bari wuurii e nder angisannde mawnde fii ɓanntugol e nder tinnaare faggudu ngenndi Gine ndin no lintoo e nder ɗun Centre commercial Koumi on Konaakiri. Hiɗen maandoo e maɓɓe neɗɗo mawɗo tinniiɗo, dimo julɗo maruɓe huulannde moƴƴere fii ɓantal ngenndi men ndin.

E nder yurmino, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen e innde Ardiiɗo Hawtaandi ndin du’anike oo mo o jammi « kummaluujo e banŋe faggudu » mo Alla ƴettiti. Accanɗo Ginenaaɓe ndonndi tinotoondi wonannde ɓantal ngal yeliɗen ngal.

Konaakiri, ñannde 8 setto 2026 Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen sannii mojobere faransinaaɓe nde Moodi Nokolaa Forissiyee yaakitoraaɗo toɗɗaaɗo fii ngenngu ka jananriri.

Ko ardi e makko ko jaagoraaɗo faransinaaɓe ɓen Gine. Ngal tummbondiral no humondiri e huuwondire hakkunde Gine e Faransi yaaduɗe e luujondiral e banŋe ɓantal faggudu.

E nder yewtereeji ɗin, seeniiɗo on jarnii Gine sabu ɓantal maɓɓe ngal e nder ɗii duuɓi sakkitori ɗoo e banŋe cellal, hunndaari e alhaaliiji yulirɗe

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen kañun adorii jarnugol ɓe fii huuwondire ɗe ɓe woni e ñinnude ɗen tentinii e eɓɓooje duumotooɗe ñinnaaɗe e nder ngenndi ndin.

Koobaa, ñannde 8 setto 2026 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, Aamadu Wuuri Baa, hurbiitii uddital demal ngal hitannde 2026-2027 ka Suuperefektiir Koobaa e nder Bofa.

Ko ka aynde Konibale nde ektaaruuji 2 400 hurmbito ngon ñinnaa wonndude e yaakitoraaɗo on ka demal rewrude e suudu ngenndiyankooru fii demal ngal e faransiire Chambre nationale d’agriculture. Tiitoonde hikkaare nden : « faggugol leydi Gine ndin immorde e ngalu mayri ngun » ; Ɗun no ɓanngini faale laamu ngun yaccinagol tammbitoo fii no Gine faggitora.

Yaakitoraaɗo demal ngal sonna Aaminata Kabaa weltorno ɓure dañaanɗe ɗen hitaande fiƴƴunde sabu coñal ngal yawtuno toonuuji miliyon 1,5 maaro ɓeydoral ngal 14 %, e toonuuji 750000  kaaba ɓeydoral ngal 33 %.

O holli fahin faandaare laamu ngun waɗugol hitaande 2026 nden hitaande ɓantal demal tentinii nde tawnoo demal ngal ko tugalal eɓɓoore Simanndu 2040. Ka nder yewtere o ɓanngini wonnde laamu ngun tammbitoto miliyon 1,5 remooɓe e ŋanaaɓe 100 e banŋe demal no toraa hewɗintingol noone demal ngal.

Fii no ɗun laatora, alaaji ɗuuɗuɗi wattete e sooke remooɓe ɓen wano : « toonu 300 awdi maaro, toonu 1 500 awdi kaaba, toonu 34 000 ñolunal NPK e ɓuri liitir 785 000 wariɗun geeɗe », o ɓanngini.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen anndintini ngalu ngu jogiɗen ngun e banŋe ndelo ngon fii demal, o heyɗintini angisannde laamu ngun ɓeydugol hertinnde ndelooji fii demal e ɓeydugol wintaade fii no Gine dañira mbawdi faggitagol. O watti ɗon, tinnagol haɓugol kala tallallakke immorayɗo e ittugol neema ka jananiri : « leydi hoolorndi addugol ñaametee immorde ka jananiri no e nder caɗelee. Ko haa tun ɓilel (détroit) sokee nokku goo e nder aduna on fuɗɗoɗen kisan tinude tallallakke ɗen».

Ka joofinngol Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tentinino fii no yeñinooɓe jawle ɓen jiñine tenntinii ngenndiyankooɓe ɓen no ɓe tawtoree e banŋeeji demal ngal wano timmbugol suluuji waylirɗe e marirɗe neemaaji ɗin si ɗi soñitaama.

Konaakiri ñannde 7 setto 2026 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Aamadu Wuuri Baa tawaama e juurannde anital 32^ɓre warngaaji fawaaɗi e Tutsiiɓe ɓen Ruwannda e hitaande 1994 (Kwibuka 32). Ɗun ko ko waɗi, ko ka Sapitoo ka tannde palee di peepul.

Ko e ley tiitoonde « annditugol, ɓantodugol ». ngal kuugal anital e hiwrondiral moftuno jaagoraaɓe leyɗe janane, luujooɓe e yimɓe jeyaaɓe Ruwanndaa wuuruɓe e nder leydi Gine.

Laamu Gine ngun, immorde e Ardiiɗo Hawtaandi ndin, holluno wonndema no haanaa eteede fii haɓugol yewtereeji ngayngu, jiñina yaaduɗi e ɓuttu, e nunɗal, e ndimu neɗɗanke.

Jaagoraaɗo Ruwanndaa on Gine Misel Sebera e nder yewtere annditinii ngal hiwrondiral no jeyaa e angisannde hittunde fii aroore nden : « hinaa yo yeggite fii hita sifa ɗii warngooji fawaaɗi e Tutsiiɓe ɓen wattu ».

E innde laamu ngun yaakitoraaɗo alhaaliiji jananiri ndin, Doftooru Mori Sanndaa Kuyaatee ɓannginii yurmeende nde Gine joganii jamaa Ruwanndaa on : « Duuɓi 32 feƴƴii kono haanii ɓattatere nden no ɓanngi. Saa’i woocataa barme, haɗaata annditugol (…) meɗen insinoo e nder teddungal yeeso ɗii wonkiiji woppaaɗi fow ».

O anndintini fayin hannduyeeji yimɓe ɓen e leyɗe ɗen e ɗii boneeji hawtaaɗi. O holli wonndema ɗii warngooji waɗuɗi Ruwanndaa no lanndii en miijitagol  fii yo en waawu : «  haɗude, anndina, etoo haɓugol tuma sifa mun ƴuriwoo e haqqillaaji yimɓe ɓen ».

Konaakiri ñannde 7 setto 2026- Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Aamadu wuuri Baa ardike hurmbitugol koolol jeegaɓol SALEC ngol ko huɓeere palee di peepul.

SALEC, no dartii gila duuɓi jeego wa tummbundiral mawngal fii lollinngol defte e ganndal e nder Gine. Hikka tiitoonde nden ko : « Janngugol fii leydi ndin, sanka anndal : tuma ganndal bunjiri wa demal », ndee weeɓitannde ɗoo, no faandii humindirde ganndal e ɓantal e demal e hoore ɓanginngol hitteendi deftere e nder baylanduru renndo ngon.

E nder yewtere, Ardiiɗo koolol ngol Kajjatu Kabaa ɓannginii himme e faandunnde koolol ngol e wi’e makko ko ngol ƴanngal humindirngal cosaane, jannde e kuuɗe demal.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, jarnii fota ko tawikon sukaaɓe ɗuuɗuɓe mooɓitaama  tentinii jiwɓe ɓe o aamaali innude ko ɓe ngalu ngenndi ndin. O ɓeyditi fahin wonndema no jeyaa e faandaaje laamu ngun waɗugol Konaakiri saare wallifaaku mawnde e nder Afiriki tippude e sukkinngol kuuɗe cosaane humondirɗe e defte maa kala keɓɓitanɗe.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen, holli fahin wonndema jannde ko tugalal mawngal wonannde hettaare e sincol, e ɓantal. E hoore himo anndintina saa’i fewndiiɗo on e banŋal nimerik e hakkille tafaaɗe « IA ». o torii sukaaɓe ɓen huutorgol hakkille mun ɗen taskoo wonndude e faandaari dukugol : « haqqille tafaaɗe no newinana en hannde piiji ɗin, e ɗun non no waawi en yeebude, woɗɗintina en e ko gasaynoɗen lannditaade, ɗuyta mbawdi men ndin e dañanngol hoore men pehe ». O wattiɗon : « baylanduru humondirndu e gannde yowaaɗe e ñiɓe ɗen ko newiinde, kono hiɗe hayrina en ko ɓuri e hittude e gannde ɗen ».

Ko huuri koolol ngon, ko mojobere inneteende Kadiak-communication e ley duŋayee yaakitorde casaane ɗen. SALEC 2026 no ardini demal e kala yewtere waɗaynde ka koolol e hitteendi anndal fii waylugol ko duumi renndo ngon.

Anndintinin ko Hawtaandi Gabon ndin teddiniranoo ndee weeɓitannde jeegaɓere.

Kankan, ñannde 5 setto 2026 Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen Aamdu Wuuri Baa seeniike e innde Ardiiɗo Hawtaandi ndin Maamadii Dummbuyaa ka faatunnde Imaamu juulirde mawnde nden Kankan Alahajji Karamoo Bangali Kabaa, faatiiɓe ñannde 03 setto feƴƴungo.

E nder sokola mawɗo, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen hiwrii yarlini e innde Ardiiɗo ɓeynguure faatiiɗo on e mawɓe saare Kankan nden. E nder yewtere daɓɓere nde o fewtinii e jayndeyankooɓe ɓen, o yarlini jamaa on, oo koohoojo jeyaaɗo e ndii ngenndi men.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen wonndude e yaakitoraaɓe fii liggeeji e golle Mori Konnde e yaakitoraaɗo koolaaɗo mawɗo e banŋe diina Alahajji Karamoo Jawaraa wonndude e kotoo Ardiiɗo Hawtandi ndin Alahajji Lansine Dummbuyaa. No tawdanoo e maɓɓe guwerneer laral Kankan ngal, perefee on e nootiiɓe e innde mojoɓe e kawtitte e leƴƴi wonuɗi ɗin kankan.

Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ɓannginii yurmondiral huurungal ngenndi ndin yarlinii ɓeynguure nden torike Alla yo o juuru yumeende makko nden e oo neɗɗo moƴƴo gomɗinɗo, neɗɗo ɓuttu.

Konaakiri ñannde 1 setto 2026 ardiiɗo kabinee on ka yaakitorde aranere sonna Fatoumata Binta Jallo lonntiiɗo Ardiiɗo Maaneyaa ka tummbundiral wonndede e boyranooɓe ɓen ko fello ngon daɓɓitinoo ɗon Maaneyaa.

Ko kawtital inneteengal l’ANGUCH, woni ko huuri tummbondiral ngal, ko ardii kañun tummbondiral ngal ko yaakitoraaɗo on ardiigu Iburaahiima Kalil Konde wonndude e yaakitoraaɗo sonnaaɓe e ɓeynguure e huuuwondiral Sonna Patiriisi Adelin Lamaa.

Sonna Faatumata Binta Jallo heyɗintinii faandaare ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen ñinnugol maakuuji Ardiiɗo hawtaandi ndin ɗun non ko yeɗugol kala boyraaɗo nokkuure ka o wona ko adii lebbii jeetati bii kaawee on waɗi.

Kankan ñannde 1 setto 2026 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen wonndude e yaakitoraaɗo on e banŋe cellal, ardike hurmbitugol golleeji hewtitannde waksino ente ɗen innaango e faransiire Grand Rattrapage Vaccinal (Big Catch-Up).

Fii ɗun nden hewtitannde waksino ente ko laawol kenndewol fii ɗuytugol ɓurdinndine e banŋe cellal tuppude e ɗun laamungun no etaade fii no huuɓinira golle ɗen.

E nder ɗun, Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen anndintinii wonndema ngal kuugal ɗoo ko fii hewtitagol waksino ente ɗe gila lewru 0 haa e lebbi 59 ɗe tawata waksinanooka maa ɓe timminanooka waksin sabu arde Covid-19 on. Ɗun non ko e nder leyɗe jeyaaɗe e OMS ɗen fow.

Sonna Kayte Sall yaakitoraaɗo e banŋe cellal ngal ɓanngini ka nder yewtere makko wanndema ɗun ɗoo ko heytitannde hinaa ko duumotoo. Ko beydital e golle woowuɗe ɗen wonannde waksinayɓe ɓen. Hara fii ɗun himo torii ñawndooɓe ɓen yo ɓe ɓado jamaa on sau himo hoolori angisannde jamaa on.

O ɓeyditi wonndema fii kala laamu ngun no wakkilii fii yo fow waksine e nder dee eɓɓoore yaajunde waksino himo ŋalɗi ko tawata haa ka fewndii ɗoo no woodi fayɓe waksinaaka hay e nde wootere no jeyaa e ɗun salaare jom fayɓe e satteende hewtugol e koɗooli goo.

« anngal waksinagol ngol sabu ɗee caɗeele dow ɗoo no adda ŋakkereeji heewuɗi e no newina ruttagol ñabbeeli mawɗi goo. » o ɓeyditi. Ko ɗun si yaakitorde makko nden wonndude luujooɓe ɓen fow no etorde no waawiri fii laatinngol kuugal ngal e nder ngenndi ndin fow wonannde ente gila ɗe heɓaali lewru haa ɗe leɓɓi 59. Ente ɗe tawataa hay nde wootere waksinaaka e waksinaaɗe timminaaka e sonnaaɓe sowiiɓe ɓen.

E nder ɗun o ɓanngini o ɓanngini wonndema yeru 950 000 ente no huulanaa, e nder leydi ndin, yeru 400 000 ente no hakkunde lebbi 0 e 23, ko ɗun woni ko woowunoo kon. No ɓeyditii ɗon ente 560 000 maru ɗe yeru lebbi 24 haa e 59.

Konaakiri ñannde 1 setto (awiriilu) 2026 – Ardiiɗo yaakitoraaɓe ɓen tawano ka jonnde fii daginngol Sariya Wintaaje ɗen 2026 ka CNT.

Dagino huuɓungo ngon no ɓanngini huulannɗe laaɓude faggudu leydi ndin tippude ardinngol pehinorɗe pottal, alhaaliiji araniɗin no ɓanngini ɗun. Ƴellital faggudu ndu +27%, e ɓeydital winntaari ndi +18 % e ɓantal huulanaangal telen 9,5 %.

Ɗun ɗoo no ɓanngini faandaare laamu ngun moftugol jawle nder-nderje hakinndina wintaaje fewti ɗe e banŋe farliiɗe ɗen, ɗe nafa mun ɓanngata kisan e rendo ngon e faggudu ndun.

Oo sariya wintaaje daginaama e ndee hitaande aranere timmboode ndee eɓɓoore mawnde Simanndu 2040 tugal mawngal fii waylugol njuɓɓudi ɓantal faggudu men ndun. Ko ɗun mo haani heñaade fii yo wintaaje huuru kuuɗe nafayɗe ɓii-leydi en.

Tippude e ndee wuurtannde wintaari, laamu ngun heyɗintinii angisannde mun nden fii huurugol huulannde ɓantal ngal Ardiiɗo Hawtaandi ndin yelii ngal. Koohoo Maamadii Dummbuyaa no yelii ɓantal duumiingal huumungal jamaa on fow e nder genndi Gine ndin.